Pamięci powstańców warszawskich z Pałuk

Ofiara powstańców warszawskich nie poszła na marne - być może dzięki nim nie staliśmy się w 1945 roku 17. republiką radziecką. Zawdzięczamy to także Pałuczanom, którzy walczyli w Powstaniu Warszawskim.

     O godzinie 17:00 1 sierpnia 1944 generał dywizji Tadeusz Komorowski "Bór" Komendant Główny Armii Krajowej dał rozkaz do wybuchu Powstania Warszawskiego. Pierwsze strzały padły jednak wcześniej na Żoliborzu znacznie przed godziną 17 :00. Dokładnie o 13 :50 drużyna dywersji obwodu starła się z patrolem lotników niemieckich. Powstanie trwało 63 dni.
     W Powstaniu Warszawskim 1944 roku walczyli młodzi ludzie z Pałuk.

Żołnierze batalionu "Zośka". Pierwszy od prawej (klęczący) Lucjan Kuberski z Kcyni. fot. arch.

     Na kościele w Żninie Górze jest tablica poświęcona braciom Maciejewskim z Dobrylewa, którzy polegli w Powstaniu Warszawskim; byli uczniami żnińskiego gimnazjum. Henryk Maciejewski ps. "Lech", absolwent 1937 roku, podporucznik AK, d-ca oddziału specjalnego ("Gontyń") Kedywu rejonu V Piaseczno; zginął pod gruzami szpitala na Czerniakowskiej. Benedykt Maciejewski ps. "Sygnet", uczeń X klasy, podchorąży AK, poległ w nieustalonych okolicznościach.
     W Powstaniu Warszawskim zginęła Maria Piotrowiczówna (rocznik 1922) ps. "Zonia", absolwentka gimnazjum w Żninie; podczas okupacji członkini patrolu minerskiego "ISI" Kedywu Okręgu Warszawskiego, porucznik AK; 2 sierpnia wraz z 89 powstańcami Ochoty zgładzona przez Niemców w podwarszawskich Pęcicach po dostaniu się w zasadzkę w czasie akcji zbrojnej. Dwukrotnie odznaczona Krzyżem Walecznych; na żnińskim cmentarzu na grobie rodziców Piotrowiczów (nauczycieli gimnazjum i liceum) stosowny napis.
     Na cmentarzu w Żninie na grobowcu rodziny Tokarskich można przeczytać o Antonim Tokarskim (rocznik 1921), żołnierzu AK, ps. "Niwa", który zginął w Powstaniu Warszawskim; był absolwentem żnińskiego gimnazjum.
     W innym miejscu żnińskiego cmentarza jest grób Michała Dziatłowa - powstańca warszawskiego zmarłego ćwierć wieku temu, w 1979 roku w wieku 71 lat.
     Podobnie na cmentarzu w Gąsawie jest grób Michała Wróblewskiego (1898-1948), powstańca wielkopolskiego i powstańca warszawskiego, więźnia obozu Ravensbruck.
     Udział w Powstaniu Warszawskim brali też kcynianie.
     Znana jest postać urodzonego w Kcyni profesora poznańskiej Akademii Medycznej Józefa Wizy (1905-1976), komendanta Chorągwi Wielkopolskiej ZHP, współtwórcy "Szarych Szeregów"; w czasie powstania był on lekarzem batalionu "IWO".
     W batalionie "Zośka" walczył Lucjan Kuberski ps. "Wicek"; kapral podchorąży AK; późniejszy więzień Stallagu XII Sandbostel koło Hamburga; zmarł w 1984 roku w Warszawie.
     Do dziś żyją w Kcyni powstańcy warszawscy: Henryk Kozłowski (rocznik 1920), żołnierz AK i "Szarych Szeregów" w batalionie "Parasol" i Wiesław Nowak (rocznik 1925), członek organizacji Konspiracyjnej Polski Korpus Bezpieczeństwa podporządkowanej AK; łącznik kanałowy Śródmieście-Starówka; ciężko ranny; później w batalionie "Zośka"; więzień Stallagu XB Sandbostel koło Hamburga.
     Powstańcom Warszawy, również z Pałuk należy się hołd, cześć i pamięć. Wiele im zawdzięczamy.

Józef Marosz
Pałuki nr 650 (31/2004)

PW1944