Najwybitniejsi Szumanowie

Kujawki koło Wapna, Szuman
    Najwybitniejsi Szumanowie
    Pierwsi przedstawiciele rodziny Szumanów przybyli z Niemiec do Polski w XVII w. Za rządów króla Jana II Kazimierza Wazy (panował w latach 1648-1668) piastowali wysokie stanowiska w hierarchii państwowej. Rodzina spolonizowała się całkowicie, a jej przedstawiciele bronili słowem i czynem sprawy polskiej. W XIX w., w czasie zaborów, za udział w powstaniach narodowych i w działalności konspiracyjnej odsiadywali kary w więzieniach. Posiadali dobra w okolicach Czarnkowa i Gołańczy. W XVIII i XIX w. (do 1869 r.) byli właścicielami Kujawek k. Wapna, Czeszewa i Gręzin k. Gołańczy, później Tonowa k. Janowca.

    Rodzina Szumanów była spokrewniona z rodziną Stanisława Staszica z Piły, z Hoyerami, Libeltami, Warnkami, Trąmpczyńskimi, Łepkowskimi.
    Pantaleon Szuman (1782 - 1849). Urodził się w Pile. Jego matka spokrewniona była z rodziną Stanisława Staszica z Piły. Brat Maurycego Michała. Działacz społeczny, konspirator - utrzymywał kontakty ze Lwowem, Wilnem, Dreznem. Namawiał do walki o nowe oblicze Niemiec. W 1833 r. - aresztowany i skazany na 15 lat więzienia, więziony przez Prusaków 9 lat.  
    Poseł do Zgromadzenia Narodowego w Berlinie (1848 r.). Stryj Marii, żony Karola Libelta, którego był protektorem. Do niego należały Kujawki i Czeszewo koło Gołańczy.
    Maurycy Michał Szuman (1784 - 1861), brat Pantaleona. Urodził się w Pile i przez matkę spokrewniony z rodziną Stanisława Staszica. W 1882 r. nabył wieś Czeszewo (890 ha), posiadał Gręziny (198 ha), Kujawki (304 ha). Z Henryką z domu Hoyer miał 5 synów i 4 córki. To w latach 1834-40 dzierżawił zięciowi, Karolowi Libeltowi, wieś Kujawki. W 1849 r. po śmierci brata Pantaleona, dokonał podziału majątku między swoje dzieci; Czeszewo przypadło córce Marii (1814-1863), żonie Karola Libelta, a Kujawki - synowi Leonowi.
    Leon Szuman (1815-1858). Syn Maurycego Michała, od 1849 r. właściciel Kujawek. Poseł ma Sejm pruski. Szwagier Karola Libelta. Zmarł na gruźlicę.
    Henryk Szuman (1822-1910). Syn Maurycego Michała, urodzony w Kujawkach. Szwagier Karola Libelta. Najwybitniejszy z owego pokolenia Szumanów - prawnik, publicysta, polityk, pamiętnikarz. Działał w Lidze Polskiej (1848 r.), prezes Koła Polskiego, poseł na Sejm pruski. Mieszkał w Starej Hucie k. Czarnkowa.
    Norbert Szuman (1829-1897). Najmłodszy z pięciu synów Maurycego Michała, szwagier Karola Libelta. Za działalność konspiracyjną aresztowany (1847 r.) i skazany w procesie moabickim na 15 lat twierdzy. Brał udział w powstaniu styczniowym 1863 r. W 1858 r. po bracie Leonie odziedziczył rodowe Kujawki, które w 1869 r. sprzedał Niemcowi Klemke, a zakupił od Erazma Zabłockiego Tonowo k. Janowca Wlkp. Ojciec wybitnego lekarza - społecznika Leona Stanisława Szumana (1852-1920).

