W 2024 r. w gminie Żnin sprzedano alkohol za 36 milionów złotych

W 2024 r. sprzedano na obszarze gminy Żnin w punktach handlowych i gastronomicznych posiadających zezwolenia na jego sprzedaż, alkohol wart blisko 36.000.000 zł. W przeliczeniu na jednego mieszkańca statystycznie był to alkohol wart 1.592 zł. Termin statystycznie jednak ma tu kluczowe znaczenie, bo po pierwsze, wlicza się tutaj także dzieci oraz dorosłych abstynentów. Po drugie zaś nie jest tak, że mieszkaniec danej gminy kupuje alkohol wyłącznie w punktach sprzedaży funkcjonujących w tej gminie.Żnin zaś jest ośrodkiem, w którym koncentrują się sprawy mieszkańców także innych gmin powiatu. Czy to jako miejsce pracy, czy też ośrodek administracji publicznej.

Nasi czytelnicy po artykule dotyczącym sprzedaży tzw. małpek, czyli alkoholu w butelkach o pojemności do 300 ml, prosili o rozwinięcie tematu. Ile w gminie Żnin sprzedaje się w ogóle alkoholu. Dlaczego więcej małpek w przeliczeniu na mieszkańca spożywa się w Żninie, niż w innych gminach? 

Jeśli chodzi o to drugie zjawisko, nie ma szczegółowych danych, aby je zanalizować. Sprzedawcy nie pytają klientów, czy mieszkają oni w gminie Żnin, czy też nie. Można zakładać, że do Żnina na zakupy przyjeżdżają też osoby spoza tej gminy. Ponadto w mieście są też zatrudnione osoby spoza gminy Żnin, a niestety tzw. małpki są popularne wśród osób, które spożywają alkohol w drodze do pracy, czy z pracy. Ponadto wpływ może mieć również położenie Żnina przy ruchliwych drogach: ekspresowej i wojewódzkiej, którymi odbywa się tranzyt międzymiastowy.

Poprosiliśmy zastępczynię burmistrza Żnina Olgę Berdysz o informacje dotyczące zezwoleń na sprzedaż alkoholu, ilości sprzedawanego alkoholu oraz tego, jak wykorzystywane są przez gminę dochody z tzw. małpkowego oraz korkowego.

I

Zgodnie z przepisami ustawy z 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi sprzedaż napojów alkoholowych przeznaczonych do spożycia w miejscu lub poza miejscem sprzedaży może być prowadzona tylko na podstawie zezwolenia wydanego przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta), właściwego ze względu na lokalizację punktu sprzedaży. Zezwolenie wydaje się na podstawie wniosku przedsiębiorcy. Zezwolenia wydaje po uzyskaniu pozytywnej opinii gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych o zgodności lokalizacji punktu sprzedaży z uchwałą rady gminy.

W przypadku gminy Żnin  reguluje to Uchwała nr XLV/557/2018 Rady Miejskiej w Żninie z dnia 14 czerwca 2018 w sprawie maksymalnej liczby zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych przeznaczonych do spożycia poza miejscem sprzedaży jak i w miejscu sprzedaży, zasad usytuowania miejsc sprzedaży i podawania napojów alkoholowych, odstępstwa od zakazu spożywania napojów alkoholowych w miejscach publicznych na terenie gminy Żnin.

Z tej uchwały wynikają m.in. zasady usytuowania na terenie gminy miejsc sprzedaży i podawania napojów alkoholowych stanowiące, że punkt sprzedaży napojów alkoholowych nie może być usytuowany w odległości mniejszej niż 10 metrów od granicy nieruchomości, na których znajdują się szkoły oraz inne placówki oświatowe i opiekuńczo -wychowawcze, obiekty kultu religijnego, obiekty komunikacji kołowej tj. dworca PKS i PKP licząc od drzwi wejściowych obiektu sprzedaży alkoholu szlakiem komunikacyjnym pieszych, zgodnie z zasadami ruchu drogowego.

fot. Karol Gapiński

- Biorąc pod uwagę skalę problemu dotyczącego sprzedaży alkoholu i związanych z tym konsekwencji rozważamy przeanalizowanie zapisów ww. uchwały, skonsultowanie ich z radnymi, społeczeństwem i dostosowanie ich do aktualnych potrzeb i oczekiwań społecznych. Każda zmiana przedmiotowej uchwały wymaga bowiem zasięgnięcia opinii wszystkich jednostek pomocniczych, czyli sołectw i osiedli. O taką opinię występuje wówczas rada gminy -  mówi zastępczyni burmistrza Żnina Olga Berdysz.

