Pałucka Pętla Kajakowa - Szlak Gąsawki, Szlak Jezior Żnińskich, Strugi Foluskiej i Noteci

Redakcja "Pałuk" proponuje kajakarzom, tym krajowym jak i europejskim bardzo ciekawy spływ Pałucką Pętlą Kajakową. W jej skład wchodzą: szlak Gąsawki wraz z kilkunastoma jeziorami; część pałuckiego odcinka Noteci wraz z kanałem Noteckim i szlak Strugi Foluskiej z jeziorami. Długość całej Pętli wynosi 115 km. Wędrówkę kajakową można rozpocząć w każdym dowolnie przez siebie wybranym miejscu, podobnie ma się sprawa z biwakowaniem.

Pod względem hydrograficznym Pałuki (a tym samym Pałucka Pętla Kajakowa) poprzez Gąsawkę, Strugę Foluską, dopływy Noteci leżą w dorzeczu Warty - głównej arterii wodnej Wielkopolski.

Szlak Gąsawki 

Gąsawka to po Noteci i Wełnie najdłuższa i na całej swej długości płynąca w regionie rzeka Pałuk. Jest to typowa rzeka nizinna wypływająca z jezior Głęboczek k. Niestronna i wpadająca do Noteci pod Rynarzewem. Jej najbardziej charakterystyczną cechą jest to, że odwadnia kilkanaście urokliwych jezior polodowcowych położonych w rynnie gąsawsko-żnińsko-wąsoskiej.

GĄSAWKA │ źródło: jezioro Głęboczek; długość rzeki: 58 km; długość szlaku: 53 km (3-4 dni); zlewnia: 552 km2; spadek: 0,4% (40 cm na 1000 m dł); środek przepływu: 1,3 m3/sek.; ujście: rzeka Noteć pod Rynarzewem

Oto kilka uwag o najciekawszych miejscach mijanych na szlaku:
    - jezioro Oćwieka - pięknie położone wśród lasów; powierzchnia 150 ha, głębokość 49 m - najgłębsze jezioro na Pałukach, trzecie w Wielkopolsce
    - jezioro Gąsawskie, powierzchnia 108 ha, głębokość 11 m
    - miejscowość Gąsawa - 1,5 tys mieszkańców, siedziba gminy, znana ze zjazdu książąt w 1227 roku (zginął wtedy Leszek Biały), I-ligowy klub hokeja na trawie
    - jezioro Godawskie - powierzchnia 31 ha, głębokość 7,5 m
    - rzeczka Gąsawka - szerokość 2 m i głębokość 40-50 cm
    - jezioro Biskupińskie powierzchnia 115 ha, głębokość 14 m
    - słynny Biskupin, odkryty w 1933 roku, zrekonstruowana osada sprzed 2750 lat
    - miejscowość Wenecja - położona  wśród jezior, ruiny zamku Diabła Weneckiego i Muzeum Kolejki Wąskotorowej (założone w 1972 roku)
    - jezioro Weneckie - powierzchnia 151 ha, głębokość 18 m, nad jeziorem na Łysej Górze ośrodek wypoczynkowy
    - jezioro Skarbienickie - powierzchnia 75 ha, głębokość 11 m
    - rzeczka Gąsawka, szerokość 4-5 m, głębokość do 70-80 cm, liczne szuwary
    - jezioro Małe Żnińskie (Czaple) - powierzchnia 165 ha, głębokość 5,8 m, liczne stanowiska ptactwa wodnego, ostoja ciszy dla mieszkańców Żnina, nad jeziorem ośrodek campingowy PTTK; corocznie w lipcu rozgrywane są zawody motorowodne
    - miejscowość Żnin - stolica Pałuk, 15 tys. mieszkańców, siedziba miasta i gminy, ośrodek przemysłu maszynowego i spożywczego, ośrodek usługowy i kulturalny
    - jezioro Duże Żnińskie - dla kajakarzy płynących środkiem niebezpieczne ze względu na wysoką falę, największe pod względem powierzchni jezioro Pałuk - 458 ha, głębokość 12 m
    - jezioro Dobrylewskie - powierzchnia 50 ha, głębokość 7,5 m; do jeziora wpada niewielka rzeczka Rawka (ok. 15 km dł)
    - jezioro Sobiejuskie - powierzchnia 122 ha, głębokość 16 m; teren pomiędzy jeziorami Sobiejuskim i Dobrylewskim był niewielką wyspą o powierzchni 6 ha i w 1959 roku odkryto tu osiedle odpowiadające wiekowo Biskupinowi; do północnej części jeziora wpada krótka, dostępna dla kajakarzy Struga Wąsoska (długość 5,5 km) odwadniająca malownicze jeziora: Żędowskie (powierzchnia 68 ha, głębokość 25 m), Wąsoskie z ośrodkiem wypoczynkowym (powierzchnia 53 ha, głębokość 25 m), Skrzynka (powierzchnia 20 ha, głębokość 17,5 m) otoczone zewsząd lasami i Gąbińskie (powierzchnia 53 ha, głębokość ok. 15 m).
    - dalej rzeczka Gąsawka płynie swoją doliną wśród rozległych łąk, jest uregulowana, obwołowana, szerokość około 10 m; przed Szubinem przyjmuje niewielki dopływ Białą Strugę (ok. 13 km długości)
    - Szubin 10 tys. mieszkańców, siedziba miasta i gminy, kiedyś gniazdo rodowe Pałuków (ruiny zamku), lokalny ośrodek usługowy, przemysłowy i kulturalny
    - Rynarzewo (nad Notecią) - 1 tys. mieszkańców, tutaj kończy się Szlak Gąsawki
    - rzeczka kilkaset metrów dalej wpada do Noteci.

