Praca w święta pracowników samorządowych - zasady rekompensaty

W ostatnim czasie kilka osób zwróciło się do mnie z pytaniem o zasady rekompensaty pracy w święto w przypadku pracowników samorządowych. Czy w ogóle pracownicy samorządowi mają obowiązek pracy w święta? Problem ciekawy i wymagający nieco szerszego wyjaśnienia.

     Status prawny pracowników samorządowych określiła ustawa z dnia 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych. Zgodnie z art. 2 tej ustawy jej przepisy mają zastosowanie do pracowników samorządowych zatrudnionych w:
     1) urzędach marszałkowskich oraz wojewódzkich samorządowych jednostkach organizacyjnych;
     2) starostwach powiatowych oraz powiatowych jednostkach organizacyjnych;
     3) urzędach gmin, jednostkach pomocniczych gmin, gminnych jednostkach budżetowych i samorządowych zakładach budżetowych;
     4) biurach (ich odpowiednikach) związków jednostek samorządu terytorialnego oraz samorządowych zakładów budżetowych utworzonych przez te związki;
     5) biurach (ich odpowiednikach) jednostek administracyjnych jednostek samorządu terytorialnego.
     Krótko mówiąc, w naszej rzeczywistości, pracownik zatrudniony w urzędzie powiatowym, miejskim i gminnym, a także w jednostkach organizacyjnych tych urzędów jest pracownikiem samorządowym.
     Często słyszymy, czytamy o tzw. dniach ustawowo wolnych od pracy. Cóż to takiego? To nic innego jak określenie w formie ustawy, które dni są dniami wolnymi od pracy. Czyni to ustawa jeszcze z 1951 roku (ustawa z dnia 18 stycznia 1951 r. o dniach wolnych od pracy). Według niej, dniami wolnymi od pracy są:
     - 1 stycznia - Nowy Rok,
     - 6 stycznia - Święto Trzech Króli,
     - pierwszy dzień Wielkiej Nocy,
     - drugi dzień Wielkiej Nocy,
     - 1 maja - Święto Państwowe,
     - 3 maja - Święto Narodowe Trzeciego Maja,
     - pierwszy dzień Zielonych Świątek,
     - dzień Bożego Ciała,
     - 15 sierpnia - Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny,
     - 1 listopada - Wszystkich Świętych,
     - 11 listopada - Narodowe Święto Niepodległości,
     - 25 grudnia - pierwszy dzień Bożego Narodzenia,
     - 26 grudnia - drugi dzień Bożego Narodzenia,
     - a także niedziele.
     Odpowiedzmy najpierw na drugie pytanie postawione na wstępie. Odpowiedzi daje art. 42 ust. 2 ustawy o pracownikach samorządowych. Czytamy w nim: Jeżeli wymagają tego potrzeby jednostki, w której pracownik samorządowy jest zatrudniony, na polecenie przełożonego wykonuje on pracę w godzinach nadliczbowych, w tym w wyjątkowych przypadkach także w porze nocnej oraz w niedziele i święta. Tak! Pracownik samorządowy ma obowiązek wykonać pracę - w wyjątkowych przypadkach - także w niedziele i święta. Proszę zwrócić uwagę, że ustawodawca odróżnił wyraźnie sytuację pracy w „godzinach nadliczbowych” od pracy w „niedziele i święta”. Uznał, całkiem słusznie, że są to dwa odrębne stany. Wobec tego zobaczmy jaki sposób rekompensaty został tu przewidziany. W art. 42 ust. 4 ustawy o pracownikach samorządowych czytamy: Pracownikowi samorządowemu za pracę wykonywaną na polecenie przełożonego w godzinach nadliczbowych przysługuje, według jego wyboru, wynagrodzenie albo czas wolny w tym samym wymiarze, z tym że wolny czas, na wniosek pracownika, może być udzielony w okresie bezpośrednio poprzedzającym urlop wypoczynkowy lub po jego zakończeniu. Widać z powyższego, iż sposób rekompensaty został przewidziany jedynie w przypadku pracy w godzinach nadliczbowych. Nie uregulowano natomiast sposobu rekompensaty pracy w niedziele i święta. Jeśli określonej materii nie uregulowano w ustawie o pracownikach samorządowych, wówczas należy stosować przepisy Kodeksu pracy. Zgodnie bowiem z art. 43 ust. 1 tej ustawy: W sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu pracy.
     Mamy zatem następującą sytuację:
     - pracownik samorządowy może zostać zobowiązany do pracy w święto,
     - ustawa o pracownikach samorządowych, poza uregulowaniem rozliczenia pracy w godzinach nadliczbowych, nie określa sposobu rozliczania pracy w święto,
     - aby ustalić zasady rekompensaty za pracę w święto, trzeba sięgnąć do Kodeksu pracy.
     Na gruncie Kodeksu pracy praca w godzinach nadliczbowych i praca w niedziele i święta to dwie różne sytuacje oznaczające zupełnie odmienne sposoby rozliczenia dodatkowej pracy. Zgodnie z art. 15111 § 1 - 3 Kodeksu pracy, pracownikowi wykonującemu pracę w niedziele i święta, pracodawca jest obowiązany zapewnić inny dzień wolny od pracy. Proszę zwrócić uwagę, że inny dzień wolny od pracy, to nie to samo, co czas wolny w tym samym wymiarze. Jeśli pracownik świadczy pracę w święto przez np. 3 godziny - to ma prawo do całego dnia wolnego od pracy, a nie tylko trzech godzin wolnego.
     Udzielenie dnia wolnego w zamian za pracę w niedzielę powinno nastąpić w okresie 6 dni kalendarzowych poprzedzających lub następujących po takiej niedzieli. W przypadku pracy w święto, dzień wolny powinien zostać udzielony do końca okresu rozliczeniowego. Jeżeli nie będzie możliwe wykorzystanie dnia wolnego w tych terminach, pracownikowi przysługuje dodatek do wynagrodzenia w wysokości 100% za każdą godzinę pracy w święto, bądź niedzielę.
     Na koniec przytoczę stanowisko Komisji Prawnej Głównego Inspektora Pracy z dnia 20 maja 2010 r. (GNP-501-4560-29-1/14/PE/RP): Ustawa z dnia 21.11.2008 r. o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 223, poz. 1458, z późn. zm.) nie określa zasad rekompensaty pracy świadczonej w niedzielę lub święto. Stąd też w tym zakresie, na mocy odesłania zawartego w art. 43 ust. 1 ustawy, będzie miał zastosowanie art. 15111 Kodeksu pracy.”

Nadinspektor Krzysztof Krzemień
Pałuki nr 1293 (47/2016)