Okręgowy Ośrodek Wychowawczy w Kcyni w miejscu Zakładu Poprawczego w Kcyni

159 lat temu, a dokładniej 15 października 1865 roku nastąpiło uroczyste otwarcie Królewskiego Seminarium Nauczycielskiego w Kcyni. Budynek, w którym jeszcze kilka tygodni temu mieścił się Zakład Poprawczy, przez lata pełnił wiele funkcji, dawał nawet schronienie wojennym uchodźcom. Po wielu latach istnienia i burzliwej historii Zakład Poprawczy w Kcyni z dniem 1 września 2024 przestał istnieć. Obecnie mieści się tam Okręgowy Ośrodek Wychowawczy w Kcyni.

Okręgowy Ośrodek Wychowawczy w Kcyni

Decyzją Ministra Sprawiedliwości Adama Bodnara w dniu 27 sierpnia 2024 roku Zakład Poprawczy w Kcyni zakończył funkcjonowanie. Podpisane tego dnia Zarządzenie w sprawie przekształcenia zakładów poprawczych i schronisk dla nieletnich w okręgowe ośrodki wychowawcze, sprawia, że w Kcyni funkcjonować zaczęła nowa placówka Okręgowy Ośrodek Wychowawczy w Kcyni.

Okręgowy Ośrodek Wychowawczy w Kcyni będzie zgodnie z założeniami placówką dla chłopców.

Cele ośrodka realizowane będą w oparciu o zasady demokracji, tolerancji, sprawiedliwości i wolności wynikające z uniwersalnych zasad etyki, a jego misją jest resocjalizacja nieletnich zmierzająca do zmiany ich postaw wobec siebie i innych, przygotowanie wychowanków do życia zgodnego z normami społecznymi oraz kształtowanie samodzielności życiowej i odpowiedzialności.

Organizację Okręgowego Ośrodka Wychowawczego w Kcyni określają: Ustawa z dnia 9 czerwca 2022 r. o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich, Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 sierpnia 2022 r. w sprawie funkcjonowania okręgowych ośrodków wychowawczych, zakładów poprawczych i schronisk dla nieletnich oraz Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 sierpnia 2022 r. w sprawie pobytu nieletnich w okręgowych ośrodkach wychowawczych.

W skład Okręgowego Ośrodka Wychowawczego w Kcyni weszły następujące działy: internat, szkoły i warsztaty szkolne: Szkoła Podstawowa nr 3 w Okręgowym Ośrodku Wychowawczym w Kcyni, Branżowa Szkoła I stopnia nr 2 w Okręgowym Ośrodku Wychowawczym w Kcyni, zespół pomocy psychologiczno-pedagogicznej i inne działy zapewniające realizację zadań placówki.

Kiedy do ośrodka?

Reguluje to art. 14. Ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich. Zgodnie z nim sąd rodzinny może orzec umieszczenie w okręgowym ośrodku wychowawczym nieletniego, który dopuścił się czynu karalnego, jeżeli przemawiają za tym stopień demoralizacji nieletniego oraz rodzaj czynu karalnego, sposób i okoliczności jego popełnienia, zwłaszcza gdy inne środki wychowawcze okazały się nieskuteczne lub nie rokują resocjalizacji nieletniego. Konkretnie chodzi o przestępstwa i przestępstwa skarbowe.

Kolejną grupą mają być - w szczególnie uzasadnionym przypadku - nieletni, którzy dopuścili się wykroczenia, albo wykroczenia skarbowego, jeżeli przemawiają za tym stopień demoralizacji nieletniego oraz rodzaj czynu karalnego, sposób i okoliczności jego popełnienia, w tym w szczególności chuligański charakter czynu karalnego, działanie w sposób zasługujący na szczególne potępienie, działanie pod wpływem substancji psychoaktywnej, popełnienie czynu karalnego na szkodę osoby bezradnej, niepełnosprawnej, chorej lub w podeszłym wieku, zwłaszcza gdy inne środki wychowawcze okazały się nieskuteczne lub nie rokują resocjalizacji nieletniego.

Trzecią grupą, która może trafić do okręgowego ośrodka, są uciekinierzy z MOW. Warunki to ukończenie 13 lat, jeżeli przemawia za tym stopień demoralizacji nieletniego, a inne środki wychowawcze okazały się nieskuteczne lub nie rokują resocjalizacji.

