Chomiąża Szlachecka - wieś z klimatem, historią i potencjałem

W "Atlasie Uzdrowisk Polskich" wydanym w 1990 r. przez Państwowe Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych im. Eugeniusza Romera na wyklejce tylnej jako "uzdrowisko potencjalne" zaznaczona jest Chomiąża Szlachecka. Przypominamy dziś artykuł z tygodnika "Pałuki", jaki drukowaliśmy w 1994 roku.

    Chomiąża Szlachecka leży na południowo- wschodnich rubieżach Pałuk, z dala od głównych szlaków komunikacyjnych (i to dobrze), w połowie drogi między Żninem a Mogilnem, w gminie Gąsawa. Dojechać do Chomiąży Szlacheckiej można od strony Żnina przez Wenecję i Laski Wielkie lub od strony Gąsawy przez Oćwiekę.
    Jest wsią średniej wielkości, liczącą około 250 mieszkańców, położoną wśród jezior i lasów.

I właśnie to położenie Chomiąży wśród jezior i lasów jest najbardziej znamienną cechą tej pałuckiej miejscowości. Jezioro Oćwieckie (powierzchnia 155 ha, głębokość 49 m) jest najgłębszym jeziorem Pałuk i trzecim pod tym względem w Wielkopolsce. Jezioro Chomiąskie, nad którym leży (w jego południowej części) wieś (powierzchnia 99 ha, głębokość 44 m) niewiele temu pierwszemu ustępuje. Woda w obydwu jeziorach bardzo czysta, o dużej przeźroczystości. Wymienione akweny leżą na szlaku Pałuckiej Pętli Kajakowej i tutaj właśnie w Chomiąży najbliżej jest do systemu rzecznego Gąsawki (jezioro Oćwieka) i do systemu rzecznego Strugi Foluskiej (jezioro Chomiąża).
    Drugim obok jezior, zasadniczym walorem przyrodniczo-uzdrowiskowym Chomiąży są roztaczające się wokół duże połacie lasu, głównie sosnowego. To las zapewnia czyste powietrze, sporo ozonu, redukuje hałas. Las jako naturalny obszar gwarantuje człowiekowi zarówno wypoczynek fizyczny i psychiczny.
    Położenie Chomiąży w subregionie klimatycznym środkowopolskim stwarza bardzo korzystne warunki bioklimatyczne niespotykane w innych regionach Polski. Na podstawie danych wieloletnich subregion ten cechuje się: średnią temperaturą roczną -7,70C; średnią temperaturą lipca +18,50C; średnią temperaturą stycznia -2,50C; najniższą w Polsce liczbą opadów (450-500 mm); największą w Polsce obok Pogórza Sudeckiego liczbą dni pogodnych (średnio 55 dni) i wskaźnikiem nasłonecznienia średnio 57,5 Kcal/cm2/rok. Otoczenie jeziorami daje korzystną wilgotność powietrza, około 60%. Przewaga wiatrów zachodnich i południowo-zachodnich zapewnia, że w ogóle nie docierają tutaj pyły cementowni "Kujawy" w Barcinie.
    To właśnie klimat nizinno-leśny, a taki ma Chomiąża, według naukowców wpływa kojąco na układ nerwowy i psychiczny, a także układ krążenia. Zachowana w Chomiąży harmonia krajobrazu, piękna przyrody i warunków bioklimatycznych stwarza silne podstawy, aby tę pałucką miejscowość zaliczyć w pełni do miejscowości o statucie uzdrowiska.

    W XIII i XIV wieku wieś była w posiadaniu Nałęczów, w XV wieku Pomianów. W XIX wieku władali nią Sulerzyccy i z tego okresu pochodzi późnoklasycystyczny dwór usytuowany na stoku nad jeziorem, zwrócony frontem ku północnemu wschodowi.
    W 1357 roku została założona parafia i pobudowany kościół pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela, przez Mikołaja Nałęcza - kasztelana nakielskiego, sędziego kaliskiego, zwanego według tradycji przez okoliczną ludność, zresztą niesłusznie, "krwawym diabłem weneckim". W 1390 roku zbudował w Wenecji zamek.  
Obecny kościół w Chomiąży pochodzi z 1831 r. z fundacji Sulerzyckich i jest w stylu klasycystyczno-neogotyckim. Z tego okresu pochodzi też plebania.
    W sąsiedztwie kościoła usytuowane są XIX-wieczne grobowce rodziny Sulerzyckich, Jarmułt-Mlickich i Paruszewskich.
    W latach siedemdziesiątych nad jeziorami Chomiąskim i Oćwieckim powstały liczne ośrodki wypoczynkowe, głównie zakładowe z Inowrocławia, Żnina, Bydgoszczy.
    I na koniec warto przy okazji zaznaczyć, iż podobne walory przyrodniczo-uzdrowiskowe co Chomiąża mają także inne sąsiednie miejscowości jak Oćwieka, Pniewy i Ostrówce.
    Turystyka, rekreacja, wypoczynek to duża szansa dla rozwoju gmin pałuckich.

Józef Marosz
Pałuki nr 141 (44/1994)