Powiat żniński w 1929 roku

Żnin, powiat, Ilustrowany Express
    Powiat żniński w 1929 roku

     Grzebiąc w moich teczkach i szpargałach odkryłem znaleziony kiedyś, chyba na śmietniku, fragment periodyku z 1929 roku pt.: "Ilustrowany Expres", z którego zachowały się strony od 7 do 66 i jest oznaczony numerem 1-2. Nie ma okładki i pierwszych stron, ale wygląda, jakby był wydawany chyba w Poznaniu. Na tych zachowanych stronach jest rozdział o powiecie żnińskim i o Żninie (ten drugi zamieścimy w jednym z najbliższych numerów). 

    Powiat liczy około 42.000 mieszkańców, w tej liczbie 12% mniejszości i w skład jego wchodzą miasta:
    1) Żnin, miejsce urodzenia braci Śniadeckich. Miasto położone jest blisko wsi Januszkowo, w której urodził się Klemens Janicki. Żnin jest siedzibą powiatu i liczy 5.000 mieszkańców. Miasteczko jest bardzo uprzemysłowione, znajduje się tu cukrownia oraz szereg innych mniejszych przedsiębiorstw przemysłowych, jest ono zatem ruchliwe i handlowo wyrobione.
    2) Miasto Janowiec, liczy około 3.000 mieszkańców, a wyrosło ono dzięki pruskiej polityce kolonizacyjnej, jest również bardzo ruchliwe i handlowo wyrobione, liczące obecnie 85% Polaków. Jest to miasto spółdzielczości, z których polskie są następujące: Bank Ludowy, Rolnik, Suszarnia ziemniaków i Spółdzielnia osadnicza.
    3) Miasto Rogowo, liczy 1.000 mieszkańców i należy do mniejszych ośrodków miejskich.
    4) Miasto Gąsawa, liczy 900 mieszkańców, jest miastem historycznym, tu bowiem odbył się w roku 1227 pamiętny zjazd książąt, na którym zamordowano Leszka Białego. W 700-letnią rocznicę właściciel dóbr Marcinkowa Górnego, Konstanty Gozimirski, w parku swym wystawił olbrzymi 5 m. pomnik dłuta artysty rzeźbiarza Juszczyka.
    Prócz miast na terenie powiatu znajduje się 95 gmin i 27 obszarów dworskich.
    Powiat obecnie przebudowuje szpital i powiększa do 80 łóżek, mając na względzie wybudowanie specjalnie taniej kostnicy, aby zachęcić ludność do umieszczania tam nieboszczyków, których dotychczas przetrzymuje się w chałupach, w których mieszka i je cała rodzina. Budująca się lecznica dostosowana będzie do najnowszych wymagań higieny i techniki. Obok urządzeń wodnych wybudowane będą sale pobytu dziennego dla lżej chorych. W roku 1927 z inicjatywy starosty, z pomocą miasta i Kasy Chorych zorganizowano stację opieki nad Matką i Dzieckiem, która jest tak dobrze zorganizowana, iż korzystają z niej nawet rodziny zamożne.
    Na terytorium powiatu jest 60 szkół poszczególnych, 2 wydziałowe i gimnazjum miejskie im. Braci Śniadeckich w Żninie. Stan szkolnictwa jest zadowalający.
    Rolnictwo w powiecie, pod względem uprawy rolnej tak w większych majątkach, jak i u gospodarzy stoi bardzo wysoko. Pod względem hodowlanym średnio. Powiat częściowo nisko położony ma grunta zabagnione lub podmokłe. Jednak w czasach zaboru powstało 38 spółek wodnych, przez co kultura rolna wzrosła. W okresie ostatnich 5 lat powstała spółka regulacji rzeki Gąsawki na obszarze dwóch tysięcy hektarów, która już do połowy wykończyła swe prace. Ogólny koszt regulacji wynosić będzie 400.000 zł. Ponadto zorganizowano spółkę Drenarską gminy Juncewo na obszarze 1.000 ha, której koszt wynosić będzie z górą 600.000 zł. Spółka ta rozpoczęła pracę. Przy tym są trzy spółki drenarskie zaprojektowane.
    Powiat przyczynia się do powstawania spółek wodnych przez to, że udziela zwrotnej zapomogi na koszta sporządzenia planów. Subsydia te płyną ze specjalnego funduszu melioracyjnego.
    Poza tym działalność powiatu na polu rolniczym opiera się na utrzymaniu wzorowej szkoły podkuwaczy koni w Gnieźnie do spółki z sąsiednimi powiatami, na subwencjonowanie zakupu stadników rasowych, knurów oraz na subwencjonowaniu stacji ogierów państwowych.
    Powiat wymaga obecnie bardzo silnej opieki w kierunku hodowlanym, bowiem hodowla bydła i koni nie jest na wysokim poziomie.
