Jerzy Ludwiczak. W służbie Ojczyzny

W sobotę pożegnaliśmy Jerzego Ludwiczaka, żołnierza Armii Krajowej, pracownika żnińskiej cukrowni i prezesa koła łowieckiego. Pracował w wywiadzie AK, następnie brał udział w partyzanckich walkach z Niemcami, przyjmował alianckie zrzuty. Był świadkiem zbrodni dokonanej przez oddział Armii Ludowej na partyzantach AK. Uniknął łagru walcząc w 1 Armii Berlinga. Przeszedł z nią szlak bojowy od Wisły do Łaby. Później swe siły oddał pracy w żnińskiej cukrowni, z której zamknięciem do końca życia się nie pogodził. Zmarł 9 lutego 2005 r.

Jerzy Ludwiczak (1924 - 2005)

Msza święta pogrzebowa odbyła się na Kalwarii Pakoskiej, w kaplicy Ukrzyżowania, wśród żałobników był ks. kanonik Jan Lewandowski, przewodniczący Rady Powiatu w Żninie Bolesław Cieniawa, radni powiatowi i gminni Żnina. fot. Stefan Nyka

   Jerzy Ludwiczak urodził się  23 lipca 1924 roku w Szczepanowie Leśnym. Ojciec Jerzego, Ksawery był nadleśniczym Nadleśnictwa Szczepanowo. W 1928 roku czteroletni Jerzy Ludwiczak wraz z rodziną matka Salomeą i siostry Krystyną i Marią, zamieszkał w Chomiąży Szlacheckiej. Rodzina Ludwiczaków mieszkała tam do wybuchu II wojny światowej, czyli do 1939 roku. 

ZE WSPOMNIEŃ JERZEGO LUDWICZAKA
W pierwszych dniach września 1943 roku około 600 rano, nadleśnictwo otoczyli gestapowcy z Lublina, którzy po wejściu zapytali ojca: - "Wo ist Ludwiczak Jerry?" Ojciec zrozumiał, że przyjechali po mnie i przytomnie odpowiedział: -"Das ich bin". Po krótkiej rewizji kazali ojcu się ubrać i pozwolili pożegnać się z nami. Gdy ojciec mnie całował w czoło, szepnął: - "To po ciebie, uciekaj".
W chwilę po aresztowaniu ojca otrzymałem z placówki skierowanie z adresem, wsiadłem na rower i pojechałem do Niwy, miejsca pobytu organizowanego przez por. Targosińskiego ps. "Hektor" oddziału leśnego.
Nie przeczuwałem, że zobaczę rodziców dopiero w 1946 roku. Około godziny 1200 autobus z gestapowcami i innymi aresztowanymi wjechał na dziedziniec Zamku Lubelskiego. W czasie legitymowania więźniów zadano ojcu powtórnie pytanie: - Ludwiczak Jerry?  Ojciec odpowiedział: - "Ich bin Ludwiczak Ksawery". "A gdzie jest Jerry" - zapytano. Ojciec odpowiedział, że w domu w Puławach. Natychmiast zatelefonowali z Zamku do policji kryminalnej w Puławach z poleceniem aresztowania mnie, ale ja już w tym czasie dojeżdżałem do miejsca postoju oddziału leśnego.

    WOJNA
    - "Trzeba powiedzieć, że 1 września był dla nas uczniów uciechą. Nie musieliśmy iść do szkoły. Wydawało nam się, ze wojnę szybko wygramy. Dopiero później wszystkim się otworzyły oczy" - tak w 2002 roku początek wojny wspominał Jerzy Ludwiczak na łamach "Pałuk".

    Późną jesienią 1939 roku rodzina Jerzego Ludwiczaka po raz kolejny musiała zmienić miejsce zamieszkania. Tym razem przymusowo. Niemcy wysiedlili ich z Wielkopolski do Generalnego Gubernatorstwa. Zimę 1939/1940 roku Jerzy wraz z rodziną spędził w Warszawie. W 1940 roku, wiosną, ojciec Ksawery otrzymał pracę jako zarządca lasów i tartaku w Żyrzynie na lubelszczyźnie.
    PARTYZANTKA
    Działalność konspiracyjną Jerzy Ludwiczak podjął niemalże natychmiast. Początkowa działalność młodego konspiratora nie polegała na walce zbrojnej, lecz obserwacji.
    - "Działałem w komórce wywiadu i do moich zadań należała między innymi obserwacja ruchu na szosach".  Widział jak powierzonymi jego obserwacji szosami na wschód podążały całe armie Wehrmachtu, jego meldunki, wraz z obserwacjami innych wywiadowców złożyły się na raporty przekazywane przez polski wywiad aliantom.

