Obozy jenieckie w Szubinie w czasie II wojny światowej

W Szubinie przy ul. Kcyńskiej na terenie byłego Zakładu Wychowawczego (obecnie Zakładu Poprawczego) znajdowały się w latach 1939-1945 obozy hitlerowskie.

    Najpierw był tam w 1939 r. obóz dla internowanej polskiej ludności cywilnej (Zivilinternierungslager). W obozie tym osadzonych było ogółem 285 Polaków z całego ówczesnego powiatu szubińskiego, z których rozstrzelano 79, a pozostałych wywieziono do innych obozów i więzień, albo razem z rodzinami wysiedlono do centralnej Polski, tj. do utworzonego przez Niemcy Generalnego Gubernatorstwa.
    Następnie były tam od 1939 r. do 1945 r. obozy jenieckie dla jeńców wojskowych wziętych do niewoli przez wojska niemieckie. Najpierw był to "Stalag 64", w którym od października 1939 r. do połowy 1940 r. przebywali żołnierze polscy z wrześniowej wojny obronnej. Ogółem w stalagu przebywało około 2 tysięcy żołnierzy polskich, z których zmarło kilkunastu. Pochowani oni zostali na cmentarzu katolickim w Szubinie. Kwatera pięciu z nich znajduje się do dziś na cmentarzu.
    Po upadku Paryża i kapitulacji Francji w 1940 r. do obozu jenieckiego w Szubinie przybywały transporty oficerów francuskich, których umieszczono w nowo budowanych wówczas barakach na terenie Zakładu Wychowawczego. Powstał wówczas "Oflag XXI B". Około 3.000 Francuzów przebywało w obozie blisko 2 lata. W grupowych ucieczkach jeńców (poprzez podkopy i tunele podziemne) pomagali miejscowi Polacy, zatrudnieni jako robotnicy przy budowie baraków. Większość uciekinierów schwytano. Zidentyfikowano, że w obozie zmarło 3 oficerów francuskich, ekshumowanych po wojnie z miejscowego cmentarza. Ofiar było więcej. Ile - nie ustalono.
    Równocześnie po klęsce angielskich wojsk ekspedycyjnych pod Dunkierką (Dunkirchen) we Francji w 1940 r. do obozu jenieckiego w Szubinie "Stalag XXI B" przybywały transporty żołnierzy brytyjskich. Zatrudnieni oni byli przy różnych pracach w Szubinie i w innych miejscowościach. W tym celu zorganizowano podobóz "Stalagu XXI B" w Turze (Thure) niedaleko Szubina, gdzie od października 1941 r. zatrudniono około 2.000 jeńców przy produkcji wyrobów metalowych dla przemysłu zbrojeniowego oraz przy pracach szewskich. Obozy robocze (komanda) były także w innych miejscowościach powiatu szubińskiego, m.in. w Ludwikowie, Sipiorach i Kcyni, gdzie około 500 jeńców pracowało przy budowie kanałów.  
    W stalagu w Szubinie i Turze przebywało łącznie około 4 tysięcy żołnierzy brytyjskich. Zmarło lub zostało zamordowanych 15 żołnierzy angielskich. Ekshumowano ich po wojnie z miejscowego cmentarza i pochowano na wojskowym Cmentarzu Bohaterów w Poznaniu.
    W ostatnich dwóch latach wojny w obozie jenieckim "Oflag 64 Altburgund" (Szubin) obok żołnierzy angielskich przebywali oficerowie lotnicy wojsk alianckich: Anglicy, Amerykanie, Australijczycy i inni. Stan obozu wynosił wówczas 2 tysiące jeńców. Było kilka śmiałych ucieczek jeńców oficerów, w których pomagali miejscowy Polacy. W obozie zmarł jeden oficer amerykański.
    W końcowym okresie wojny w obozie była także grupa jeńców radzieckich, izolowana od innych i znacznie gorzej traktowana.
    Obóz jeniecki w Szubinie zlikwidowano w styczniu 1945 r. w przeddzień wyzwolenia Szubina przez Armię Radziecką (21 I 1945 r.). Ostatnią kolumnę jeńców angielskich transportowano pieszo. Wyzwoliły ich w drodze wojska radzieckie.
    W obozach jenieckich w Szubinie przez cały okres wojny przebywało około 20 tysięcy jeńców różnych narodowości.
    Martyrologię jeńców szubińskiego obozu upamiętnia pomnik postawiony obok dawnej bramy głównej obozu.

opracował: Zenon Erdmann
Pałuki nr 117 (19/1994)    

Inne teksty na ten temat: 

W oflagu i w Szubinie

Ucieczka alianckich jeńców obozu w Szubinie

Szubin a Katyń

Szubin i Pałuki w czasie II wojny światowej

Wielkanoc 1940 w oflagu

Ameryka - Normandia

Obóz jeniecki w Szubinie w latach 1940-45

Jak Aidan Crawley uciekł z Szubina

Pamięci amerykańskich jeńców

Uczczą jeńców, świadków zbrodni katyńskiej

Hanoi pełne bagietek i motocyklów

Codzienność jeńców oflagu

Głosili prawdę o Polsce