Miasta partnerskie Żnina - czas na współpracę mieszkańców

Umowy partnerskie podpisywane z różnymi miastami świata to możliwość poznania innej kultury, ale też - przez porównanie - to możliwość poznania swojego miasta: co jeszcze musimy zmienić i jak to zrobić. To danie szansy mieszkańcom na tańsze podróżowanie, na zawiązywanie międzynarodowych, rodzinnych przyjaźni. To popularna forma kontaktów niewirtualnych.

    Od 1997 Żnin zawarł pięć umów partnerskich z miastami: Mettmann w Niemczech, Birsztany i Sołeczniki na Litwie (litewskie nazwy to odpowiednio Birstonas i Soleczniki), Malacky na Słowacji oraz Veseli w Czechach. Wcześniej takich miast partnerskich Żnin nie miał. 28 sierpnia burmistrz Żnina Jarosław Jaworski podpisze szóstą umowę partnerską, z węgierskim miastem Albertirsa. 
    METTMANN -  MIASTO NEANDERTALCZYKA
    Niemieckie Mettmann jest obecnie najstarszym miastem partnerskim Żnina. Pomysł współpracy wyszedł od sąsiadów z zachodu, którzy szukali kontaktu z gminą w Polsce. Żnin znalazł się w kręgu zainteresowania, ponieważ mieszkający w Mettmann pastor miał na Pałukach swoje rodzinne korzenie. Samego wyboru Niemcy dokonali w drodze losowania. Włodarze żnińskiej gminy zgodzili się na współpracę. Umowę podpisali 18 lipca 1997 r. burmistrzowie  Ottokar Ivena i Leszek Jakubowski.
    Mettmann to 40-tysięczne miasto powiatowe, położone w Westfalii, 17 km od Dusseldorfu, 48 km od Kolonii i 35 km od Essen. W 2004 r. obchodziło swoją 1100. rocznicę.
    Obok miasta znajduje się Neandertal - mała dolina rzeki Dussel. Kiedyś był to malowniczy wapienny kanion z dziwnymi skalnymi formacjami, wodospadami i jaskiniami. Nazwa doliny pochodzi od nazwiska Joachima Neandera. Protestanckiego wikarego i kompozytora kościelnego hymnu, który inspirację dla swych pieśni czerpał z piękna niezwykłego krajobrazu.
    Jednak w XIX i XX wieku prawie wszystkie wapienie zostały wydobyte przez przemysł górniczy, co zmieniło dramatycznie kształt doliny. W 1856 r., podczas prac wydobywczych robotnicy znaleźli skamieniałe szczątki istoty człekokształtnej. Profesor Johannes Fuhlrott zidentyfikował szkielet jako pozostałości człowieka prehistorycznego - w ten sposób "narodził” się neandertalczyk ("Homo neanderthalensis"). Badacze określają czas występowania człowieka neandertalskiego od 200.000 do 40.000 lat temu.
    Dzisiejsze Mettmann jest również pełne neandertalczyków. Neanderthal Hall to kulturalno-towarzyskie centrum, nadaje lokalna rozgłośnia radiowa - Radio Neanderthal, a nowopowstałe centrum biznesu jest znane jako Neanderthalpassage. W 1996 r. otwarte zostało Muzeum Neandertalskie prezentujące historię ewolucji człowieka, rozpoczynając od "Homo neanderthalensis". Ponadto dolina pełna jest ścieżek prowadzących przez lasy, łąki i pola, gdzie można podziwiać zwierzęta, które przemierzały te ziemie w czasach człowieka neandertalskiego, takie jak bizony czy tarpany.
    Przechodząc przez centrum starego miasta można zauważyć, że Mettmann jest dumne ze swej ponadtysiącletniej historii. Robienie zakupów pośród starych, w połowie drewnianych domów, albo przerwa na odpoczynek w jednej z ulicznych kafejek to zalety, które miasto ma do zaoferowania.