    W lutym 1941 roku w wieku 16 lat został zaprzysiężony do Związku Walki Zbrojnej, który rok później został przemianowany na Armię Krajową. Do partyzantki Jerzy Ludwiczak trafił w 1943 roku chroniąc się przed aresztowaniem gestapo. Gdy Niemcy odczytali, że potrzebny im Jerzy Ludwiczak - do imienia przyznał się Ojciec Jerzego - Ksawery. Syn zdążył uciec, ojciec przeżył.
    Jerzy Ludwiczak walczył w 3. kompanii 15. pułku piechoty "Wilków" AK pod dowództwem "Hektora" - Zdzisława Targosińskiego. Brał udział w wielu akcjach,  najczęściej wspomina rozbrojenie Niemców w Żyrzynie 6 stycznia 1944 roku. W konspiracji nosił pseudonim "Fiat". W AK otrzymał także dokumenty na fałszywe nazwisko Witold Ferenc, które później pomogły mu wstąpić do 1. Armii Wojska Polskiego.

Jerzy Ludwiczak spoczął obok swej matki w grobowcu rodzinnym Laubitzów w Kalwarii Pakoskiej fot. Stefan Nyka

    Przyjacielem Jerzego Ludwiczaka z okresu okupacji był Jan Ramul ps. "Topór", który był żołnierzem AK służącym w oddziale przyjmującym zrzuty z alianckich samolotów. - "Poznaliśmy się w 1940 roku na polu konspiracji. Cała rodzina była w konspiracji. Pamiętam ich jako zacnych ludzi" - wspomina "Topór".
    Rok 1944 był nie tylko ważny dla historii Polski, ale także dla wielu młodych ludzi, którzy w tym czasie byli w konspiracji. Ważny także dla Jerzego Ludwiczaka.
    W maju 1944 roku Jerzy Ludwiczak został ranny w lewą dłoń. Zmusiło to go do ciągłego ukrywania się. - "Tak się złożyło, że zostaliśmy ranni mniej więcej w tym samym czasie. Spotkaliśmy się w Kurowie, gdzie się ukrywaliśmy" - wspomina Jan Ramul. - "Wtedy ustaliliśmy co zrobimy po wejściu Rosjan".

ODMIENNE LOSY BOHATERÓW
Dla dwojga przyjaciół z czasów wojny odmiennie potoczyły się losy po wkroczeniu Armii Czerwonej. Jan Ramul ps. "Topór" został wywieziony do Związku Sowieckiego. Przez trzy lata przebywał w łagrach w okolicach Uralu. Dzień zakończenia wojny przyszło mu spędzać w łagrze. Pracował przymusowo w kopalni węgla. O zakończeniu wojny dowiedział się dopiero w nocy z 9 na 10 maja 1945 roku.
- "Naczalstwo tłumaczyło nam, że oni pokonali faszyzm. My staraliśmy wytłumaczyć im, że nie tylko oni walczyli w wojnie, że my także byliśmy w koalicji. Mówiliśmy, że to także nasze święto. Wewnętrzny komendant, lekarz 9 pułki ziemi zamojskiej powiedział Rosjanom, że powinniśmy zaśpiewać Hymn Polski. Zapytali się nas czy chcemy zaśpiewać hymn Wasilewskiej czy hymn Sikorskiego. My odpowiedzieliśmy, że hymn Wasilewskiej, bo przecież był ten sam. Po naradzie naczalstwo się zgodziło, ale pod warunkiem, że zaśpiewamy także hymn radziecki. Wtedy powiedzieliśmy, że zaczniemy od Hymnu Polski. Zgodzili się na to. Padły komendy: "Czapki z głów!" i "Do hymnu!". Jak zaśpiewaliśmy "Jeszcze Polska nie zginęła...", to głos odbił się od gór Uralu i rozniósł się po całej okolicy. Komendanci zwątpili i cofnęli się. Skamienieli i stali. Po hymnie padła komenda: "Spocznij!". Rosjanie czekali na swój hymn, ale my powiedzieliśmy, że nie znamy hymnu Związku Sowieckiego. Ogarnęła ich wściekłość, a my mieliśmy satysfakcję. I to było w Dzień Zwycięstwa nasze zwycięstwo w tej niewoli. Z tego najbardziej miałem satysfakcję po powrocie do kraju, kiedy dowiedziałem się, że byliśmy oszukani przez aliantów i koalicję. Mówię o tym, żeby młode pokolenie pamiętało jaka była prawda". (rk)

