Aktywny wypoczynek - niezbędny dla naszych stawów

Ból: głęboki po spoczynku lub ciągły, zaburzający sen
    Aktywny wypoczynek - niezbędny dla naszych stawów
    Choroba zwyrodnieniowa stawów rozwija się przez lata, nie dając żadnych odczuwanych przez chorego objawów. W grupie ryzyka zachorowania znajdują się osoby otyłe, ale także osoby zawodowo narażone na urazy przewlekłe, np. tancerze baletowi, osoby pracujące z młotem pneumatycznym czy podnoszące ciężary. Profilaktyka tego schorzenia polega przede wszystkim na wczesnym wykrywaniu i leczeniu wad postawy, dysplazji stawu biodrowego czy koślawości kolan oraz na aktywnym trybie życia.

    Choroba zwyrodnieniowa stawów jest procesem polegającym na niszczeniu chrząstki stawowej oraz podchrzęstnej warstwy kostnej, co prowadzi do uszkodzenia anatomicznego stawu, upośledzenia czynności ruchowej oraz objawów bólowych.
    Choroba ta jest najczęstszą chorobą stawów u człowieka. Spowodowane przez schorzenie zwyrodnienie stawu kolanowego jest główną przyczyną niesprawności osób starszych; częstość zachorowań na nią wzrasta wśród osób po 65 roku życia. Dzieje się tak, ponieważ najważniejszym czynnikiem rozwoju choroby zwyrodnieniowej jest starzenie się poszczególnych struktur stawów, mięśni stabilizujących staw oraz nerwów. Nie bez znaczenia jest też płeć, gdyż choroba ta częściej występuje u kobiet. Postać choroby z dominującymi zmianami w stawach międzypaliczkowych dalszych dłoni jest uwarunkowana genetycznie. Inną przyczyną powstania schorzenia może być silny uraz - na przykład przebyty wypadek czy złamanie.
    Na rozwój choroby zwyrodnieniowej stawów mogą mieć wpływ także tak zwane urazy przewlekłe związane z wykonywanym zawodem czy uprawianym sportem. Szczególnie narażone na tego typu urazy są osoby wykonujące zawód górnika, osoby pracujące z młotem pneumatycznym, osoby układające posadzki oraz zawodowi tancerze baletowi, tenisiści, osoby podnoszące ciężary.
Zmianom zwyrodnieniowym kolan sprzyja otyłość. Redukcja wagi o 5 kg wiąże się z 50% obniżeniem ryzyka wystąpienia objawowej choroby zwyrodnieniowej kolan.
    Innym powodem rozwoju choroby może być odkładanie różnych substancji w chrząstce stawowej, jak to ma miejsce w dnie - schorzeniu, w przebiegu którego dochodzi do odkładania się kryształów kwasu moczowego.
    Wrodzona dysplazja stawu biodrowego, wrodzona szpotawość lub koślawość stawów także prowadzą do rozwoju zmian zwyrodnieniowych.
    Choroba zwyrodnieniowa stawów przez lata pozostaje bezobjawowa. Ból pojawia się na skutek odczynu zapalnego lub wskutek zmian w aparacie więzadłowym, bądź jako konsekwencja napięcia torebki stawowej. Ból, na który skarżą się pacjenci, odczuwany jest przez nich przy pierwszych ruchach po spoczynku i opisywany jest jako głęboki. Może być ciągły, może zaburzać sen. Zaawansowana choroba zwyrodnieniowa stawów prowadzi do dużych zniekształceń, przykurczów, podwichnięć czy wysięków.
    Rozpoznanie schorzenia opiera się na wywiadzie, badaniu klinicznym oraz badaniach obrazowych, tj. badaniach rtg lub usg.
    Leczenie choroby zwyrodnieniowej stawów obejmuje stosowanie zabiegów rehabilitacyjnych, fizykoterapii oraz preparatów farmakologi-cznych - prze-ciwbólowych, przeciwzapalnych i leków odżywiających chrząstkę stawową. W leczeniu schorzenia olbrzymią rolę odgrywa uświadomienie pacjentowi znaczenia systematycznej rehabilitacji, polegającej na wykonywaniu odpowiednich ćwiczeń w domu oraz wskazanie przez prowadzącego lekarza na korzyści płynące z redukcji wagi.
Czasami konieczne jest leczenie szpitalne, między innymi endoprotezoplastyka, do której kwalifikuje pacjenta lekarz ortopeda. Bardzo cenną pomocą w leczeniu i codziennym życiu z chorobą zwyrodnieniową jest sprzęt ortopedyczny - kule, balkoniki czy laski.
    Profilaktyka choroby zwyrodnieniowej stawów polega przede wszystkim na wczesnym wykrywaniu u dzieci, korygowaniu i leczeniu wad postawy, dysplazji stawu biodrowego oraz koślawości i szpotawości kolan. Profilaktyka to dobra opieka w poradniach dziecięcych i rodzinnych polegająca na wykonywaniu badań przesiewowych oraz kierowaniu do gabinetów specjalistycznych dzieci z określonymi nieprawidłowościami w zakresie narządu ruchu.
    Do pożądanych działań profilaktycznych trzeba także dodać zmianę naszego modelu wypoczynku - z biernego, najczęściej polegającego na spędzaniu wielu godzin przed telewizorem, na wypoczynek aktywny. Ruch jest najlepszym obrońcą przed osteoporozą oraz sprzymierzeńcem w walce z degradacją chrząstki stawowej - a więc korzystajmy z rowerów, basenów i spacerujmy, a wyjdzie to nam na zdrowie.

Maria Lorek
internista
specjalista reumatolog
i specjalista medycyny rodzinnej
NZOZ Lekarz Domowy
w Szubinie
Pałuki Wkładka Magazynowa nr 305 (31/2008)