    PW i WF rozwija się w powiecie od dnia objęcia powiatu przez starostę Szczerbińskiego. Dziś są już hufce PW, Towarzystwa Młodzieży Katolickiej, Powstańcy i Wojacy, "Sokół" i Harcerze. Liczba ćwiczących dochodzi do 1.500. Boisk wzorowo urządzonych znajduje się w powiecie 3. Obecnie buduje się stadion ze strzelnicą kosztem 80.000 zł. Rokrocznie w dniu 3 maja odbywają się lokalne zawody, a jesienią zawody powiatowe. Oficer PW ma do dyspozycji automobil, co daje mu możność docierania do najdalszych zakątków powiatu. Zawody powiatowe co roku wykazują duże postępy młodzieży, tak dalece, że zawodnicy powiatu żnińskiego na zawodach półkowych w Bydgoszczy zajmują przeważnie drugie miejsca, a zważyć należy, że PW z powiatu żnińskiego rekrutuje się z młodzieży wiejskiej. Zrozumienie ludności dla celów PW coraz bardziej wzrasta dzięki umiejętnej propagandzie por. Baranieckiego.
W powiecie znajduje się 70 km dróg bitych utrzymywanych przez powiat, 20 km powiatowych i 200 km dróg gminnych, to jest szos i bruków.
    Rocznie na cele drogowe powiat wydaje 250.000 zł na ogólny budżet 500.000 zł.
    Powiat posiada kolej powiatową długości 75 km. Budżet kolejki wynosi 350.000 zł. Najważniejszym źródłem dochodu kolejki są buraki cukrowe, których przewozi rocznie przeciętnie 350.000 kwintali: przewóz buraków pokrywa 35% budżetu kolejki. Z roku na rok wzrasta silnie przewóz towarowy, natomiast maleje ruch pasażerski, wobec konkurencji autobusów, tak iż zarząd zmuszony będzie redukować pociągi osobowe. Największą troską zarządu jest utrzymanie rentowności kolejki, która w miarę rozwoju i uprzemysłowienia powiatu będzie cieszyła się frekwencją.
    W ciągu pięciu lat urzędowania starosty Szczerbińskiego na koleje powiatowe zakupiono 4 parowozy, położono 14 km szyn kolejowych na istniejącym już torze. Położono świeżych 40.000 progów kolejowych, wybudowano obrotnicę dla parowozów i magazyn dla materiałów oraz dobudowano 3 km odnogi.
    W ostatnich czasach powiat wybudował 3 km odnogi kolejki tj. z Obiecanowa do Żużoł, celem podniesienia rolnictwa w tych okolicach i w celu dowożenia żwiru na szosy i dla budowli mieszkańców powiatu. W Żużołach założył powiat dużą żwirownię o bardzo dobrym ostrym żwirze, bardzo użytecznym dla utrzymania szos.
    Nadmienić należy, że powiat posiada wodną komunikację z morzem. W żnińskim powiecie znajduje się miejscowość Ostrówce z jeziorem Ostrowieckiem. Jezioro to połączone jest specjalnie zbudowanym kanałem z Notecią. Kanał posiada śluzy, w ostatnim roku zupełnie przebudowane, a jezioro ulegnie zbagrowaniu już w roku bieżącym. Port do załadowania znajduje się w Ostrówcach z odnogami kolejki powiatowej. Obecnie przewozi się cukier do Gdańska, o przewóz którego zarząd walczyć musi z Bankiem Cukrownictwa i Lloydem bydgoskim, rokrocznie. Jednocześnie przewozi się cegłę i buraki cukrowe.
    Z chwilą stworzenia dróg wodnych w Polsce kanał Ostrowiecki będzie miał duże znaczenie dla powiatu.
Bezpośrednim zamierzeniem obecnych władz powiatu, na najbliższy okres, jest wykończenie szpitala powiatowego z przybudowaniem osobnego pawilonu dla chorych zakaźnych. Jest to kwestia bardzo paląca.
    Drugim najważniejszym zagadnieniem jest kwestia elektryfikacji powiatu. W tym celu odbyły się już cztery zebrania wstępne w Inowrocławiu, na których uzgodniono już plan działania. Organizuje się Związek Elektryfikacyjny powiatów: inowrocławskiego, strzelińskiego, mogileńskiego, żnińskiego i szubińskiego. Miasto Inowrocław rozbudowuje istniejącą już elektrownię i będzie przedsiębiorstwem dostarczającym prąd. Powiaty stworzą celowy związek. Koszt budowy całej sieci i elektrowni wynosić będzie około 30.000.000 zł. Rzecz oczywista suma ta nie jest osiągalna zaraz, ani też nie jest potrzebną w tej chwili. Na pierwsze uruchomienie całej sieci i rozbudowy elektrowni potrzebna jest suma 6.000.000 zł, którą przyrzekł im prezes Banku Gospodarstwa Krajowego gen. Górecki.
    Trzecim zamierzeniem powiatu jest rozwój hodowli konia, która w ostatnim czasie bardzo upadła i typ konia zdegenerowany został częściowo wskutek fałszywego krzyżowania ras, a częściowo z braku ogierów rasowych.
     W powiecie żnińskim jest dobrze zorganizowana Powiatowa Kasa Oszczędności. Dyrektorem Kasy jest p. Wiktor Szymański, który prowadzi Kasę już od roku 1919. W roku 1924 wkłady oszczędnościowe z rachunkami bieżącymi wynosiły: 74.585 zł 60 gr, a sumy bilansowe 145.050 zł 57 gr. W roku 1925, wkłady: 113.114 zł 99 gr sumy bilansowe 199.106 zł 67 gr. W roku 1926: wkłady 121.322 zł 14 gr sumy bilansowe 226.588 zł 79 gr. W roku 1927: wkłady 460.617 zł 73 gr sumy bilansowe 697.779 zł 66 gr. W roku bieżącym: wkłady wynosić będą przeszło 500.000 zł.