    W Mettmann nie ma problemów ze spędzaniem wolnego czasu, jeśli się już dokona trudnego wyboru pomiędzy wydarzeniami kulturalnymi w Neanderthal Hall, interesującymi filmami m.in. z wczesnego kina niemieckiego, rockową i bluesową muzyką w pubach oraz wieloma imprezami organizowanymi przez liczne kluby i stowarzyszenia. Miasto ma też szeroką ofertę dla sportowców - od piłki nożnej i piłki ręcznej, poprzez badmintona, squasha, a na otwartym ostatnio polu golfowym kończąc.
    Mettmann uwielbia świętować. W czasie lata odbywa się tam jeden festiwal za drugim, a w grudniu "Blotschenmarkt" wypełnia na przeszło tydzień każdy róg zapachem chleba imbirowego, marcepana i grzanego wina.
    VESELI NAD MORAWĄ -  MIASTO JARMARKÓW 
    Historia z Veseli nad Morawą jest podobna do historii z Mettmann. Czesi chcieli nawiązać kontakt z miastem w Polsce i poprosili o pomoc pośrednika w Warszawie. "Stolica” zwróciła się do Żnina, a miasto złożoną przez Czechów ofertę współpracy przyjęło. Umowę pomiędzy miastami zawarli 29 października 1997 r. w Żninie starosta Veseli Jaroslav Miklenda oraz burmistrz Leszek Jakubowski.
    Veseli nad Morawą liczy ok. 12.500 mieszkańców, położone jest nad rzeką Morawą w południowo-wschodniej części Czech, w Powiecie Hodonin.
    Najstarsze znaleziska archeologiczne z początków osadnictwa na terenie miasta pochodzą z późnej epoki kamienia - od 6.000 do 3.500 lat p.n.e. Historyczne centrum Veseli znajduje się w miejscu dzisiejszego skweru Bartłomieja z jego przyległymi alejami. Teren ten był niegdyś wyspą, na której znajdowała się jedna z fortec wybudowanych do obrony granicy wzdłuż rzeki Morawa w czasach rządów Brzetysława I w XI w. Trzysta lat później pod jej murami lordowie Sternberk założyli osadę.
    W wieku XVI rozpoczęto, trwającą do połowy XIX stulecia, przebudowę fortecy w zamek, któremu ostatecznie nadano wygląd klasycystyczny. W tym czasie pełnię świetności uzyskały także zamkowe ogrody i przyległy do niego park.
    W mieście są trzy kościoły - Marii Panny, Świętych Aniołów Stróżów, należący do klasztoru Serwitów, i św. Bartłomieja. Pierwszy z nich pochodzi z pierwszej połowy XIII w. Obecnie jest to kaplica pogrzebowa. W unikalnym stanie zachowały się tam elementy romańsko-gotyckie.
    Atrakcją turystyczną są również inne architektoniczne ciekawostki, jak np. działająca do dzisiaj dwuturbinowa elektrownia wodna z oryginalnym mechanizmem z początku XX wieku.
    Mieszkańcy Veseli szczególną uwagę przywiązują do kultury. W Lokalnym Centrum Sztuk znajduje się kino "Morava", galeria "Ve Dvore" i biblioteka. Oprócz tego są miejskie muzeum i galeria, Centrum Edukacyjno-Informacyjne "Bile Karpaty", a także obserwatorium. Aktywne są tam również amatorskie grupy muzyczne i taneczne. Najwięcej sukcesów odnoszą kapele ludowe "Radosov" i "Stepnicka", zespół "Martin Hrbac"s Hornacko Cymbalom Music Group", młodzieżowa orkiestra dęta ze szkoły muzycznej, orkiestry dęte "Sohaje" i "Veselane", "Kwintet z miasta Veseli nad Morawą" oraz chór kościelny i orkiestra. Co roku odbywają się występy zespołów dętych, młodych wokalistów i dziecięcych kapel ludowych - międzynarodowy dziecięcy festiwal folklorystyczny "Stepy". Od dawien dawna podtrzymywana jest w mieście tradycja jarmarkowa - sierpniowy "Jarmark Bartłomieja"  i w grudniu "Jarmark Świętego Mikołaja", a z okazji Dnia Ziemi w kwietniu organizowane są targi "Eco".
