Wanda Dobaczewska - życie i twórczość pisarki, Laureatka Nagrody im. Filomatów

Wanda Niedziałkowska-Dobaczewska urodziła się w 1892 r. w Wilnie. Studiowała na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. W środowisku twórców i działaczy kulturalnych Wilna w latach dwudziestych i trzydziestych reprezentowała dawnych, autentycznych wilnian, młodzież skupioną w latach 1910-1914 w nieoficjalnym Kole Artystycznym.

    Pod koniec I wojny światowej poznała swego przyszłego męża - Eugeniusza, który był pułkownikiem-lekarzem.
    Wanda Dobaczewska zadebiutowała w 1920 r. tomem poezji "Na chwałę słońca". W 1935 r. otrzymała nagrodę im. Filomatów za powieść pt. "Zwycięstwo Józefa Żołądzia". W tym samym roku minister nadał na wniosek Polskiej Akademii Literatury Srebrny Wawrzyn Akademicki kilku osobom, w tym także Wandzie Dobaczewskiej.
    Pisarka przed wojną była działaczką Związku Zawodowego Literatów Polskich w Wilnie. Do wybuchu II wojny światowej wydała cztery tomiki poezji, trzy powieści oraz nowele. Pisała także powieści dla dzieci, artykuły o tematyce patriotycznej i historycznoliterackiej (drukowane w czasopiśmie "Pomoc dla Nauczycieli"). Współpracowała też z czasopismami warszawskimi ("Kurier Poranny", "Świat", "Robotnik") oraz z rozgłośnią wileńską. W latach 1940-45 była więźniarką obozu w Ravensbruck.  

Wanda Niedziałkowska-Dobaczewska

    Eugeniusz Dobaczewski, przed wojną senator, został rozstrzelany w nieznanych okolicznościach.
Po wyzwoleniu Wanda Dobaczewska pracowała przez rok w Bibliotece Narodowej w Warszawie, po czym przeniosła się do Torunia. Współpracowała tam z Polskim Radiem, a w latach 1948-51 była kierownikiem literackim teatru kukiełkowego "Baj Pomorski", dla którego napisała szereg utworów scenicznych m.in. "Lis rudzielec", "Zimowa bajka", "Bitwa na szachownicy" wyróżniona w konkursie Ministerstwa Kultury i Sztuki na sztukę dla teatrów lalkowych. W pierwszych latach po wojnie pełniła funkcję sekretarza Pomorskiego Oddziału Związku Literatów Polskich.
    Pierwszą wydaną po wojnie książką Wandy Dobaczewskiej była opowieść oparta na własnych przeżyciach obozowych pt. "Kobiety z Ravensbruck". Książka została wydana w 1946 r.
    W 1951 r. pisarka przeniosła się na stałe do Żnina. Tutaj powstawały kolejne jej dzieła. W 1959 r. ukazała się "Złota studzienka" - opowiadania dla dzieci. W 1960 r. otrzymała nagrodę w konkursie Wydziału Kultury Wojewódzkiej Rady Narodowej w Bydgoszczy i Wydawnictwa Morskiego za powieść historyczną "Człowiek, którego nazywano diabłem". