Gąsawski przekładaniec historyczny

    Gąsawski przekładaniec historyczny
    Jak wiadomo współczesnym herbem Gąsawy jest fragment typowego muru fortecznego. Wizerunek ten spotykany był już w roku 1591 na gotyckiej pieczęci. W efekcie Gąsawa znalazła się wśród 44 miast, które w tarczy herbowej posiadały widok bramy z 3 basztami.

    W 1775 r. Gąsawę zamieszkiwało 201 osób. 13 lat później, a więc w 1788 r. liczba wzrosła do 229, by w 1792 r. spaść do poziomu 201 mieszkańców. Średnia roczna temperatura wynosi w Gąsawie w granicach 8:9oC, natomiast przeciętne roczne opady deszczu nie przekraczają 50 mm.  
    W pobliskim Rogowie w niedalekiej przeszłości miały miejsce ogólnopolskie zjazdy rodzin noszących nazwiska Rogowscy.
    Gąsawa 1812 r.:
    Liczba mieszkańców - 283
    w tym katolików - 249 tj. 88%
    Żydów - 34
    Liczba domów:  
    murowanych  - 4
    drewnianych  - 36
    placów pod budowę - 2
    Zarżnięto  6 cieląt, 21 wieprzy i świń, 21 baranów
    Funkcjonowała 1 gorzelnia i 1 browar.
    Gąsawa wchodziła wówczas w skład tzw. departamentu bydgoskiego.
    Produkowano: wódki 601 garców (2404 litry), piwa 1095 garców (4380 litrów), miodu 1 garzec (4 litry).
Konsumowano: piwa 1340 garców (5053 l), wódki 628 garców (2512 l), miodu 1 garzec (4 l), mięsa 10107 funtów (5053 kg).
    W 1894 r. tzw. kolej powiatowa połączyła Żnin z Szelejewem. Rok później od linii tej wykonano odgałęzienie do Ośna. Szerokość torów kolejowych czyli rozstaw szyn w przypadku kolejek wąskotorowych wynosi 600 mm i nie ulega żadnym zmianom od czasów zaboru pruskiego.

przekazał Grzegorz Roczek
- pracownik Archiwum Państwowego w Inowrocławiu
zebrał Jacek Mielcarzewicz
Pałuki nr 178 (29/1995)
 
    Gąsawski przekładaniec - ciąg dalszy
    Zapewne nie wszyscy mieszkańcy gminy Gąsawa zdają sobie sprawę z faktu, iż w jej aktualnych granicach terytorialnych położone są 24 wsie, z czego aż 15 z nich posiada oddzielne nazwy fizjograficzne dla określonych ich części. Sama Gąsawa ma ich aż 4. Są to: Domena, Huba Gąsawska, Huby Gąsawskie i Witoszyn.
    W okresie zaboru pruskiego nazwa Gąsawa tylko w nieznacznym stopniu została zgermanizowana na Gonsawa. Jak zatem widać zmiana wynikła głównie z różnic w liternictwie.
    21 października 1945 roku odbył się w Gąsawie manifestacyjny pogrzeb pomordowanych Polaków 18 grudnia 1939 roku na terenie lasów balczewskich. Miejsce kaźni upamiętnia obelisk ufundowany przez społeczeństwo Gąsawy.
    Ocalałe akta archiwalne po zlikwidowanym Komitecie Gminnym PZPR w Gąsawie aktualnie przechowywane są na terenie Archiwum Państwowego w Bydgoszczy. Zachowane są w dobrym stanie technicznym, zostały właściwie uporządkowane lecz niestety nie są zbyt obfite.
    Ruch husycki to nie tylko zjawisko religijne i polityczne, ale również temat rozważań historycznych. Dziś z perspektywy ponad pięciu stuleci wiadomo, iż nawet niewielka Gąsawa miała w nim swój skromny choć znaczący udział. W 1444 roku w okresie rozkwitu husycyzmu na terenie Czech w kraju tym zjawił się mieszkaniec ówczesnej Gąsawy o imieniu Marek. Nazwiska niestety nie udało się ustalić. Brał tam czynny udział w nabożeństwach husyckich, podczas których przyjmował komunię świętą pod dwoma postaciami, co stanowiło podówczas całkowitą nowość. W samej Gąsawie husytyzm nie wywołał znaczącego rezonansu społecznego.

przekazał Grzegorz Roczek
zebrał Jacek Mielcarzewicz
Pałuki nr 179 (30/1995)