Szlak Gąsawki. Rzeka Gąsawka pod Dobrylewem, szerokość 4-5 m.fot. Józef Marosz

Szlak Noteci i Kanału Noteckiego

Od Rynarzewa szlak Pałuckiej Pętli Kajakowej biegnie w górę rzeki dość szeroką Notecią. Po pokonaniu 10 km rzeki szlak biegnie kanałem Górno-Noteckim (też 10 km); kanał został oddany w 1878 roku w celu połączenia poprzez Noteć rzeki Warty (rejon Konina) z kanałem Bydgoskim i Wisłą; dla kajakarzy przeszkodą są śluzy. Od Łabiszyna szlak kajakowy prowadzi dalej w górę Noteci (20 km) piękną doliną aż do jeziora Walickiego:
    - Łabiszyn ok. 4,5 tys. mieszkańców, siedziba miasta i gminy, miasta otoczone zewsząd lasami, lokalny ośrodek usługowy
    - Lubostroń - słynny pałac z początku XVIII wieku należący do Skórzewskich, perła Pałuk
    - jezioro Wolickie pod Barcinem powierzchnia 240 ha, głębokość 14 m, do jeziora wpada Struga Foluska.

Szlak Noteci. Lubostroń - Noteć pod Lubostroniem.    fot. Józef Marosz

Szlak Strugi Foluskiej

    Struga Foluska to niewielki lewobrzeżny dopływ Noteci łączący ze sobą pięć malowniczych czystych jezior. Wypływa z jeziora Chomiąskiego odległego zaledwie o 300 m od jeziora Oćwieckiego na szlaku Gąsawki. Od Foluszu poprzez Ostrówce do Wolic jest uregulowaną, szeroką drogą wodną dostępną dla statków i barek o nośności do 150 ton. Bowiem przed wojną jak i jeszcze parę lat po wojnie funkcjonował w Ostrówcach niewielki rzeczny port przeładunkowy połączony kolejką wąskotorową ze Żninem. Szlak Kajakowy prowadzi w górę rzeki.

Szlak Strugi Foluskiej między Jeziorem Kierzkowskim a Ostrowieckim. W tym miejscu jest to Kanał Foluski - trasa przystosowana jest do żeglugi barek do 150 ton., fot. Józef Marosz

Struga Foluska │ źródło: jezioro Chomiąskie; długość rzeki: 21 km; długość szlaku: 21 km (2 dni); zlewnia: 122 km2; spadek: 0,1% (10 cm na 1000 m długości); środek przepływu: 0,6 m3/sek.; ujście: jezioro Wolickie na szlaku Noteci

Najciekawsze elementy szlaku:
- jezioro Wolickie niedaleko Barcina powierzchnia 240 ha, głębokość 14 m, nad jeziorem ośrodek wczasowy.
- most kolejowy na linii Żnin-Inowrocław
- jezioro Kierzkowskie - powierzchnia 79 ha, głębokość 14 m
- jezioro Ostrowieckie powierzchnia 208 ha, głębokość 32 m, jedno z najładniejszych jezior Pałuk, brzegi zalesione;
- Ostrówce - przed wojną jak i długi czas po wojnie, do lat 60., były znaną miejscowością letniskową dla mieszkańców Żnina, ostoją dla obozów harcerskich.
- jezioro Foluskie - powierzchnia 67 ha, głębokość 32 m, zachodni brzeg zalesiony
- most-szosa Żnin-Mogilno; niedaleko w lesie samotne urokliwe jeziorko Pniewskie
- jezioro Grzmiące - powierzchnia 15 ha, głębokość 2,5 m, mocno zarośnięte, niedostępne brzegi (dalej około kilometra przenoski po chaszczach)
- jezioro Chomiąskie - powierzchnia 99 ha, głębokość 44 m, drugie najgłębsze (po Oćwieckim) jezioro Pałuk; w południowej części kończy się Pałucka Pętla Kajakarzy; ok. 300 m dalej jezioro Oćwieckie na szlaku Gąsawki.

Kanał Notecki koło Łabiszyna oddany do użytku w 1878 r., fot. Józef Marosz

    Cała Pałucka Pętla Kajakowa to szlak średniotrudny dla kajakarzy. Mogą z niego na pewnych odcinkach korzystać i początkujący. Największe trudności sprawiają liczne płycizny, głównie na Gąsawce i Strudze Foluskiej, gdzie trzeba kajak przenieść. Czas pokonania w celach rekreacyjnych całej opisanej Pętli: 7-8 dni. Wodniaku! Jeśli proponowana trasa odpowiada ci, przyjeżdżaj na Pałuki. Jeszcze w tym sezonie. Nie pożałujesz! A za rok na pewno wrócisz tu.

JÓZEF MAROSZ
Pałuki nr 126 (28/1994)