Pradźwięki w Biskupinie

Biskupin, śpiew biały, warsztaty, Muzeum Archeologiczne
    Pradźwięki w Biskupinie
     W Biskupinie odbyły się drugie biskupińskie warsztaty muzyczne "Pradźwięki", organizowane przez Muzeum Archeologiczne w Biskupinie oraz Towarzystwo Archeologiczne im. Walentego Szwajcera.

     Pierwsze warsztaty, które miały miejsce w Biskupinie, to poznanie i nauka gry na dudach wielkopolskich. Uczestnicy warsztatów poznali budowę dud wielkopolskich oraz podstawy gry. Każdy z uczestników miał zapewniony instrument, na którym pod okiem instruktora Michałą Umławskiego zgłębiał technikę gry na tym instrumencie. Mimo wysokiego stopnia trudności i krótkiego czasu, uczestnicy na zakończenie warsztatów umilali swoją grą czas turystom na terenie rezerwatu. Projekt dofinansowany był przez Urząd Gminy w Gąsawie.

    Dudy wielkopolskie to instrument muzyczny należący do grupy aerofonów, czyli do instrumentów potocznie zwanych dętymi. W Polsce dudy znane są również pod nazwą koza, sierszeńki. Źródłem ich dźwięku jest strumień powietrza pobudzony do drgań za pomocą zadęcia. Powietrze pozwalające na wydobycie dźwięku pompuje się za pomocą mieszka do skórzanego worka. Ich niezwykłość polega na łączeniu dwóch czynników: melodycznego i basowego. Melodii wydobywającej się z dud zawsze towarzyszy burdon - stały dźwięk basowy.

    Dudy pochodzą z Azji. Ponoć już w IX wieku szlak ich wędrówki wiódł przez ziemie polskie. Najwcześniejsze wzmianki o dudach pochodzą ze starożytności. Instrument ten używany był przez rzymskich legionistów. Największą popularność dudy osiągnęły w końcu średniowiecza i renesansie. W swych dziełach opisuje je wielki polski badacz, etnograf Oskar Kolberg. Używane niegdyś przez wszystkie stany dziś występują już tylko w nielicznych regionach Polski, a większości społeczeństwa znane są jedynie z występów i nagrań zespołów grających muzykę dawną, folkową oraz folklorystyczną.

     Prowadzący zajęcia instruktor Michał Umławski to absolwent kierunku etnologia i antropologia kulturowa na wydziale historycznym Uniwersytetu im Adama Mickiewicza w Poznaniu, etnograf i uczeń znanego mistrza dudziarskiego Franciszka Brzeskota z Szymanowa. Od dziecka członek zespołu i kapeli dudziarskiej Wisieloki. Instruktor gry na dudach, kierownik zespołów folklorystycznych.  Budowniczy dud. Popularyzator i miłośnik wielkopolskiej muzyki dudziarskiej.

    Drugie warsztaty, które odbyły się w Biskupinie, to warsztaty śpiewu białego, których głównym tematem były pieśni pałuckie przygotowane specjalnie dla uczestników przez instruktora na podstawie wydanej z okazji 50-lecia istnienia kapeli ludowej Pałuki z Kcyni publikacji, w której obok zapisu cyfrowego oryginalnych nagrań polskiego radia znajdują się również słowa oraz zapis nutowy pieśni. Obok pieśni pałuckich, uczestnicy poznali również pieśni białoruskie. Warsztaty zakończyły się koncertem finałowym, który odbył się w sali kinowej w budynku wystawowym muzeum. Projekt dofinansowany został przez Starostwo Powiatowe w Żninie.

    Prowadzącą warsztaty białego śpiewu była instruktor Radzivilava Katsiaryna. Profesjonalny muzyk instrumentalista, pedagog. Absolwentka Białoruskiego Uniwersytetu Kultury i Sztuki na wydziale Sztuki Ludowej. Od lat pracuje jako nauczyciel gry na instrumentach, w tym między innymi dudach, saksofonie, flecie i żalejce oraz prowadzi dziecięcy zespół muzyki dawnej Rarog. Gra na wielu instrumentach muzycznych, w tym między innymi: flecie, gęślach, skrzypcach, bębnach. Członek zespołów muzyki dawnej, w których gra na instrumentach oraz śpiewa. Od lat zajmuje się etnografią, muzykologią oraz rekonstrukcją historyczną w zakresie muzyki. Współpracowała z wieloma teatrami. Brała udział w licznych nagraniach muzycznych, w tym między innymi albumów zespołu Stary Olsa.

    Śpiew biały, zwany również śpiewem tradycyjnym, archaicznym czy śpiewokrzykiem, to specyficzna forma wydobywania melodii poprzez krzyk. Występował on na terenach Polski, a do dziś żywy jest na terenach Ukrainy i Białorusi. Korzenie śpiewu białego sięgają najdawniejszych dziejów człowieka. Typowy dla kultury ludowej, dziś bardzo rzadki, stał się częścią muzyki folkowej wielu zakątków świata.

    Nad przebiegiem warsztatów gry na dudach i śpiewu białego z ramienia muzeum czuwała Magdalena Zawol.

Jacek Mielcarzewicz, 6 V 2014