Jak konfederaci walczyli z Rosjanami

29 lutego 1968 roku zawiązano konfederację barską. Bar co prawda został szybko zdobyty, ale w każdej z dzielnic Polski zaczęły się organizować nawiązujące do barskiej, regionalne konfederacje. Wielkopolska była jednym z najznaczniejszych batalionów barszczan, także jednym z najlepiej zorganizowanych, choć z tym w ogóle było kiepsko. Manewry i bitwy z rosyjskimi wojskami rozgrywały się także na terenie Pałuk. Poniższy tekst przedstawia walki z marca 1769 roku.

DRAMATIS PERSONA
Ignacy Malczewski - marszałek i regimentarz konfederacji wielkopolskiej
Jan Drewitz - major rosyjski, wsławiony swoim okrucieństwem
Antoni Śreniawa Sieroszewski - pułkownik konfederacji

  "Malczewski, zmęczony szaloną gonitwą trwającą już szereg dni, postanowił 15 marca przyjąć pod Szubinem spotkanie. Gdy jednak dowiedział się o przybyłych Drewitzowi posiłkach, zmienił zamiar. Obrócił więc swój marsz na Żnin z wyraźnym postanowieniem przedarcia się na południe. Drewitz wobec tego pociągnął na Wągrowiec. Wówczas Malczewski skierował się na północny-wschód i pod Łabiszynem przeszedł na wschodni brzeg Noteci, Drewitz zaś podążył przez Kcynię do Szubina, a Malczewski z kolei do Barcina, gdzie jeszcze raz przeszedł Noteć i 19 marca stanął w Pakości. Stąd niewątpliwie wysłał gońców do Jana Szczawińskiego, marszałka łęczyckiego i zgodnie z zawartym z nim porozumieniem zażądał natychmiastowej pomocy. Na uzyskanie jej jednak w porę od przebywających w Sandomierskim Łęczycan nie można było już liczyć. Nie przybyła też spodziewana pomoc konfederacji gostyńskiej.
    Drewitz tymczasem zatrzymał się w odległym o 25 km Żninie i wówczas zdecydował się na zaatakowanie konfederatów. Spiesznym marszem, pokonując bezdroża wiosennych roztopów, przez błota i lasy dopadł w południe 19 marca obozującą pod Pakością tylną osłonę konfederatów w sile 600 ludzi, wśród których znajdował się m.in. pułk Antoniego Sieroszewskiego. Główne bowiem siły konfederackie rozlokowane były dokoła Inowrocławia. Rozpoczęła się mordercza walka, która trwała co najmniej pięć godzin, od pierwszej po południu aż do zapadnięcia pełnego zmroku. Konfederaci, nie mogąc dłużej wytrzymać naporu, pod osłoną nocy wycofali8 się pod Inowrocław. Kozacy natychmiast wpadli do miasta i zaatakowali liczne jeszcze grupy uchodzących z pola walki, jak i tych spośród zakwaterowanych w Pakości, którzy licznie znajdowali się w kościele na nabożeństwie pasyjnym, a późno zaalarmowani rzucili się bezładnie do ucieczki. Kozacy w pogoni zakłuli lub utopili w wezbranej Noteci 97 konfederatów.
    Malczewski powstrzymał natarcie jazdy rosyjskiej i następnie przymusił ją do cofnięcia się. Odzyskać miał przy tym utracone pod Pakością sztandary. Ogółem poległo około 200 konfederatów i ze stu dostało się do niewoli. Jeńcy podzielili los poległych wymordowani z rozkazu Drewitza. Wszystkich pochowano w masowych grobach w pobliżu miasta. Wśród Rosjan zginął m.in. jeden oficer w stopniu rotmistrza. Ciężko ranny por. Kazimierz Judzki, uratowany został z pola walki przez miejscowych chłopów dysydenckich".
    Następnie resztki konfederatów przeszły Noteć po moście pod Mątwami, który następnie szybko rozebrano. Drewitz znalazł jednak bród i 21 marca zaatakował znienacka konfederatów pod Wilczynem. Mimo bohaterskiej postawy Polaków i kilkakrotnej szarży na piechotę rosyjską, potyczkę przegrano, zginęło ok. 200 naszych, a nadto Drewitz wymordował 200 jeńców.
    Wycofujących się konfederatów tegoż samego dnia zaatakował pod Kleczewem przybywający w sukurs Drewitzowi gen. mjr. książę Piotr Apraksin. barszczanie wycofali się pod Turek.

    (Fragment w cudzysłowie jest wyjątkiem z monografii Wacława Szczygielskiego "Konfederacja Barska w Wielkopolsce 1768-1770", Warszawa 1970, pozostała część - jej streszczeniem).