Przerwy międzyświąteczne i przestoje w miejscu pracy

Nadchodzące święta połączone z okresem zimowym to czas szczególny. Sklepy pełne kupujących. Temperatura w społeczeństwie podniesiona pomimo chłodu za oknem. Pracownicy gorączkowo przeliczają, jak najkorzystniej wykorzystać urlop wypoczynkowy, aby łącznie ze świętami - przy jak najmniejszej liczbie dni urlopu - mieć największą liczbę dni wolnych od pracy.

     Niektórzy pracodawcy dochodzą również do wniosku, że nie opłaca im się pracować w okresie między świętami i ogłaszają tzw. przerwę międzyświąteczną. Nie jest to żaden prezent pod choinkę dla pracowników (choć i takie bywają), ale czysta kalkulacja. Nie opłaca się uruchamiać parku maszynowego przy nikłej obsadzie stanowisk pracy. Koszty utrzymania zakładu w tym okresie mogą okazać się większe od zysku z wykonanej produkcji. Wiele firm w swoich cyklach produkcyjnych przewiduje z góry przerwy technologiczne, łącząc je z okresem wykorzystywania przez pracowników urlopów wypoczynkowych. Jest to zjawisko zupełnie normalne. Dzieje się to najczęściej latem. Firma ma czas na niezbędne remonty, a pracownicy mogą korzystać z letniego wypoczynku.
     Nieco gorzej sprawa wygląda wtedy, gdy pracownicy są zaskakiwani takimi przerwami z dnia na dzień. W przypadku przerwy technologicznej - jest ona zazwyczaj wcześniej przewidywana i zazwyczaj planowane są wówczas na ten okres urlopy wypoczynkowe. Natomiast oznajmienie pracownikom przerwy technologicznej bez uzgodnienia wcześniej terminów udzielenia urlopów wypoczynkowych, może doprowadzić do konfliktu. Jeśli w firmie nie planuje się wcześniej urlopów (można tworzyć plany urlopów, ale nie ma takiego obowiązku), to obowiązuje zasada udzielania urlopów wypoczynkowych w terminie uzgodnionym z pracownikiem (art. 163 § 11 Kodeksu pracy). W takim przypadku również pracodawca może kierować się zasadą konieczności zapewnienia normalnego toku pracy. Kodeks pracy nie rozstrzyga ostatecznie, kto będzie miał rację w sporze o udzielenie urlopu. Należy jednak pamiętać, że w takich sytuacjach zastosowanie będzie miała ogólna norma z art. 8 Kodeksu pracy. Brzmi ona: Nie można czynić ze swego prawa użytku, który byłby sprzeczny ze społecznogospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony.
     Co jednak zrobić, gdy pracownik nie nabył jeszcze prawa do urlopu wypoczynkowego, a pracodawca oznajmia mu, że firma w jakimś okresie wprowadza tzw. „przerwę międzyświąteczną” i zakład będzie zamknięty? Pojawiają się wtedy przeróżne pomysły, np. urlop a konto roku przyszłego, bądź też propozycja nie do odrzucenia w postaci urlopu bezpłatnego. Brak jest podstaw praw- PRAWO nych do udzielenia urlopu wypoczynkowego na konto przyszłego roku. Jeśli nawet urlop taki zostanie udzielony, to i tak pracownik zachowuje prawo do nie umniejszonego urlopu wypoczynkowego w roku następnym. Z kolei urlop bezpłatny może być udzielony wyłącznie na pisemny wniosek pracownika (art. 174 § 1 K.p.). Natomiast jeśli nie dojdzie do udzielenia urlopu wypoczynkowego, bądź bezpłatnego, a pracownik wyrazi swoją gotowość do pracy w tym okresie, to zgodnie z art. 81 § 1 K.p. przysługuje mu wynagrodzenie wynikające z jego osobistego zaszeregowania, określonego stawką godzinową lub miesięczną, a jeżeli taki składnik wynagrodzenia nie został wyodrębniony przy określaniu warunków wynagradzania - 60% wynagrodzenia. W każdym przypadku wynagrodzenie nie może być jednak niższe od wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalanego na podstawie odrębnych przepisów.
     Analogiczna sytuacja wystąpi też w przypadku przestoju. Nie ma ustawowej definicji przestoju, ale powszechnie przyjmuje się, że może on być spowodowany różnymi zjawiskami i czynnikami atmosferycznymi, a także np. przerwami w dostawie prądu. Zgodnie z art. 81 § 2 Kodeksu pracy: wynagrodzenie w takiej wysokości jak wyżej przysługuje pracownikowi za czas niezawinionego przez niego przestoju. Jeżeli przestój nastąpił z winy pracownika, wynagrodzenie nie przysługuje.
     Rzecz jasna nie ma przeszkód w udzielaniu na ten czas urlopów wypoczynkowych, ale jeśli do udzielenia urlopu nie dojdzie, wówczas w obu przypadkach: tzw. przerwy międzyświątecznej oraz przestoju, pracownikowi przysługiwać będzie wynagrodzenie wynikające z jego osobistego zaszeregowania, wg zasad, o których mowa w art. 81 § 1 Kodeksu pracy.

Nadinspektor
Krzysztof Krzemień
Pałuki nr 1295 (49/2016)