Gorący, pełen nadziei październik 1956 w Żninie

Już po tzw. wypadkach poznańskich powiało odnową. Ponowne dojście Gomułki do władzy i słynny wiec przed Pałacem Kultury w Warszawie spowodowały wielki entuzjazm społeczny. A w Żninie panowała cisza. Wiadomo obecnie, że ówczesne kierownictwo KW PZPR w Bydgoszczy z I sekretarzem KW - Władysławem Kruczkiem wstrzymywało w województwie bydgoskim organizowanie wieców i masówek popierających Gomułkę... Przypominamy artykuł Stanisława Czabańskiego z 1992 r.

    W żnińskiej księgarni Domu Książki, kierowanej wówczas przez Zbigniewa Skorwidera, zbierało się grono młodych gniewnych w osobach m.in.: Janusza Księskiego, Leonarda Blechingera, Stanisława Czabańskiego, Huberta Kurczewskiego, Jarosława i Bogdana Rucińskiego i Jana Jurkiewicza, którzy domagali się zorganizowania w Żninie wiecu i żądanie to sfinalizowali pomyślnie...
    Chłodny, deszczowy wieczór dnia 24 października 1956 roku. W sali widowiskowej Powiatowego Domu Kultury przy ul. Pocztowej 15 tłok niesamowity. Zgromadziło się wewnątrz sali około 600 osób, a drugie tyle wystawało na ulicy. W mieście sytuacja napięta. Przejeżdżają radzieckie czołgi i opancerzone samochody pełne wojska. Obecny na wiecu, nieżyjący już dziś wybitny pedagog - Zenon Suchański, nawołuje w sali do zachowania ładu i porządku. Rozpoczyna się wiec. Padają słowa ostre, potępiające dotychczasowy reżim. Ludzie reprezentujący różne zawody i warstwy społeczne domagają się zmiany dotychczasowych władz, przede wszystkim kierownictwa Komitetu Powiatowego PZPR, Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego i Komendy Powiatowej Milicji Obywatelskiej. Żądają też konkretnych oświadczeń dotyczących losów Prymasa Polski - kardynała Stefana Wyszyńskiego.
    Zebrani proponują, aby postulaty te ująć w rezolucję, którą przy ogólnym aplauzie odczytał Stanisław Czabański. Rękopis tego historycznego dokumentu zachował się na karcie kancelaryjnego, pożółkłego już dziś papieru. Treść rezolucji była następująca:
    "Rezolucja
    podjęta na wiecu mieszkańców miasta Żnina, odbytego dnia 24 października 1956 r.
    My, mieszkańcy miasta Żnina, zgromadzeni na wiecu mieszkańców dnia 24 października 1956 roku, wyrażamy pełną solidarność z programem polityczno-gospodarczym przedstawionym przez tow. Gomułkę i zgłaszamy pełną gotowość wykonywania zadań postawionych na VIII Plenum KC PZPR w odbudowie demokracji. W wyniku dyskusji i omawianiu zebrani domagają się:
    1. Wyłonienia komisji do zbadania nadużyć dokonanych na terenie miasta i powiatu, w dziedzinie łamania praworządności i gwałcenia praw obywateli;
    2. Dokonania zmian w obsadzie osobowej Komitetu Powiatowego w Żninie, a w szczególności zwolnienia z zajmowanych stanowisk:
    I sekretarza KP PZPR w Żninie - Bolesława Baranowskiego
    II sekretarza KP PZPR w Żninie - Wincentego Lewandowskiego
    Instruktorów KP PZPR w Żninie: Mariana Kroczyka, Edwina Donarskiego i Franciszka Szafarskiego, pracownika KW PZPR w Bydgoszczy - tow. Nadolskiego oraz Komendanta Komendy Powiatowej MO w Żninie - Kazimierza Gajewskiego.
    3. W stosunku do byłego pracownika Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Żninie - Wasylego Korowaja, za stosowanie niedozwolonych w śledztwie metod natury fizycznej, psychicznej - przeprowadzić śledztwo.
    4. Odwołać ze stanowiska przewodniczącego Miejskiej Rady Narodowej w Żninie Stanisława Walczaka i jego zastępcę ob. Bojałkowską, jako osoby, które nie sprostały powierzonym zadaniom.
    5. Wyjaśnić przyczynę opóźnienia terminów wieców na terenie Żnina i powiatu oraz całego województwa bydgoskiego.
    6. Zająć się sprawą inwalidów i chorych, którzy nie mogą wyżyć z otrzymywanych, groszowych emerytur i rent. Tu wynika konieczność zatrudnienia tych ludzi w zajęciach, odpowiadających kategorii ich zdrowia, aby w ten sposób polepszyć ich i ich rodzinom warunki materialne.
    7. Zebrani na wiecu zobowiązują się przez sumienne wykonywanie swych obowiązków w zakładach pracy i patriotyczną postawę przyczynić się i pomóc w realizacji programu ogólnonarodowego wytyczonego przez VIII Plenum KC.
    8. Zebrani popierają w pełni konieczność przyjaźni ze Związkiem Radzieckim i innymi krajami socjalistycznymi, ale na warunkach pełnej suwerenności, niezależności, równości i prawdziwego braterstwa.
    9. Zebrani na wiecu w Żninie domagają się wyjaśnienia przyczyn aresztowania Prymasa Polski Kardynała Stefana Wyszyńskiego oraz natychmiastowego zwolnienia Go z uwięzienia."
    Przepisane na maszynie teksty żnińskiej rezolucji przesłano do KP, KW i KC PZPR. Oczywiście organizatorzy wiecu nie otrzymali żadnej odpowiedzi. W tydzień później, w początku listopada 1956 roku odbyło się plenarne posiedzenie Komitetu Powiatowego partii w trybie nadzwyczajnym.

   Zlekceważono vox populi, nie pomogło odważne przemówienie tow. Witolda Kuźmińskiego i I sekretarzem KP wybrano... właśnie Bolesława Baranowskiego.
    Potem wszystko potoczyło się "normalnie". Nastąpiły kolejne zwroty w naszej polityce, wołaliśmy "pomożemy" Gierkowi i na prawdziwą demokrację musieliśmy czekać do 1989 roku. A to od października 1956 roku długie 33 lata.

Stanisław Czabański
Pałuki nr 39 (19/1992)

S2UFLADA