Warto też przypomnieć, że w pewnych sytuacjach sąd rodzinny będzie musiał orzec umieszczenie nieletniego w zakładzie poprawczym o czym mówi art. 15 par. 2. Sąd rodzinny będzie mógł zastosować środek wychowawczy, jeżeli sposób i okoliczności popełnienia czynu karalnego, właściwości i warunki osobiste nieletniego, jego postawa i zachowanie uzasadniają przypuszczenie, że środek wychowawczy okaże się skuteczny lub rokuje jego resocjalizację.

Jak podaje Ministerstwo Sprawiedliwości (dane za 2023 rok) w porównaniu z 2015 rokiem nastąpił znaczący spadek spraw nieletnich. Jeśli chodzi o sprawy o czyny karalne, w 2022 roku do sądów wpłynęło o 14,6% mniej spraw niż w 2015 roku. W przypadku spraw o demoralizację w tym samym okresie sądy zanotowały spadek o 11%. Łączna liczba spraw nieletnich, jaka wpłynęła do sądów rodzinnych, w porównaniu z 2015 rokiem spadła o ponad dziesięć tysięcy. Zmniejszyła się także liczba stwierdzonych czynów karalnych, w porównaniu z 2015 rokiem o ponad 36% W przypadku kradzieży rozbójniczej spadek wyniósł prawie 80% Liczba spraw o wymuszenie rozbójnicze spadła o prawie 85%, natomiast o udział w bójce lub pobiciu – ponad 60%.

Struktura zakładów dla nieletnich

Zgodnie z art. 343 ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich Minister Sprawiedliwości, w drodze zarządzenia, tworzy, znosi i przekształca okręgowy ośrodek wychowawczy, zakład poprawczy lub schronisko dla nieletnich.

Okręgowy ośrodek wychowawczy jest placówką, w której wykonuje się środek wychowawczy – umieszczenie nieletniego w okręgowym ośrodku wychowawczym. Ośrodek przeznaczony jest dla: nieletnich w normie intelektualnej oraz nieletnich z niepełnosprawnością intelektualną (w stopniu lekkim oraz w stopniu umiarkowanym).

Zakład Poprawczy to placówka, w której wykonuje się środek poprawczy – umieszczenie nieletniego w zakładzie poprawczym. Zakłady dzielą się na: otwarte, półotwarte, zamknięte, o wzmożonym nadzorze wychowawczym oraz dla nieletnich, którzy ukończyli 21 lat.

Schronisko dla Nieletnich to środek tymczasowy stosowany wobec nieletniego, jeżeli zostaną ujawnione okoliczności przemawiające za umieszczeniem go w zakładzie poprawczym i jednocześnie zachodzi uzasadniona obawa utrudniania postępowania, w tym w szczególności ucieczki, ukrycia się nieletniego lub zatarcia śladów czynu karalnego, albo nie można ustalić tożsamości nieletniego.

Historia gmachu przy ul. Jana Kantego w Kcyni

Gmach seminarium przechodził w swojej historii przez różne etapy. W 1919 roku został zajęty przez ochotnicze oddziały polskie walczące w Powstaniu Wielkopolskim. W czasie wojny polsko-bolszewickiej przestronne wnętrza zostały zamienione na szpital i obóz dla uchodźców. Seminarium dopiero w październiku 1920 roku powróciło do normalnego trybu pracy i działało do 1932 r. W 1938 roku powołano do życia Zakład Wychowawczy dla chłopców. W czasie II wojny światowej w obiekcie zorganizowano szkołę dla niemieckich dziewcząt, a pod koniec działań wojennych w 1945 roku szpital. 

Zakład Poprawczy wznowił działalność w sierpniu 1945 roku. Jak podaje w swojej książce Włodzimierz Jastrzębski, w latach 40. bazę zakładu stanowił budynek przy ul. Kantego. Ponadto zakład posiadał jeden dom mieszkalny, stary warsztat kowalsko-ślusarski oraz gospodarstwo ogrodnicze i rolne. Na początku lat 80. podjęto gruntowną modernizację budynku głównego.

Ewa Hałas