Leon Stanisław Szuman

    Leon Stanisław Szuman (1852-1920). Urodził się w Kujawkach k. Wapna. Ojciec Norbert - powstaniec z 1848 i 1863 r. wszczepił mu zamiłowanie do tradycji narodowej. Jego wujem był Karol Libelt. Gimnazjum ukończył on w 1871 r. w Poznaniu i rozpoczął studia medyczne we Wrocławiu, gdzie w 1877 r. uzyskał dyplom lekarski. Pracował jako lekarz pogotowia i był asystentem w klinice wrocławskiej. W czerwcu 1879 przybył do Torunia. Ożenił się i na stałe związał losy z grodem Kopernika. Pracował w prywatnym szpitalu sióstr diakonistek. W 1884 r. w wydzierżawionym budynku przy ul. Kopernika założył własną klinikę. Zyskiwał sławę znakomitego lekarza - chirurga. W 1893 r. wybudował gmach funkcjonalnie dostosowany do nowoczesnych metod lecznictwa (stoi on dzisiaj przy ulicy noszącej jego imię).
    Klinika Szumana ściągała do Torunia pacjentów z najdalszych zakątków. Szybko bowiem rozeszła się wieść o jego talencie chirurgicznym. Szuman jako pierwszy przeprowadził operację jamy brzusznej, podejmując się zabiegów dotąd nie stosowanych (np. operacji nerek, wrzodów żołądka, guzów macicznych). Nazywano go chirurgiem o złotych rękach, ale także lekarzem ubogich - dwie sale liczące 14 łóżek przeznaczone były stale dla pacjentów nie mogących uiścić pełnej opłaty za leczenie.
    Pokaźny i znaczący był dorobek naukowy doktora Szumana. Drukował swoje prace w najwybitniejszych pismach medycznych. Był członkiem wielu towarzystw lekarskich oraz aktywnym działaczem. Przez kilka lat sprawował funkcję przewodniczącego i sekretarza Towarzystwa Naukowego w Toruniu. Oprócz tego aktywnie udzielał się w różnych stowarzyszeniach społecznych i kulturalnych, brał udział w polskich przedstawieniach amatorskich. Wiele zawdzięcza mu biblioteka Towarzystwa Naukowego w Toruniu. Był działaczem Towarzystwa Czytelni Ludowych, a także członkiem chóru Lutnia oraz autorem tekstów pieśni. Wszechstronnie uzdolniony i aktywny pisał wiersze patriotyczne, uprawiał krótkie formy prozy, z których kilka wydrukowano.
    Pasję społecznikowską przekazał swoim dzieciom (patrz Wanda Szuman). Dom Leona Szumana był ostoją polskości. Zamieszkiwali w nim artyści przyjeżdżający do Torunia na występy, dawał on schronienie w tamtych czasach zaborów ludziom kultury polskiej. U niego odbywało się między innymi tajne nauczanie języka polskiego.

Czeszewo koło Gołańczy - tablica w kościele   fot. Józef Marosz

    Doktor Leon Stanisław Szuman wykształcił też godnych następców - lekarzy. W 1918 r. przekazał prowadzenie kliniki Z. Dandelskiemu - sławnemu w następnych latach chirurgowi i wychowawcy wielu znakomitych chirurgów.
    Leon Szuman doczekał się wolności Polski. Zmarł 11 XI 1920 r. Natychmiast po śmierci nazwano jego imieniem ulicę, przy której wybudował swoją klinikę, w dowód uznania dla tego wspaniałego lekarza, działacza społecznego, człowieka wielkiej pasji naukowej i kulturalnej.
    Wanda Szuman, ur. 1890 r. w Toruniu. Córka Leona Stanisława Szumana. Całe swoje życie poświęciła sprawom dzieci - początkowo sierotom, potem dzieciom szczególnie upośledzonym. Współpracując ze Szkołą dla Niewidomych w Bydgoszczy, z Polskim Związkiem Niewidomych, z Polskim Towarzystwem Walki z Kalectwem opiekowała się żarliwie kilkoma pokoleniami osób niepełnosprawnych. Była prekursorką rehabilitacji poprzez twórczość artystyczną. Spory swój majątek przekazała na pomoc dla dzieci upośledzonych. Założycielka Polskiego Czerwonego Krzyża w Toruniu. Jej osobowość, czułość na krzywdy ludzkie ukształtował niewątpliwie dom rodzinny, a szczególnie przykład ojca Leona Szumana.
    Odznaczona Orderem Uśmiechu przyznanym przez wychowanków, odznaczona medalem papieskim (1986 r.), wpisana do Księgi Honorowej miasta Torunia (1982 r.). 3 IV 1992 r. ukończyła 102 lata, a jej przyjaciele i bliscy odśpiewali dwieście lat.

opracował JÓZEF MAROSZ
Pałuki nr 129 (31/1994)

 
Rodzina Szumanów
    Sprostowanie - uzupełnienie

    Jerzy Szuman z Poznania, potomek znanej pałuckiej rodziny Szumanów z Kujawek-Czeszewa, o której pisały "Pałuki" w nr. 31/94 nadesłał do redakcji sprostowania i uzupełnienia.
    Pisze, że pod koniec lat dwudziestych ubiegłego stulecia Czeszewo koło Gołańczy znalazło się w rękach rodziny Szumanów i tam mieściła się od 1829 r. główna siedziba rodu. Natomiast Kujawki, jako niewielki majątek, wchodziły w skład majętności czeszewskiej.
    Odnośnie wybitnych i znanych członków rodziny Szumanów prostuje, że Pantaleon Szuman nie przebywał w więzieniu przez 9 lat, a aresztowany w 1833 r. przebywał przez 4 lata w areszcie śledczym i ostatecznie z braku dowodów został uwolniony; Henryk Szuman, poseł, urodził się we Władysławowie (dzisiaj Huta) koło Czarnkowa, a nie w Kujawkach; ojcem dr. Leona Szumana (1852-1920) urodzonego w Kujawkach nie był Norbert, lecz Idzi Szuman, który był także ojcem Maurycego Szumana - dyrektora cukrowni koło Pakości.
    Za uzupełnienia dziękujemy
Józef Marosz
Pałuki nr 152 (3/1995)