Kiedy na Pałukach przebywali książęta i królowie

Były takie czasy u zarania naszej państwowości i w wiekach późniejszych, kiedy to Pałuki stanowiły jeden z głównych i najstarszych regionów osadniczych na ziemiach polskich. Wtedy znaczącą rolę odegrał w XI-XIV w. możny ród Pałuków, którego wybitnym przedstawicielem był Sędziwój z Szubina. Pałuki, położone na pograniczu Wielkopolski, Pomorza i Kujaw, kilkakrotnie z różnych powodów gościły koronowane głowy.

    Już pod koniec XI w. książę Władysław Herman (1041-1102) prawnuk króla Polski Bolesława Chrobrego (966-1025) miał wybudować na wzgórzu kcyńskim kościół pw. św. Idziego. Jego syn Bolesław III Krzywousty (1085-1138), zapewne przebywał na Pałukach, gdy kilkakrotnie prowadził walki z Pomorzanami o nadgraniczny gród Nakło.
    30 X 1223 r. w okresie rozbicia dzielnicowego zawarty został w Kcyni układ pomiędzy księstwem kaliskim Władysławem Odoniczem (1190-1239) a jego stryjem, księciem wielkopolskim Władysławem Laskonogim (1161-1231) - wnukiem Bolesława Krzywoustego, na mocy którego to układu Pałuki, Ujście i Nakło znalazły się w rękach Odonicza.
    W cztery lata później, kiedy doszło do ponownych walk między książętami: Odoniczem a Laskonogim, ten drugi zwrócił się o pomoc do młodszego od siebie kuzyna księcia krakowskiego Leszka Białego (1186-1227). Leszek zwołał na 24 XI 1227 r. do Gąsawy zjazd książąt dzielnicowych, na ktory oprócz wyżej wymienionych przybyli: książę śląski Henryk Brodaty (1165-1238), książę mazowiecki, brat Leszka Białego - Konrad (1187-1247), książę kujawski - Kazimierz I (?-1267). Na obradujących napadł w zmowie z Odoniczem książę pomorski Świętopełek (ok. 1200-1266). W Marcinkowie Górnym zginął Leszek Biały, a Henryk I Brodaty został ranny.
    W 1255 r. Kcynia była własnością księcia Przemysława I (1220-1257), brata księcia Bolesława Pobożnego (1221-1279) - synów Odonicza. Zawarto tu układ pomiędzy ww. książętami wielkopolskimi, a księciem pomorskim Świętopełkiem za pośrednictwem Krzyżaka Popo. Na mocy tego układu zamek nakielski zagarnięty przez Pomorzan zwrócono Polsce. W 1262 r. po śmierci brata Bolesław Pobożny oddał Kcynię swoim wiernym rycerzom: Janowi i Rynerowi oraz polecił nadać osadzie prawa miejskie. Była to pierwsza lokacja miasta na Pałukach.
    Nieco później książę kujawski Władysław Łokietek (1260-1333), syn księcia kujawskiego Kazimierza I, znalazł duże poparcie wśród rycerstwa pałuckiego w walce z Krzyżakami i o wpływy w Wielkopolsce. Będąc królem Polski, nie zapomniał o tym Pałukom. Wynosząc wielu synów tej ziemi do wysokich godności państwowych (np. Henryka Pałukę z Rynarzewa na wojewodę kaliskiego) i kościelnych (np. Macieja Golanczewskiego z rodu Pałuków na biskupa kujawskiego we Włocławku).
    W XIX w. kilkakrotnie (1348, 1361, 1365, styczeń 1370) gościł w Żninie, mieście będącym od XII w. rezydencją arcybiskupów gnieźnieńskich król Polski Kazimierz Wielki (1310-1370), syn Władysława Łokietka - ostatni z dynastii Piastów.
    Podczas wojen polsko-krzyżackich na początku XV w. król Polski Władysław Jagiełło (1351-1434) po wyprawie grunwaldzkiej (1410) i odwrocie spod Malborka przebywał od października 1410 r. w Inowrocławiu skąd kierował wojną. Kiedy wojsko polskie zaczęło wycofywać się spod Tucholi na Bydgoszcz, król udał się w kierunku Łabiszyna i Szubina, aby zwrócić wojsko pod Tucholę. W dniu 1 XI 1410 r. Władysław Jagiełło w Szubinie na zamku podejmowany był obiadem przez ówczesnego właściciela miasta Macieja z Wąsosza. Następnie król udał się do Łabiszyna, a stamtąd do Inowrocławia, w którym przebywał do końca listopada. Władysław Jagiełło w późniejszych latach (1414, 1418, 1422, 1424) gościł w Żninie podczas podróży po Wielkopolsce - najczęściej będąc przejazdem do Gniezna lub Poznania. Będąc w 1422 r w. Żninie zwolnił kupców żnińskich od opłat celnych w handlu z Inowrocławiem, Toruniem i Łowiczem.
    W 1594 r. kcynia miała zaszczyt goszczenia w swoich murach powracającego ze Szwecji króla Polski Zygmunta II Wazę (1566-1632), syna króla Szwecji Jana III i polskiej królewny Katarzyny Jagiellonki. Ludność chrześcijańska miasta wniosła skargę na Żydów i na Szkotów odbierających kupcom polskim korzyści handlowe.
    Podczas wojny polsko-szwedzkiej 1655 r. siedzibą króla Szwecji Karola X Gustawa był Łabiszyn.
W pierwszych dniach stycznia 1657 r. Stefan Czarniecki eskortował do Gniezna królową polską Ludwikę Marię Gonzagę (1611-1667) - żonę króla Polski Jana II Kazimierza Wazy (1609-1672). Ponieważ sytuacja na Pomorzu pod Chojnicami była niejasna, królowa zmuszona została przerwać podróż i zatrzymała się na dworze w Grocholinie k. Kcyni, skąd odjechała do Kalisza. Czarniecki natomiast zdołał przedostać się do Gdańska, gdzie przebywał król, a następnie w lutym 1657 przez Lębork, Bytów, Nakło przybył do Szubina i Łabiszyna, udał się w dalszą drogę do Gniezna i Kalisza.
    Po raz drugi król Jan II Kazimierz był na Pałukach w Szubinie w pierwszych dniach listopada 1659 r. Przybył tam do niego Stefan Czarniecki ze słynnej wyprawy do Danii. Pobyt króla w Szubinie upamiętniony został w miejscowej legendzie, która głosi, że drogę królowi miała wskazać mieszczanka i stąd nazwa miejscowości pod Szubinem Grzeczna Panna.
    W XVII i XVIII w. do znaczących rodów zamieszkujących na Pałukach, a mających wśród swoich przedstawicieli godności książęce należeli Opalińscy i Mycielscy - właściciele Szubina.
    Katarzyna Opalińska (1680-1747), córka Jana Karola Opalińskiego - kasztelana poznańskiego została w 1698 r. żoną późniejszego króla Polski - Stanisława Leszczyńskiego (1677-1766). Anna Mycielska, córka Macieja Mycielskiego, wyszła w 1744 r. za mąż za księcia Leona Radziwiłła (zm. 1751 r.), a w 1754 r. została żoną księcia Michała Kazimierza Radziwiłła i zamieszkała na zamku w Nieświeżu.
    Zaś na przełomie XIX i XX w. żoną Witolda Skórzewskiego, właściciela Lubostronia była pochodząca z książęcego rodu Radziwiłłów Maria (Radziwiłł) Skórzewska.