Nie ta alegoria

Pomnik Ofiar Katynia z naszkicowanymi przez Zbigniewa Dolskiego trzema postaciami z otworami w głowach

     fot. Remigiusz Konieczka

Żnin, renowacja, pomnik katyński, remont
    Nie ta alegoria
    Pomnik Ofiar Katynia w Żninie w tym roku może doczekać się remontu. Rada Ochrony Pamięci Walki i Męczeństwa chce przeznaczyć na ten cel 25.000 zł. Kolejne 38,5 tysiąca złotych musi zapewnić gmina.

    W Pałukach już pięć lat temu podejmowaliśmy temat odnowienia Pomnika Ofiar Katynia. Renowacja jest konieczna. Nie dość, że lista zamordowanych w Katyniu oficerów pochodzących z Pałuk jest nieczytelna, to na dodatek niekompletna. Konieczna jest nowa tablica z nazwiskami, które na przestrzeni dwudziestu lat od chwili odsłonięcia pomnika udało się ustalić. Przypomnijmy, że uroczyste odsłonięcie miało miejsce 12 września 1993 roku. Od tego czasu pomnik zniszczył się. Widać popękaną podstawę pomnika.
    Podczas obchodów 74. rocznicy zbrodni katyńskiej prezes żnińskiego koła Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej (które było inicjatorem budowy pomnika) Franciszek Szafrański zapowiedział, że w tym roku pomnik będzie odnowiony. Przygotowania trwają w wydziale rozwoju, promocji i spraw społecznych żnińskiego ratusza. Łukasz Milejczak, odpowiedzialny w wydziale za opiekę nad miejscami pamięci narodowej, powiedział, że Rada Ochrony Pamięci, Walk i Męczeństwa chce przekazać 25.000 zł na remont pomnika.
    Projekt, a raczej szkic pomnika, opracował brązownik Zbigniew Dolski. W pierwszym szkicu zaproponował, aby na głazie umieścić orła rozrywającego kajdany. Kamień i krzyż zostałyby te same. Krzyż ma otrzymać miedziane opierzenie. Powstanie urna z brązu oraz znicz i nowa tablica z nazwiskami zamordowanych oficerów. Zostaje głaz z tablicą i krzyż. Nad skompletowaniem listy pracuje regionalista i badacz lokalnej historii Józef Marosz z Kcyni, autor publikacji na temat pałuckich ofiar tej zbrodni.
Burmistrz Żnina Leszek Jakubowski w listopadzie wysłał wniosek do Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa ze szkicem i zakresem prac renowacyjnych z prośbą o dofinansowanie. Rada w lutym tego roku odpowiedziała pozytywnie na prośbę i obiecała 25.000 zł na sfinansowanie wykonania części z brązu.
    Jednak w tym samym piśmie Rada zawarła sugestie związane z wyglądem pomnika. Poprosili o zrezygnowanie z wykonania orła na szczycie głazu. W projekcie orzeł zrywa kajdany, co jest symbolem wyzwolenia spod obcej niewoli, natomiast w przypadku pomnika poświęconego Polakom zamordowanym przez NKWD w 1940 r., alegoria ta, zdaniem Rady, nie jest właściwa. Poza tym na obecnej tablicy umieszczonej na głazie orzeł wojskowy już jest, więc wykonanie kolejnego orła na pomniku jest zbyteczne i powoduje niepotrzebne koszty. Rada prosi o uzasadnienie konieczności budowy miedzianego opierzenia krzyża. Jej zdaniem, można go tylko odmalować. Urząd ma przesłać wymiary znicza i urny oraz sposobu ich montażu do podłoża. Ponadto Rada chce uzyskać informacje, czy w urnie będzie ziemia z cmentarzy w Katyniu, Charkowie i Miednoje oraz chce poznać treść tablicy z nazwiskami pomordowanych.
    Mając powyższe na uwadze prosimy o przesłanie nowego projektu urządzenia przedmiotowego miejsca pamięci z uwzględnieniem naszych uwag, a także zawierającego wymiary istniejących elementów pomnika wraz z planowanymi nowymi obiektami - pisał Adam Siwak, naczelnik wydziału krajowego.
    Łukasz Milejczak wyjaśnił, że po sugestiach rady Zbigniew Dolski wykonał kolejny szkic. Zamiast orła na głazie będą trzy postacie symbolizujące oficerów, z dziurą w głowie, symbolem mordu. Taka modernizacja ma być droższa o około 3.000 zł.
    - Prześlemy szkic i pismo do Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa. Jak wyrażą zgodę na trzy postacie, to zlecimy wykonanie projektu technicznego - powiedział Łukasz Milejczak.
    Na razie nie wiadomo, czy w urnie będzie ziemia z cmentarzy w Katyniu, Charkowie i Miednoje. Urząd Miejski poczyni starania, aby ziemia z miejsc kaźni tam była. Roboty brukarskie gmina będzie musiała sfinansować z własnych środków. Ich koszt to około 38.500 zł. Składają się na nie roboty rozbiórkowe, utwardzenie terenu, wykonanie schodów i podestów.
    Franciszek Szafrański wyraził nadzieję, że na Narodowe Święto Niepodległości pomnik będzie gotowy.

Remigiusz Konieczka
Pałuki nr 1158 (17/2014)

Komentarz

    Nie wszyscy rzeźbiarze umarli

    Dramat. Kolejny dramat. Pomnik katyński od początku nie miał szczęścia do wyglądu. Najpierw miał być głaz z tablicą - tak to wymyślił Jerzy Ludwiczak. Ale byłby za skromny. Gdzie krzyż? Doszedł krzyż. Potem jeszcze druga tablica. Obrzydliwe, betonowe podium. A znicz? Gdzie znicz? Mamy więc i małą gustowną piramidkę. Praca zespołowa dała efekt w postaci niepasujących do siebie części.
    Gdzie te czasy, kiedy żnińskie pomniki wychodziły spod rąk rzeźbiarzy o ogólnopolskiej renomie? Rok 1927: Chopin - Jakub Juszczyk. Rok 1963: Jan Śniadecki (przed kinem) - Józef Kopczyński, żninianin, profesor poznańskiej ASP. Rok 1968: Jędrzej Śniadecki (skwer przy Rynku) - Alfons Karny, przedwojenny jeszcze rzeźbiarz, nagradzany medalami w Brukseli i Paryżu. 1969 - Pomnik Walki i Męczeństwa (Kościuszki, przy plantach) - Józef Kopczyński.
    A teraz? Jan Paweł II - no name. Pomnik Katyński - no name. Ludzie, zastanówcie się. Cenię dzieła Zbigniewa Dolskiego, ale ta dosłowność, o którą ma uzupełnić pomnik, zakrawa na prowokację artystyczną. Dojdzie jeszcze jeden kompletnie niepasujący element.
    Ten pomnik na pewno trzeba poprawić. Ale może - przez odejmowanie? Przecież i tak nie znamy wszystkich nazwisk, gdyż Putin postawił na liście białoruskiej pieczęć zapomnienia.
    Józef Kopczyński już nam nic niestety nie zaprojektuje, ale przecież nie wszyscy słynni rzeźbiarze w Polsce umarli. Tak, nie wszyscy rzeźbiarze umarli. Ale inwestorzy, którzy potrafią się z nimi tak kontaktować, aby powstawały dzieła sztuki, a nie powiatowe potworki - ci wymarli na pewno.

Dominik Księski
Pałuki nr 1158 (17/2014)

Przejdź do forum.

S2UFLADA