Wydawanie zezwoleń w tym jednorazowych zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych związane jest z ponoszeniem opłat. Opłatę za otrzymanie zezwolenia wnoszą przedsiębiorcy na rachunek gminy. Zezwolenia wydaje się na czas oznaczony, nie krótszy niż 4 lata, a w przypadku sprzedaży napojów alkoholowych przeznaczonych do spożycia poza miejscem sprzedaży - nie krótszy niż 2 lata. Dochody z opłat tzw. „korkowego” są wykorzystywane na realizację zadań ujętych w gminnych programach profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych oraz przeciwdziałania. Na terenie gminy obowiązuje Gminny Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych oraz Przeciwdziałania Narkomanii na lata 2022 – 2025.

Dochody z opłat za napoje alkoholowe uzyskane np. w 2024 roku uzależnione były od ilości sprzedanych napojów alkoholowych w placówkach handlowych i gastronomicznych w 2023 roku (wysokość tych opłat uzależniona jest od wartości sprzedaży napojów alkoholowych w roku poprzednim). Dochody z zezwoleń na sprzedaż alkoholu wydanych przez Burmistrza Żnina wynosiły za 2024 r. ponad 600 tys. zł. W ramach Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych oraz Przeciwdziałania Narkomanii na lata 2022 – 2025 środki te przeznaczane są m.in. na:regulowanie kosztów związanych z utrzymaniem świetlic opiekuńczo-wychowawczych w Żninie, Jadownikach Rycerskich, Bożejewiczkach oraz Brzyskorzystewku działających w strukturze Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Żninie,

Trafiają również na prowadzenie i finansowanie działalności Punktu Konsultacyjnego dla osób zagrożonych problemem uzależnień i członków ich rodzin; na finansowanie działalności Punktu Interwencji Kryzysowej; udzielanie wsparcia osobom po zakończonym leczeniu odwykowym; prowadzenie grup wsparcia dla osób uzależnionych i członków ich rodzin; prowadzenie w szkołach programów profilaktycznych; udzielanie pomocy prawnej dla rodzin zagrożonych problem uzależnień; udzielanie specjalistycznego wsparcia członkom rodzin dotkniętych problemem alkoholizmu i przemocy kierowanym lub zgłaszającym się indywidualnie do GKRPA; finansowanie bieżącej działalności Punktu Interwencji Kryzysowej w Żninie dla osób doznających przemocy w rodzinie; na udział w kampaniach profilaktycznych i informacyjnych z zakresu uzależnień behawioralnych dla dzieci i młodzieży oraz ich rodziców i wreszcie na wspomaganie działalności instytucji, stowarzyszeń i osób fizycznych, służących profilaktyce i rozwiązywaniu problemów alkoholowych.

 Do ustawowych zadań gminy należy kontrola punktów sprzedaży napojów alkoholowych, którą zgodnie z Zarządzeniem nr 54/2023 Burmistrza Żnina z dnia 4 kwietnia 2023 r. w sprawie ogólnego schematu procedur kontroli oraz sposobu przeprowadzenia analizy prawdopodobieństwa naruszenia prawa w ramach wykonywania działalności gospodarczej w zakresie przestrzegania zasad i warunków korzystania z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych na terenie Gminy Żnin przeprowadza Zespół ds. przestrzegania prawa i kontroli punktów sprzedaży napojów alkoholowych.

Zespół ten prowadzi kontrolę zasad i warunków korzystania z zezwolenia sprzedaży napojów alkoholowych punktów sprzedaży alkoholu na terenie miasta i gminy Żnin zgodnie z harmonogramem kontroli punków sprzedaży na każdy rok kalendarzowy. Liczba przeprowadzony kontroli - 26 (na koniec listopada 2025 r.).

W zakres kontroli wchodzi: sprawdzenie posiadania ważnego zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych, czy dowodu wniesienia opłaty za korzystanie z zezwoleń i zaopatrywania się w napoje alkoholowe wyłącznie u producentów i przedsiębiorców posiadających odpowiednie zezwolenie na sprzedaż hurtową napojów alkoholowych, weryfikacja prawidłowości składanych corocznie oświadczeń o wartości sprzedanego alkoholu w roku poprzednim, stwierdzenie przestrzegania zakazu sprzedaży i podawania napojów alkoholowych osobom nieletnim i nietrzeźwym, sposób informowania klientów o szkodliwość spożywania alkoholu.