    Pozazdrościć można miastu również obiektów sportowo-rekreacyjnych m.in. stadionu piłkarskiego, boisk "Sokola" i "Orelu", kortów tenisowych czy otwartego basenu. Kilka szlaków przebiega w okolicy Veseli: Morawska Ścieżka Rowerowa, niebieski szlak turystyczny oraz wodny Kanał Batuv.
    Z Veseli najczęściej wyrusza się do innych interesujących miejsc takich, jak Straznice - sławne dzięki Międzynarodowemu Festiwalowi Folklorystycznemu, Kuzelov z jego holenderskimi wiatrakami z 1842 r., Knezdub, gdzie pochowani są znani artyści bracia Uprka i Antos Frolka Radejov, a także do innych miejscowości w Białych Karpatach, uznanych przez UNESCO za rezerwaty przyrody. 
     BIRSZTANY - MIASTO UZDROWISKO
    Na żnińskie zawody motorowodne przyjeżdżało z Litwy wielu zawodników m.in. właśnie z Birsztanów. Do stolicy Pałuk przyjechał wraz z nimi burmistrz i od tej wizyty rozpoczęła się właściwa współpraca pomiędzy miastami, uwieńczona podpisaniem umowy 4 września 1998 r. przez mera Antanasa Zenkviciusa oraz burmistrza Leszka Jakubowskiego.
    Birsztany to czterotysięczne miasteczko uzdrowiskowe położone ok. 90 km na zachód od Wilna i 40 km na południe od Kowna. Miejscowość owinięta jest zakolem rzeki Niemen i otoczona wielkimi, wspaniałymi lasami. Mówi się, że Birsztany to najpiękniejsze małe miasto na całej Litwie.
    Na początku XV w. Birsztany były ulubionym miejscem polowań księcia Witolda i jego gości z całej Europy. Pagórek wzdłuż brzegu rzeki, na którym wybudowano królewski zamek, został usypany przez ludzi w drugiej połowie XIV w. - prace ukończono tuż przed wizytą krzyżowców w 1382 r. 
    Chociaż Birsztany otrzymały prawa miejskie w XVI w., to pierwszy renesans przeszły w 1846 r., kiedy odkryte w okolicy obfite źródła wody mineralnej zaczęto używać do celów leczniczych. Sława miasto rosła i wkrótce stało się najczęściej odwiedzanym i wysoko cenionym uzdrowiskiem.  Uroku miastu dodaje zabudowa z późnego okresu wieku XIX i wczesnego XX, która nie została popsuta sowieckim stylem architektonicznym. Najwyższy budynek sięga zaledwie czwartego piętra. Przez wszystkie pory roku całe miasteczko mieni się kolorami natury. Całości dopełnia cudowny neogotycki kościół wybudowany w 1909 r., który wznosi się nad miastem.
    W otoczonych wodą Birsztanach turyści mogą żeglować lub łowić ryby. Pływać można także w trzech sztucznych jeziorach ulokowanych w środku miasta. Naturalna woda mineralna dostarczana przez kilka głębokich źródeł jest butelkowana pod nazwami "Vytautas", "Birute" i "BMV". W mieście są dwa sanatoria - "Tulpe" i "Versme". W swej ofercie mają m.in. basen, masaże wodne czy błotne kąpiele. Przyjeżdżają tam przeważnie osoby z chorobami przełyku, układu nerwowego, mięśniowego i kostnego oraz gruczołów wydzielania wewnętrznego. Atrakcją turystyczną jest również Muzeum Historyczne założone w 1967 r. oraz Olimpijskie Centrum Wioślarskie. W Birsztanach nie brakuje kulturalnych imprez takich, jak koncerty, występy artystyczne, coroczny miejski festiwal i coroczny krajowy konkurs tańca sportowego oraz sławny Międzynarodowy Festiwal Jazzowy. 