    WOJSKO

    Wyznając zasadę, że najciemniej będzie pod latarnią, uznali, iż najlepszym miejscem na dotrwanie do końca wojny będzie Armia Polska utworzona w Związku Sowieckim pod egidą komunistów ze Związku Patriotów Polskich.

    Jerzy Ludwiczak po wkroczeniu Armii Czerwonej został aresztowany. Udało mu się uciec z transportu. Mając przy sobie wyrobione kilka dni wcześniej prawo jazdy na nazwisko Witold Ferenc postanowił wstąpić do 1 Armii WP. W ten sposób uniknął pościgu NKWD.

WAŻNIEJSZE ODZNACZENIA BOJOWE, POLSKIE:
 Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari
Krzyż Walecznych (trzykrotnie)
Krzyż Armii Krajowej
Krzyż Partyzancki
Medal za Warszawę,
Medal za Odrę, Nysę i Bałtyk
Medal za zdobycie Berlina
Medal Zwycięstwa i Wolności
Bojowe, Radzieckie:
Za oswobodzenie Warszawy
Za Zdobycie Berlina
Za Zwycięstwo
Za pracę zawodową i społeczną:
Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski,
Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski

    Jak nam powiedział nawet w wojsku nie mógł być pewnym przyszłości. Przyznanie się do członkostwa w AK groziło aresztowaniem, sądem polowym i rozstrzelaniem.
    "Topór", przyjaciel "Fiata" nie miał tyle szczęścia. On także planował
zaciągnąć się do 1 Armii WP. W dniu, w którym szedł do punktu werbunkowego złapali go enkawudziści. Po pobycie w przejściowych obozach i fikcyjnym procesie został wywieziony w głąb Rosji. - "Oskarżano mnie o chęć obalenia nowego ustroju, a nawet o zamach na Osóbkę. Przesiedziałem tam trzy lata" - opowiada Jan Ramul.  "Topór" z "Fiatem" spotkali się dopiero po 1990 roku w Żninie.

    Jerzy Ludwiczak dzięki posiadanym dokumentom jako Witold Ferenc został kierowcą 8. samodzielnej kompanii samochodowej 6. Dywizji Piechoty w 1. Armii WP. W tej formacji służył aż do 1945 roku. Brał udział w zdobywaniu Warszawy, walkach o Wał Pomorski, forsowaniu Odry i w trakcie walk w Niemczech. tam też miało miejsce tragiczne wydarzenie, które spowodowało, że stracił nogę. Jadąc motocyklem z rozkazem wjechał na minę.
    - "Motocykl znalazł się na drzewie, noga w polu, a ja w rowie" - opowiadał dwa i pół roku temu Jerzy Ludwiczak. - "Kolega jechał szosą harleyem z boczną przyczepą. Chciał ominąć pole minowe i znalazł mnie leżącego w rowie. Byłem nieprzytomny. Obudziłem się na stole operacyjnym".
    Jerzy Ludwiczak zwierzył nam się później, że w tym czasie był załamany tym, iż w tak młodym wieku (miał 21 lat) został inwalidą. Jednak po latach ocenił, że lata spędzone w partyzantce i w wojsku nie zostały zmarnowane, choć jako żołnierz AK na pełne docenienie zasług musiał czekać do 1989 roku.

