Dzień wolny w celu oddania krwi i opieki nad dzieckiem a „trzynastka”

Trzynastka, wynagrodzenie roczne, oddanie krwi, opieka nad dzieckiem
     Dzień wolny w celu oddania krwi i opieki nad dzieckiem a „trzynastka”
     Popularna „trzynastka”, zwana bardziej prawidłowo „wynagrodzeniem rocznym”, to szczególne uprawnienie przysługujące jedynie pracownikom jednostek sfery budżetowej. Podstawą prawną regulującą powyższą problematykę jest ustawa z 12 grudnia 1997 roku, o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej.

     Powstaje problem, zaznaczony w tytule, czy zwolnienie od pracy w celu np. oddania krwi, bądź opieki nad dzieckiem ma wpływ na wysokość owego wynagrodzenia rocznego? Zgodnie z art. 4 ust. 1 cytowanej wyżej ustawy „Wynagrodzenie roczne ustala się w wysokości 8,5% sumy wynagrodzenia za pracę otrzymanego przez pracownika w ciągu roku kalendarzowego, za który przysługuje to wynagrodzenie, uwzględniając wynagrodzenie i inne świadczenia ze stosunku pracy przyjmowane do obliczenia ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy, a także wynagrodzenie za urlop wypoczynkowy oraz wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy przysługujące pracownikowi, który podjął pracę w wyniku przywrócenia do pracy.” Istota problemu polega na ustaleniu tego, co wchodzi w skład podstawy liczenie tego świadczenia. Nie ulega wątpliwości, że w podstawie uwzględnia się otrzymywane przez pracownika wynagrodzenie za pracę, a ponadto inne świadczenia ze stosunku pracy, przyjmowane do obliczenia ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy, a także wynagrodzenie za urlop wypoczynkowy oraz wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy przysługujące pracownikowi, który podjął pracę w wyniku przywrócenia do pracy.
     Trzeba zwrócić uwagę, że ustawodawca nie bez znaczenia operuje pojęciem „wynagrodzenia za pracę” oraz pojęciem „inne świadczenia ze stosunku pracy”. Wynagrodzenie za pracę ściśle związane jest z faktem świadczenia pracy. Przyjętą zasadą   w prawie pracy jest prawo do wynagrodzenia za pracę wykonaną. Wynagrodzenie za pracę niewykonaną przysługuje wtedy, kiedy wynika to z przepisów prawa. W przypadku dawcy krwi oraz pracownika opiekującego się dzieckiem, będziemy mieli do czynienia właśnie z innym świadczeniem ze stosunku pracy. Przyjrzyjmy się zatem tym dwóm szczególnym sytuacjom.
     DAWCA KRWI
     Według art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 22 sierpnia 1997 r. o publicznej służbie krwi, osobie, która oddała bezpłatnie krew i została zarejestrowana w jednostce organizacyjnej publicznej służby krwi, przysługuje tytuł „Honorowy Dawca Krwi”. Zgodnie z art. 9 ust. 1 wyż. wym. ustawy zasłużonemu honorowemu dawcy krwi i honorowemu dawcy krwi przysługuje:
     1) zwolnienie od pracy w dniu,  w którym oddaje krew, i na czas okresowego badania lekarskiego dawców krwi na zasadach określonych w odrębnych przepisach;
     2) zwrot utraconego zarobku na zasadach wynikających z przepisów prawa pracy;
     3) zwrot kosztów przejazdu do jednostki organizacyjnej publicznej służby krwi na zasadach określonych w przepisach w sprawie diet i innych należności z tytułu podróży służbowych na obszarze kraju; koszt przejazdu ponosi jednostka organizacyjna publicznej służby krwi;
     4) posiłek regeneracyjny.
     Na gruncie przepisów prawa pracy problematyka „dawcy krwi” została uregulowana. W § 12 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 15 maja 1996 r. w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom zwolnień od pracy czytamy, że pracodawca jest obowiązany zwolnić od pracy pracownika będącego krwiodawcą na czas oznaczony przez stację krwiodawstwa w celu oddania krwi. Pracodawca jest również obowiązany zwolnić od pracy pracownika będącego krwiodawcą na czas niezbędny do przeprowadzenia zaleconych przez stację krwiodawstwa okresowych badań lekarskich, jeżeli nie mogą one być wykonane w czasie wolnym od pracy. Zgodnie z § 16 wyżej wym. rozporządzenia, za czas zwolnienia pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia ustalonego w sposób określony w przepisach wydanych na podstawie art. 297 Kodeksu pracy. Na tej podstawie Minister Pracy wydał rozporządzenie w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia przysługującego w okresie niewykonywania pracy.
     Jak widać, nie jest to klasyczne wynagrodzenie za pracę, ale wynagrodzenie za czas niewykonywania pracy.  
     Mamy zatem inne świadczenie ze stosunku pracy, które nie jest wynagrodzeniem za pracę. W takim przypadku ustawa o wynagrodzeniu rocznym każe uwzględniać w liczeniu tego wynagrodzenia reguły, jakie obowiązują przy obliczenia ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy. Wobec tego należy sięgnąć po rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 8 stycznia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania urlopu wypoczynkowego, ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop.  Według przepisów wynikających z tego rozporządzenie (§ 6 pkt. 4 i §14) do ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy nie wlicza się m.in.  wynagrodzenia za czas innej usprawiedliwionej nieobecności w pracy. Z taką właśnie inną, usprawiedliwioną nieobecnością w pracy mamy tu do czynienia.
     Mamy więc odpowiedź: Wynagrodzenia za czas nieświadczenia pracy w związku z oddaniem krwi nie uwzględnia się do podstawy liczenia wynagrodzenia rocznego.
     ZWOLNIENIE Z TYTUŁU OPIEKI NAD DZIECKIEM
     Zgodnie z art. 188 Kodeksu pracy,  pracownikowi wychowującemu przynajmniej jedno dziecko w wieku do 14 lat przysługuje w ciągu roku kalendarzowego zwolnienie od pracy na 2 dni, z zachowaniem prawa do wynagrodzenia. Świadczenie to mylnie nazywane jest „urlopem z tytułu opieki nad dzieckiem”. Kiedyś już pisałem o tym. Zwolnienie od pracy to nie urlop. Wynagrodzenie za urlop wypoczynkowy nie jest również okresem świadczenia pracy, ale w tym przypadku ustawodawca  wprost zaliczył je do podstawy liczenia „wynagrodzenia rocznego”. W przypadku zwolnienia od pracy z art. 188 K.p nie mamy do czynienia z żadnym urlopem, ale zwolnieniem od pracy, za które przysługuje wynagrodzenie (nie wynagrodzenie za pracę). Powstaje wiec analogiczna sytuacja, jak w omawianym wyżej przypadku. Jest to inne jak wynagrodzenie za pracę świadczenie pieniężne ze stosunku pracy, którego również nie uwzględnia się do podstawy liczenia wynagrodzenia rocznego.

Krzysztof Krzemień
Nadinspektor pracy
Pałuki nr 1242 (48/2015)

Przejdź do forum.