    MALACKY - MIASTO PRZEMYSŁOWE
    Słowackie Malacky są miastem partnerskim Veseli. Do spotkania burmistrzów Malacek i Żnina doszło podczas organizowanego przez Czechów turnieju piłkarskiego. Z inicjatywą partnerską wyszli Słowacy, a umowa została podpisana 18 maja 2001 r. przez burmistrzów obu miast - Jozefa Ondrejkę i Leszka Jakubowskiego. 
    Malacky znajdują się w zachodniej Słowacji, 35 km od stolicy państwa - Bratysławy. Miasto położone jest nad strumykiem Malina w południowej części Niziny Zahorskiej. Po zachodniej stronie Malacek przepływa Morawa, a od wschodu osłaniają je Małe Karpaty.
    Jest to rozwijające się prężnie typowe miasto gospodarcze. Dominuje przemysł paliwowo-gazowy, maszynowy, meblarski i spożywczy. Planowana jest także budowa Parku Przemysłowo-Technologicznego "Zahorie" i Parku Przemysłowego, co dodatkowo podniesie rangę miasta.
    Historia Malacek jest bardzo bogata. W jego okolicach znaleziono wiele śladów ludzkiej bytności już z czasów prehistorycznych. Miasto powstało na szlaku handlowym, który łączył Węgry z Czechami. Pierwsza o nim wzmianka znajduje się w akcie darowizny z 1206 r. wystawionym przez węgierskiego króla Ondreja II. Przekazał on hrabiemu Aleksandrowi z rodu Hunt-Poznan ziemię Plaveckiego Stvrtoka z okolicznymi osadami m.in. osadę Maliscapotoka (Malinowy Potok). Dzisiejsza nazwa miasta pochodzi od zdrobnienia nazwy potoków, które kilkakrotnie ulegało modyfikacjom - w 1231 Maluchka, w 1373 Malaczka i w 1773 r. Malaczky.
    Leżący przy granicy z Węgrami miasto stało się grodem obronnym. W 1573 r. Malacky stały się miastem feudalnym - z rynkiem i prawem targowym. W roku 1622 panowanie nad miastem przejął ród Palfi, który rządził prawie 300 lat. Ród ten pozostawił po sobie zamek i fabrykę filcu. Początek XIX w. był dla miasta pechowy. Pożar w 1808 r. zniszczył większą jego część. 
    Ważne zabytki architektury i kultury to: Zamek rodziny Palfi (1624) wraz z Zamockym Parkiem, klasztor franciszkański z murami obronnymi i czterema wieżami (1653), kościół pw. Niepokalanego Poczęcia Marii Panny ze Świętymi Schodami (1653), kościół pw. Najświętszej Trójcy (1653) i Żydowska Synagoga (1886).
    SOŁECZNIKI - MIASTO ŚNIADECKICH
    W przypadku Sołeczników wszystko zaczęło się od fascynacji Andrzeja Rosiaka żnińską historią. W swoich badaniach i poszukiwaniach dotarł do Jaszun, gdzie znajduje się grób Jana Śniadeckiego. Mogiła na zaniedbanym cmentarzu została odnaleziona przez członków Żnińskiego Towarzystwa Kulturalnego, którzy stwierdzili brak na niej krzyża. Na podstawie zrobionych przez nich zdjęć Zbigniew Dolski wykonał odlew krucyfiksu, który przy następnej wizycie został osadzony. Grupa żninian zaczęła szukać kontaktu z mieszkańcami Jaszun. Uczestnicy wyprawy dotarli do polskiej szkoły i starościny Jaszun Danuty Wasilewskiej. Wzajemne wizyty doprowadziły do podpisania umowy partnerskiej podczas obchodów 740-lecia Żnina 27 czerwca 2003 r. Ponieważ na Litwie obowiązują inne zasady funkcjonowania samorządów, umowa została zawarta z Litewskim Rejonem Sołecznickim, ale podpisali ją starosta Jaszun Zofia Griaznowa (z up. Mera Rejonu Sołecznickiego) oraz burmistrz Andrzej Rosiak.