Orientacyjnie łączna wartość alkoholu do 4,5 % alkoholu i piwa oraz powyżej 4,5% i powyżej 18% alkoholu sprzedanego w roku 2024 na terenie naszej gminy Żnin (na podstawie oświadczeń złożonych przez przedsiębiorców prowadzących sprzedaż napojów alkoholowych) wyniosła około 36 mln zł.

Na koniec roku 2024 według meldunku mieszkały w gminie Żnin 22.611 osób (pełnoletnie i niepełnoletnie), w tym w samym mieście 12.570 osób. Iloraz zadeklarowanej wartości sprzedanego alkoholu i ilości mieszkańców na koniec roku 2024 oznacza, że statystyczny mieszkaniec gminy wydał w tamtym roku 1592 zł na alkohol w różnej postaci. Jednak jest to tylko ciekawostka, która nie pokazuje rzeczywistej skali, bo nigdzie nie jest tak, że alkohol w danej gminie kupują wyłącznie jej mieszkańcy. Przy okazji jednak podajmy za ewidencją ludności w żnińskim ratuszu kolejną ciekawostkę, która jest niepokojąca. O ile jeszcze 31 grudnia 2024 r mieliśmy w gminie Żnin wspomnianych 22.611 osób z meldunkiem, to  na koniec listopada 2025 ta liczba wynosiła już tylko 22.388 osób. 

Na 31 grudnia 2024 r. na terenie gminy Żnin funkcjonowały 93 punkty sprzedaży napojów alkoholowych – 28 przeznaczonych do spożycia w miejscu sprzedaży i 65 poza miejscem sprzedaży. Aktualnie jest ich 92, w tym 28 przeznaczonych do spożycia w miejscu sprzedaży i 64 poza miejscem sprzedaży.

 - Trzeba pamiętać , że opłata” korkowa”, czyli z zezwoleń na alkohol)i "małpkowe" to różne daniny, które trafiają do gmin, ale są naliczane na innych zasadach. Opłata za zezwolenie (korkowe) jest uzależniona od rodzaju i ilości sprzedanego alkoholu i opłacana z góry przed otrzymaniem zezwolenia, opłata "małpkowa" to 25 zł za litr 100% alkoholu w opakowaniach do 300 ml, płatna przez hurtowników w wyznaczonych terminach - tłumaczy zastępczyni burmistrza.

Olga Berdysz dodaje, że z informacji uzyskanych od członków Gminnej Komisji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych w Żninie wynika, że „podczas kontroli, lokalni sprzedawcy informowali o tym, że największą ilość sprzedawanych napojów alkoholowych stanowią butelki o pojemności 100/200/300 ml, czyli tzw. „małpki”. Sprzyja temu fakt, że są wygodnym i tanim sposobem na szybkie spożycie alkoholu, znaczenie ma też jednostkowa cena, a także możliwość łatwego zakupu, transportu i ukrycia (np. w kieszeni, małej torebce). Ponadto każda „małpka” zawiera już gotową porcję alkoholu, którą można wypić jednorazowo”.

„Małpkowe” czyli opłata za alkohol w opakowaniach jednostkowych o ilości nominalnej napoju do 300 ml  naliczana jest od ilości 100% alkoholu (nie od pojemności butelki).

Kto wnosi opłatę? Przedsiębiorcy, którzy sprzedają alkohol hurtowo w małych opakowaniach, czyli do 300 ml (sami posiadają zezwolenie na sprzedaż detaliczną napojów alkoholowych przeznaczonych do spożycia poza miejscem sprzedaży) poza opłatą na zezwolenia na sprzedaż alkoholu (obrót hurtowy w kraju napojami alkoholowymi o zawartości powyżej 18%, obrót hurtowy w kraju napojami alkoholowymi do 18%, wyprzedaż posiadanych zapasów napojów alkoholowych w przypadku wygaśnięcia zezwolenia na obrót) mają obowiązek zapłacenia dodatkowej opłaty – tak zwanego podatku od małpek.

