Niebezpieczne biegunki

Wirusowe i bakteryjne
     Niebezpieczne biegunki
     - "W szpitalu na oddziale dziecięcym zakażenia rotawirusowe są dla nas lekarzy i personelu medycznego olbrzymim kłopotem, bo nawet izolowanie dzieci zakażonych w osobnych salach nie zawsze chroni pacjentów leczonych z innych powodów od "złapania" infekcji rotawirusowej".

     Zaburzenia żołądkowo-jelitowe stanowią poważny problem, szczególnie kiedy występują u małych dzieci. U tych najmniejszych przyjmują postać biegunki.
     Prawie każde dziecko w wieku poniżej 3 lat zachorowało na ostrą biegunkę. Jest to jeden z najczęstszych powodów wizyt małych pacjentów u lekarza. W zdecydowanej większości przypadków biegunka jest spowodowana czynnikami wirusowymi. Największa ilość zachorowań występuje w okresie jesienno-zimowo-wiosennym, chociaż zachorowania na wirusowe biegunki latem również są coraz częstsze. Wirusami odpowiedzialnymi za te zachorowania są w naszym klimacie rotawirusy, norowirusy oraz adenowirusy. Ich procentowy udział w ogóle zachorowań jest zmienny. Na podstawie własnych obserwacji wnioskuję, że biegunki wywołane przez rotawirusy są w naszym regionie najbardziej rozpowszechnione i przebiegają najciężej. Poza wirusowymi przyczynami zaburzeń żołądkowo-jelitowych należy wymienić również przyczyny bakteryjne. W ostatnich latach są one zdecydowanie rzadsze, ale nadal ich głównym przedstawicielem jest salmonella. W czasach, kiedy wśród dzieci rozpowszechnione było jedzenie surowych jaj, tzw. kogel-mogel czy przygotowywanie kremów do ciast, zakażenie salmonellą było bardzo częstą przyczyną hospitalizacji dzieci. Szczyt zachorowań występował w maju i w miesiącach letnich (zatrucia kolonijne). Obecnie salmonelloza stanowi rzadką przyczynę biegunki i incydentalne zachorowania zdarzają się przez cały rok. O ile zarażenie biegunką wirusową jest bardzo łatwe, dochodzi do niego głównie drogą kropelkową - stąd szerzy się ta infekcja jak przysłowiowy katar - o tyle zarażenie salmonellą wymaga zjedzenia zanieczyszczonego pokarmu lub nieprzestrzegania podstawowych zasad higieny osobistej. W szpitalu na oddziale dziecięcym zakażenia rotawirusowe są dla nas lekarzy i personelu medycznego olbrzymim kłopotem, bo nawet izolowanie dzieci zakażonych w osobnych salach nie zawsze chroni pacjentów leczonych z innych powodów od "złapania" infekcji rotawirusowej. Sytuacja taka powoduje duże niezadowolenie rodziców hospitalizowanych dzieci oraz przedłuża ich pobyt na oddziale. Kłopoty tego typu mają w okresach zimowych wszystkie oddziały pediatryczne w Polsce.                                                                          
     Głównymi objawami infekcji są liczne, luźne stolce, wymioty, brak chęci do jedzenia i picia, czasami wysoka temperatura. Przebieg schorzenia jest bardzo zróżnicowany, zdecydowaną większość dzieci można leczyć w domu. Te, u których objawy są bardziej nasilone, należy hospitalizować. Często rodzice na samym początku choroby dziecka dopytują się, jak długo to może potrwać.   Bardzo trudno jest dokładnie określić czas trwania objawów choroby, ponieważ dzieci w tym samym wieku, zarażone takim samym wirusem, mogą chorować w sposób zupełnie różny. Od słabo nasilonych objawów, które występując przez kilka dni praktycznie nie zakłócają normalnego funkcjonowania dziecka, aż do ciężkich, zagrażających życiu stanów odwodnienia i zaburzeń metabolicznych. Infekcje salmonellozowe również przebiegają w zróżnicowany sposób, czasami praktycznie bezobjawowo, ale zdarzają się ciężkie zachorowania, trwające wiele dni, wymagające intensywnego leczenia szpitalnego.
     W definicji ostrej biegunki określono, że trwa ona od 7 do 14 dni. Leczenie tych schorzeń w zdecydowanej większości przypadków jest objawowe i polega na intensywnym dopajaniu dziecka oraz podawaniu probiotyków. Największym problemem dla rodziców chorych dzieci jest podanie odpowiedniej ilości płynów w sytuacji, kiedy dziecko nie chce pić oraz ma odruchy wymiotne. Ważne jest również, aby podać odpowiednie płyny. W aptekach jest cała gama płynów nawadniających, stosowanych w leczeniu biegunek. Ich wspólną cechą jest lekko słonawy smak, co powoduje, że trudno taki płyn małemu dziecku wmusić. Mimo tego wielu rodziców radzi sobie z tym świetnie, podając płyny nawadniające łyżeczką dosłownie co parę minut. Często tylko taka determinacja pozwala uniknąć pobytu w szpitalu i nawadniania dożylnego. W ostatnich latach nastąpiła również zdecydowana zmiana co do żywienia dziecka z biegunką, odstąpiono od restrykcyjnych diet na rzecz ograniczenia podawania pokarmów słodkich, tłustych i ciężkostrawnych. Nawet niemowlaki z biegunką powinny otrzymywać zwykle spożywane mleko bez żadnych ograniczeń.
     W przypadku ciężkich biegunek salmonellozowych w uzasadnionych przypadkach w warunkach szpitalnych stosuje się antybiotyki, zgodnie z ustaloną na podstawie antybiogramu wrażliwością. Podawanie antybiotyków w leczeniu biegunki salmonellozowej musi być głęboko uzasadnione, ponieważ ich niewłaściwe stosowanie często powoduje nosicielstwo.
     Najlepszą i najwłaściwszą metodą uniknięcia kłopotów związanych z zachorowaniem na biegunkę jest odpowiednia profilaktyka. Dużym osiągnięciem było wprowadzenie szczepień ochronnych przeciw rotawirusom. Wadą jest jednak wysoka cena szczepień (za 3 dawki szczepionki trzeba zapłacić 660-700 zł) oraz ograniczony czas, kiedy te szczepienia można wykonać - należy je zakończyć do 24 tygodnia życia dziecka. Należy również pamiętać, że szczepienie nie eliminuje całkowicie ryzyka zachorowania dziecka na ostrą biegunkę, ponieważ rotawirusy są tylko jednym - choć najczęstszym - z czynników ją wywołujących. Od chwili wprowadzenia tych szczepień nie leczyliśmy jednak na oddziale dziecięcym żadnego dziecka, które było  szczepione i zachorowało na ostrą biegunką, co wydaje się być bardzo znamienne.
     Zdecydowanie łatwiej niż zakażenia rotawirusem uniknąć można zakażenia salmonellą. W tym wypadku wystarczy dbałość o odpowiednie przygotowywanie posiłków i zachowanie podstawowych zasad higieny osobistej. 

Tomasz Zwolenkiewicz
doktor nauk medycznych
specjalista chorób dziecięcych
Pałuckie Centrum Zdrowia w Żninie
NZOZ Przychodnia Rodzinna w Żninie