    Sołeczniki leżą w południowej-wschodniej części Litwy blisko białoruskiej granicy. Należą do powiatu wileńskiego, a od litewskiej stolicy dzielą je 44 km. Od 1972 r. miasto jest ośrodkiem administracyjnym rejonu solecznickiego, w którego skład wchodzi 15 gmin. W rejonie tym mieszkają głównie Polacy - 80% z 39.000 populacji, których przodkowie żyli w Rzeczpospolitej Obojga Narodów.
    Najstarsza wzmianka o Sołecznikach pochodzi z 1311 r. Ich właścicielami byli m.in. bracia Jan i Andrzej Borysowiczowie, magnaci Chodkiewiczowie i hrabia Karol Wagner. Na rozwój miasta duży wpływ miały krzyżujące się szlaki handlowe Wilno-Lida-Grodno i Wilno-Lida Nowogródek. Pierwszy kościół katolicki został wybudowany w Sołecznikach w 1410 r. W końcu XVIII w. zakończono budowę murowanej, wysokiej na 6 m kaplicy, która znajduje się w północnej części miasta.
    Do najważniejszych zabytków rejonu należą: kościół w Taboryszkach z XVIII w., pałac w Sołecznikach z końca XIX w., kościół w Ejszyszkach z połowy XIX w., zespół budynków i park byłego majątku Jaszuny, stara część wsi Poszki, starówka Dziewieniszek i Ejszyszek.
    Sołeczniki i jego okolice były inspiracją dla wypoczywającego tam Adama Mickiewicza. 2 listopada 1821 r. wieszcz miał uczestniczyć w obrzędzie Dziadów na solecznickim cmentarzu kościelnym. Na Placu Samorządu wzniesiono w 1998 r. pomnik poety.
    Mickiewicz nie był jedynym poetą, który upodobał sobie te strony. Do Sołecznik przyjeżdżali także Juliusz Słowacki i Tomasz Zan, minerolog i geolog Ignacy Domeyko, działacz polityczny Joachim Lelewel, historyk Michał Baliński oraz wybitny żninianin Jędrzej Śniadecki. 
    PARTNERSTWO -  WSPÓŁPRACA MIESZKAŃCÓW
    Do tej pory współpraca pomiędzy miastami partnerskimi opierała się głównie na wymianie kulturalnej i sportowej. Nie licząc oczywiście wizyt i rewizyt oficjalnych delegacji. Wszystkie wyjazdy były też inspirowane przez żniński magistrat. Swoje prace za granicą wystawiał Edmund Kapłoński, a także Pałucka Pracownia Rzeźby. Trzykrotnie w ubiegłym roku wyjechał zespół Pieśni i Tańca "Pałuki" - wcześniej zostali zauważeni na obchodach 740-lecia Żnina. Młodzi sportowcy z "Jezioraka" byli już w Czechach, na Słowacji i na Węgrzech. W wakacje grupa młodzieży z Gimnazjum nr 1 była także w Veseli.
    Jak powiedział burmistrz Jarosław Jaworski, w ostatnich latach taka formuła współpracy powoli wyczerpuje się. - "Staramy się ją wzbogacać, bo zaczęła popadać w marazm. Chcemy żeby kontakty nie wychodziły z inicjatywy urzędu tylko były samoistną współpracą mieszkańców. Dobrym przykładem są żnińscy filateliści, którzy w ubiegłym roku wzięli udział w wystawie w Malackach" - mówi Jarosław Jaworski. 

Tomasz Rogacz

Pałuki nr 706 (34/2005)