MOWA POGRZEBOWA, KTÓRĄ WYGŁOSIŁ JAN RAMUL, PS. TOPÓR Z PUŁAW:
"Żegnam Cię żołnierzu Armii Krajowej 15. Pułku Piechoty Okręgu Lublin z oddziału "Hektora"  ziemi puławskiej. Przeżyliśmy wspólne trudy walki w okresie okupacji hitlerowskiej spełniając te same zadania odbioru zrzutów alianckich.
Spotykaliśmy się jako partyzanci i przyjaciele. Twoja cała rodzina była przykładem patriotyzmu i poświęcenia dla ojczyzny, z czego mogą być dumni Wielkopolanie, że synowie wielkopolskiej ziemi tak chlubnie zapisali się na Lubelszczyźnie.
Byłeś Jurku ostatnim żyjącym  świadkiem straszliwej zbrodni dokonanej pod Owczarnią w maju 1944 roku przez oddział Armii Ludowej "Cienia" na żołnierzach Armii Krajowej oddziału partyzanckiego "Hektora".
Twoje relacje odkryły prawdę historyczną. W podziemnej prasie okupacyjnej ukazały się artykuły pod tytułem "34 trumny puławskie". Nie rozumieliśmy wtedy, że ten mord to wstęp do dalszego wyniszczenia patriotycznych sił narodu, dążenia do drugiej okupacji.
Szukali Ciebie Jurku i resztę niedobitków, żeby zlikwidować świadków tej zbrodni. Musiałeś się Przyjacielu przez przeszło pół wieku kryć z tą prawdą, żeby móc oddać prawdę historii. Śpij żołnierzu w ciemnym grobie, niech się Polska przyśni Tobie.
Cześć Twojej pamięci".

    Po zakończeniu wojny Jerzy Ludwiczak przebywał jeszcze w szpitalu, najpierw w Wałczu, później w Bydgoszczy. W międzyczasie ujawnił się i do domu powrócił w 1946 roku już pod prawdziwym nazwiskiem. Zamieszkał w Chomiąży. 
    CUKROWNIA
    Jerzy Ludwiczak 20 kwietnia 1951 roku rozpoczął pracę w Cukrowni Żnin na stanowisku zastępcy głównego inspektora do spraw plantacji. Od grudnia 1968 roku do maja 1992 roku Jerzy Ludwiczak był zastępcą dyrektora cukrowni do spraw surowcowych. 
    Przez czternaście lat współpracował z nim Tadeusz Kaszak, który dziś jest dyrektorem ds. surowcowych. - "To dyrektor Ludwiczak wprowadzał mnie do pracy kiedy zaczynałem w 1978 roku. Mogę powiedzieć, że był człowiekiem o bardzo dużej wiedzy. Zawsze był dobrze zorganizowany i zaangażowany w pracy na odcinku surowcowym. Szczególnie dobry miał kontakt z plantatorami. Znał cały rejon plantacyjny naszej cukrowni. Jeżeli chodzi o pracę, to był bardzo wymagający, ale wymagał dużo od pracowników i od siebie. Jednocześnie dzielił się z nami wiedzą, którą posiadał. Do jego osiągnięć należy wprowadzenie systemu przepustkowego, dzięki czemu rolnikom łatwiej było odbierać wysłodki, bo nie musieli stać w kolejkach. Nasza cukrownia jako pierwsza w Polsce wprowadziła ten system. Po przejściu na emeryturę przekazał mi pełną wiedzę, dzięki której mogłem objąć po nim to stanowisko. Korzystałem także z informacji meteorologicznych zbieranych przez Jerzego Ludwiczaka. Miałem z nim kontakt do ostatnich dni" - wspomina Tadeusz Kaszak.

   - "Bardzo ciepło wspominam dyrektora Ludwiczaka. Był ciepły i życzliwy" - opowiadał Ryszard Skorupiński, zastępca dyrektora do spraw technologicznych. - "Poznałem go w 1978 roku, kiedy zaczynałem pracę w cukrowni. Z dyrektorem Lewandowskim pokazał mi wszystkie ciekawe strony Pałuk. Poznałem Biskupin, Wenecję i Marcinkowo".

