Pomnik na mogile żołnierza Wiosny Ludów wymaga odnowy

Na cmentarzu w Cerekwicy, obok odnowionego 17 lat temu obelisku upamiętniającego powstańców z różnych zrywów niepodległościowych jest grób, w którym leży żołnierz z powstania 1848 w czasie Wiosny Ludów. Ten pomnik nie ma opiekuna. Owszem, kwiaty i znicze ludzie tam stawiają ku pamięci żołnierza sprzed prawie dwóch wieków, ale sam grób wymaga odnowy. Inskrypcje na nim już się prawie całkiem zatarły. Wkrótce odwiedzający cmentarz mogą już w ogóle nie podejrzewać, że w tym grobie spoczywa jakiś XIX-wieczny bohater.

W zaniedbanym grobie, który nie wygląda na odwiedzany przez rodzinę, spoczywają - jak głosi napis - trzy osoby: Walerya Rożnowska, urodzona 7.11.1859 roku, zmarła 28.1895 roku, czterotygodniowy syn jej Tadeusz i ojciec jej Antoni Priewer, żołnierz z 1848 roku, urodzony 10.5.1822, zmarły 18.12.1893 roku.
Powstanie 1848 roku, w XIX wieku zwane wielkopolskim, a obecnie - dla odróżnienia powstania z lat 1918/1919 - zwane częściej powstaniem poznańskim wybuchło w Wielkopolsce w 1848 roku jako część ogólnopolskiego planu powstania narodowego w czasie europejskiej Wiosny Ludów i zakończyło się klęską. Największą bitwą na północy Wielkopolski było zdobycie przez kosynierów Kcyni. 
W 44 numerze Pałuk opublikowanym w 1994 roku, Antonina Marcinkowska podała, że powstaniec, spoczywający w Cerekwicy pochodził z Grodziska i tam prawdopodobnie walczył (w okolicach Grodziska odbyła się jedna z ważniejszych bitew w tym powstaniu). Na Pałuki przybył do swej córki Walerii Rożnowskiej, która zamieszkiwała w Słębowie, a jej mąż było urzędnikiem gospodarczym w tamtejszym majątku i mieszkał u swej córki aż do śmierci. Córka zmarła dwa lata po jego śmierci. 
Na grobie powstańca z 1848 roku treść inskrypcji jest wykuta w kamieniu, widać na niej ślady złocenia, ale zatarły się do tego stopnia, że treści nie da się odczytać wzrokiem. 
Jak przypomina sobie Jan Rogosz, który w Cerekwicy pracował od 1972 r. i tam też przez długie lata mieszkał, już przed półwieczem grób powstańca nie miał swoich opiekunów. Prawdopodobnie nikt z potomków tej rodziny nie mieszka już w Cerekwicy lub najbliższych okolicach. Tak też było w czasach, gdy proboszczem kościoła św. Mikołaja w Cerekwicy był ks. Wiktor Kasprzak. Ów kapłan opiekował się tym grobem, a także stojącym obok obeliskiem, wzniesionym dla uczczenia bohaterów powstań narodowych około 1870 r. i ufundowany przez ówczesnego właściciela Cerekwicy. Ksiądz zmarł w 1986 r. i jest pochowany w grobie naprzeciwko tego obelisku, który został odnowiony i wyposażony w tablicę pamiątkową w 2008 r. W wyniku tej renowacji obelisk uzyskał tablicę z treścią Ku chwale bohaterom powstań narodowych z lat 1830-1848-1863-1819. Przechodniu pomyśl: co ty możesz zrobić dla Polski, a nie Polska dla ciebie... .
Jan Rogosz opowiada, że próbował też dowiedzieć się czegoś o pochowanym koło obelisku żołnierzu z 1848 r. Mimo wizyt w archiwach, nie udało mu się odnaleźć historii tego wiarusa. W zeszłym tygodniu skontaktowała się z nami pani, która odwiedza cmentarz w Cerekwicy. Wyraziła ona ubolewanie nad stanem grobu z żołnierzem z Wiosny Ludów, bo obecnie prawie nie można już odczytać na nim inskrypcji. Obelisk jest odnowiony, a grób nie. Widać, że nie ma opiekunów tego rodzinnego grobowca. Pani poprosiła nas o interwencję w tej sprawie.
Skontaktowaliśmy się z Moniką Andruszkiewicz, kierowniczką wydziału promocji i rozwoju w Urzędzie Miejskim w Żninie. Może gmina odnowi ten grób, pozyskując na to środki np. od wojewody na opiekę nad grobami powstańców? Przecież kilka lat temu odnowiono taki grób powstańca wielkopolskiego na cmentarzu w Wenecji. Czy grób w Cerekwicy też miałby na to szansę?
Okazuje się, że taka szansa może będzie, choć nie ze środków na odnowę mogił wojennych.
- Nie jest to grób wojenny tylko rodzinny. Uniemożliwia to pozyskanie ewentualnych środków na jego renowację z zasobów wojewody kujawsko-pomorskiego. Postaramy się odczytać napisy na grobie i odszukać informacje o żołnierzu w lokalnych archiwach, w tym w parafii w Cerekwicy. Sprawdzimy również czy nie figuruje on w ewidencji grobów weteranów walk o wolność i niepodległość Polski, którą prowadzi Prezes Instytutu Pamięci Narodowej. Zgodnie z Ustawą z 22 listopada 2018 r. o grobach weteranów walk o wolność i niepodległość Polski, za takie groby uważane są mogiły osób, które walczyły o odzyskanie niepodległości Polski lub w obronie niepodległości i granic suwerennej Rzeczypospolitej Polskiej, biorąc udział w wojnach, działaniach zbrojnych i niepodległościowych oraz powstaniach narodowych w okresie od 1768 r. do 1963 r. Znając więcej szczegółów dotyczących spoczywającego w grobie żołnierza będziemy mogli zastanowić się nad renowacją pomnika i poszukać ewentualnych środków zewnętrznych na te działania - poinformowała nas Monika Andruszkiewicz.

Karol Gapiński

Pałuki nr 1743 (28/2025)