Przedsiębiorca opłatę wnosi na rachunek urzędu skarbowego właściwego ze względu na miejsce zamieszkania albo adres siedziby firmy. Opłata od „małpek” jest dochodem jst i w częściach trafia do gmin oraz do Narodowego Funduszu Zdrowia. Gmina przeznacza te środki na działania mające na celu realizację lokalnej międzysektorowej polityki przeciwdziałania negatywnym skutkom spożywania alkoholu. Rozumieć przez to należy przeznaczenie tych środków na realizację zadań własnych samorządu gminy związanych przykładowo z polityką społeczną, zdrowotną lub inne działania związane z profilaktyką lub rozwiązywaniem problemów związanych ze spożyciem alkoholu. 

fot. Karol Gapiński

Dochód z tytułu „małpkowego” za 2024 r. wynosił w gminie Żnin ok. 176 tys. zł. Choć wpływy z opłat zasilają lokalne budżety, trzeba pamiętać, że sprzedaż małych butelek może sprzyjać częstszemu sięganiu po alkohol, na co zwracają uwagę członkowie Gminnej Komisji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych w Żninie.

- Dlatego też ważne jest współdziałanie, wymiana informacji wśród instytucji i odpowiednie zagospodarowanie środków z opłat za „małpkowe” docelowo na działania ograniczające szkody związane z alkoholem, takie jak kampanie edukacyjne, czy wsparcie dla osób uzależnionych. Małpki stanowią dla nas nie tylko źródło dochodów, ale także wyzwanie w zakresie zdrowia publicznego - mówi Olga Berdysz

Według pracowników Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej skutki spożywania alkoholu to np.:

-choroby spowodowane nadużywaniem alkoholu w tym zaburzenia psychiczne, 

-zaburzenia nastroju, problemy z koncentracją, depresja, lęk,

-wypadki samochodowe, w tym śmiertelne,

-przemoc domowa, agresja, awantury,

-rozkład pożycia rodzinnego,

-zachowania aspołeczne,

- zachowania wynikające z DDA (Dorosłe Dziecko Alkoholika)

-demoralizacja nieletnich

-zakłócanie spokoju i porządku publicznego

-agresja w stosunku do pracowników socjalnych w tym napaść

-utrata kontaktu z bliskimi

-bezdomność

-pokoleniowe przekazanie złych wzorców funkcjonowania oraz przekazywania wadliwych genów.

II

Gminne Komisje Rozwiązywania Problemów Alkoholowych powoływane są przez wójtów, burmistrzów, prezydentów miast na podstawie Ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (art. 41 ust. 3 tej ustawy).

W strukturze GKRPA w Żninie funkcjonują zespoły problemowe: Zespół ds. kontaktów z osobami uzależnionymi oraz Zespół ds. przestrzegania prawa i kontroli punktów sprzedaży napojów alkoholowych.

Zespół ds. kontaktów z osobami uzależnionymi podejmuje czynności zmierzające do orzeczenia o zastosowaniu wobec osoby uzależnionej od alkoholu obowiązku poddania się leczeniu w zakładzie lecznictwa odwykowego. W przypadku zgłoszenia do GKRPA osoby, która nadużywa alkoholu podejmowane są działania takie jak: wezwanie na posiedzenie komisji i zobowiązanie do podjęcia leczenia. W przypadku dwukrotnego niestawiennictwa lub braku podjęcia działań zmierzających do podjęcia leczenia, osoba taka jest kierowana na badanie przez biegłych w celu wydania opinii w przedmiocie uzależnienia od alkoholu i wskazania rodzaju zakładu leczniczego. Kolejnym krokiem jest skierowanie wniosku do Sądu Rejonowego w Żninie III Wydział Rodzinny i Nieletnich o zobowiązanie do odbycia leczenia odwykowego. Liczba wniosków o podjęcie leczenia - 60 (na koniec listopada 2025 r.)

Ilość wezwań na posiedzenie zespołu - 88 (na koniec listopada 2025 r.)

Ilość osób, które zobowiązały się do podjęcia leczenia 25 (na koniec listopada 2025 r.)

Ilość skierowań na badanie przez biegłych 39 (na koniec listopada 2025 r.)

Ilość wniosków skierowanych do sądu - 18 (na koniec listopada 2025 r.)

Ilość wydanych Postanowień o zastosowanie obowiązku poddania się leczeniu odwykowemu - 32 (na koniec listopada 2025 r.)

Karol Gapiński