Jerzego Ludwiczaka na miejsce wiecznego spoczynku odprowadzały sztandary: Wojska Polskiego, Światowego Związku Żołnierzy AK, Lasów Państwowych, Szkoły Podstawowej nr 3 w Żninie im. Armii Krajowej, Cukrowni Żnin, Związku Inwalidów Wojennych i pięciu kół myśliwskich. fot. Stefan Nyka

Zabrzmiał Hymn Polski, grany przez orkiestrę wojskową, zagrzmiały trzy salwy honorowe fot. Stefan Nyka

    KOŁO ŁOWIECKIE
    Choć Jerzy Ludwiczak pracował w cukrowni, to całym sercem zawsze kochał lasy. przez dziesiątki lat współpracował z nadleśnictwami Szubin i Gołąbki. Nadleśniczy Franciszek Fiutak z Nadleśnictwa Gołąbki powiedział, że wiele nauczył się od Jerzego Ludwiczaka.
- "Był człowiekiem aktywnym i serdecznym. Zawsze udzielał mi szczegółowych informacji z życia przyrodniczego. Zabierał mnie na łowisko z pasją i miłością opowiadał. Przez wiele lat z dokładnością zegarka szwajcarskiego przysyłał  wyniki swoich badań meteorologicznych. Miał wyczucie i potrafił przewidzieć jaki będzie typ pogody. Muszę także powiedzieć, że Jerzy Ludwiczak był różczkarzem. Potrafił wytyczyć przebieg żył wodnych. To właśnie podczas tej czynności w październiku ubiegłego roku ostatni raz go spotkałem" - wspomina Franciszek Fiutak.
    Od stycznia 1946 roku Jerzy Ludwiczak miał legitymację łowiecką. Od początku (1948 rok) aktywnie uczestniczył w pracach koła łowieckiego "Ryś", którego od lat początku lat dziewięćdziesiątych był prezesem. Funkcję tą pełnił do śmierci.

    Henryk Mielczarek, łowczy koła łowieckiego "Ryś" bardzo dobrze wspomina prezesa. - "Trzeba zaznaczyć, że Jerzy Ludwiczak organizował spotkania z młodzieżą. Tłumaczył im, że myślistwo, to nie tylko polowania, ale troska o przyrodę. Zaczynał dzień od objazdu terenu. dzięki temu wiedział na przykład gdzie i ile jest saren. A sarny były jego oczkiem w głowie. jak niedaleko Jadownik pojawiła się sarna albinos, to powiedział nam, żeby nikt do niej nie strzelał, gdyż przynosi to nieszczęście.

Najważniejsze z odznaczeń - nadany za męstwo w boju srebrny krzyż Virtuti Millitari fot. Stefan Nyka

    W ubiegłym roku pojawiły się na naszym terenie bobry. Chociaż były tylko przez jakiś czas chciał ten fakt odnotować w swoich zapisach. Był także inicjatorem nasadzeń krzewów w śródpolnych remizach, aby dbać w ten sposób o ptactwo. Każdy z nas myśliwych miał do niego szacunek, był dla nas autorytetem i wychował wiele pokoleń myśliwych" - mówił Henryk Mielczarek.
    Nadleśniczy Kazimierz Stosik z Nadleśnictwa Szubin powiedział, że z Jerzym Ludwiczakiem zgadzał się pod wieloma względami. - "Był bardzo dobrym gospodarzem. Kupował sadzonki, poprawiał warunki łowienia zwierzyny. Propagował ochronę sarny. Trochę się z tym nie zgadzaliśmy, ale ze względu na niego ten temat odpuszczaliśmy. Nasz współpraca bardzo dobrze się układała".

    Pogrzeb Jerzego Ludwiczaka odbył się 12 lutego 2005 r. w Pakości. Pochowano go zachowując honory wojskowe. Zadbał o to pułkownik Stanisław Kuciński.

    - "W sobotę pożegnaliśmy wielkiego patriotę i Polaka. Można powiedzieć, że Jerzy Ludwiczak był Jeziorańskim Pałuk. Dla lasów jest to niepowetowana strata" - mówił nadleśniczy Franciszek Fiutak.

Remigiusz Konieczka
Pałuki nr 679 (7/2005)