Ma swoją ulicę w Żninie, ale rodowa kaplica zapada się

Komendant Powstania Wielkopolskiego Kazimierz Rychlewski, jego syn Janusz - żołnierz kampanii wrześniowej i Armii Krajowej oraz twórca literacki spoczywają wraz z innymi członkami swego rodu w kaplicy grobowej na cmentarzu w Żninie. Ta jest w tak złym stanie, że o interwencję poprosiła nas jedna z mieszkanek miasta, która odwiedza regularnie grób położony w sąsiedztwie.

Podczas wizyty na cmentarzu parafialnym w Żninie przy ul. 700-lecia o interwencję dziennikarską poprosiła nas jedna z pań, które odwiedzały akurat grób swoich bliskich. Nie chodziło jednak o ten grób, lecz o jedną z zabytkowych, murowanych kaplic grobowych. Co prawda stan kilku z nich jest zły (jest też kilka kapliczek odnowionych), ale naszej rozmówczyni chodziło o jeden, konkretny. Nie bez powodu ten właśnie, gdyż jest to grobowiec rodziny Rychlewskich.

Tablice nad drzwiami do kaplicy grobowej upamiętniają Kazimierza Rychlewskiego, komendanta Powstania Wielkopolskiego w Żninie i jego syna Janusza - pisarza fot. Karol Gapiński

GROBOWIEC BOHATERA W RUINIE

Spoczywa tam jedna z najważniejszych postaci w dwudziestowiecznej historii Żnina. To por. Kazimierz Rychlewski, patron jednej z ulic w mieście (u zbiegu tej ulicy z pl. Wolności znajduje się też tablica go upamiętniająca). Kazimierz Rychlewski to jeden z głównych organizatorów i dowódca Powstania Wielkopolskiego w Żninie. 26 grudnia 1942 r. został stracony w hitlerowskim obozie w Mauthausen. Tablicę przy ul. Rychlewskiego w 40. rocznicę zamordowania przez Niemców ufundowało powstańcowi społeczeństwo Żnina.

Jednak nad drzwiami wspomnianej kaplicy grobowej na cmentarzu też jest zamocowana tablica. Tyle, że litery bardziej wyblakłe. Tę ufundował swemu ojcu, również w 40. rocznicę jego męczeńskiej śmierci - Janusz Rychlewski, ostatni z rodu. To też bardzo ważna postać dla Żnina. Był żołnierzem, walczył w kampanii wrześniowej 1939 r., później dostał się do niewoli radzieckiej, z której udało mu się uciec. Następnie służył w podziemiu zbrojnym, w szeregach Armii Krajowej. Jednocześnie zajmował się publicystyką w konspiracyjnych pismach. Wziął udział w powstaniu warszawskim. Po wojnie zajmował się twórczością literacką. Zginął w 1987 r. w wypadku samochodowym. Zgodnie ze swoją wolą został pochowany w rodzinnym grobowcu w Żninie. Jego pogrzeb odbył się 19 września 1987 r.

Po 35 latach rodzinny grobowiec Rychlewskich wygląda źle. Widać ubytki tynku. Wykruszają się cegły. Fundamenty uginają się. Na tyle, że można było sięgnąć dłonią ze smartfonem pod nie i wykonać zdjęcie wnętrza grobowca (a przynajmniej wtedy, gdy nie został jeszcze wsunięty pod framugę na dole fragment betonowej płyty). To wnętrze też wygląda źle. Na zdjęciu można dostrzec, że obsypują się cegły ze ścian wokół trumien. Pani, która prosiła nas o interwencję, podkreśla, że boi się o los tego grobu i spokój w nim spoczywających, zwłaszcza podczas ulewnych deszczów, bo przez szpary w drzwiach i fundamentach wlewa się wtedy woda.

Fundamenty się obsunęły, tynk i cegły obsypują się fot. Karol Gapiński

KTO MA ODNOWIĆ GROBOWIEC

Według wiedzy naszej rozmówczyni, nie ma żadnych osób z rodziny Rychlewskich w Żninie, którzy mogliby się zająć grobem. Jakoś w zeszłym roku ktoś napisał apel do władz miasta, ale zamiast zanieść go do pobliskiego ratusza, zawiesił w foliowej koszulce na sznurku wokół kłódki do drzwi grobowca. Na kartce była oczywiście prośba, by miasto się zaopiekowało grobem zasłużonych ludzi. Istnieje obawa, że ta kapliczka nawet się z czasem zawali.

W rozmowie z panią zauważyliśmy, że sprawę można też zgłosić działaczom Towarzystwa Pamięci Powstania Wielkopolskiego. Zaraz też zadzwoniliśmy do prezesa żnińskiego koła TPPW, Jacka Pietraszki. Ten zapowiedział, że na najbliższym posiedzeniu zarządu koła przedstawi ten temat. Może działacze zwrócą się o pomoc do Instytutu Pamięci Narodowej. Remont takiego grobowca byłby z pewnością kosztowny, a niewielkie koło TPPW nie posiada takich środków.

Było to już w  godzinach popołudniowych w poniedziałek, po zamknięciu Urzędu Miejskiego w Żninie. Dlatego w ratuszu temat zasygnalizowaliśmy za pośrednictwem rzecznika prasowego Aleksandra Kranca następnego dnia rano. Ten obiecał przedstawić sprawę dyrektorowi wydziału kultury, sportu, turystyki, promocji i rozwoju gminy, choć od razu Aleksander Kranc zastrzegł, że kwestia jest dość skomplikowana. Chodzi o to, że państwo polskie, a konkretnie wojewoda jako terenowy organ administracji państwowej, sprawuje opiekę nad grobami wojskowymi. Dzięki temu zresztą w zeszłym roku udało się odrestaurować Pomnik Powstańców Wielkopolskich na cmentarzu w Żninie. Szkopuł w tym, że Kazimierz Rychlewski i Janusz Rychlewski nie spoczywają w grobowcu wojskowym, ale rodzinnym.

Wnętrze grobowca fot. imię i nazwisko do wiadomości redakcji

JEST NADZIEJA

Trudności jednak są po to, aby je pokonywać. Kilka godzin po naszej rozmowie otrzymaliśmy od rzecznika prasowego gminy Żnin odpowiedź co prawda nie przesądzającą, czy będą możliwości finansowe dla odnowienia kaplicy grobowej rodu Rychlewskich, ale też dającą jakieś nadzieje.

"Panie Redaktorze, Grobowiec rodziny Rychlewskich na cmentarzu w Żninie nie jest sklasyfikowany jako grób wojenny. Tym samym opieki nad nim z mocy prawa nie sprawuje ani wojewoda kujawsko-pomorski, ani burmistrz Żnina w jego imieniu. Tym niemniej, z uwagi na pogarszający się stan grobowca, niewątpliwe walory architektoniczne obiektu i zasługi osób w nim spoczywających, Gmina Żnin podejmie próbę ustalenia czy ktokolwiek z potomków sprawuje opiekę nad grobowcem. W tym celu Gmina Żnin podejmie stosowne konsultacje z zarządcą cmentarza. Treść powyższych ustaleń zdeterminuje dalsze działania Gminy Żnin" - odpisał nam w oficjalnej odpowiedzi Aleksander Kranc.

Karol Gapiński, 11 X 2022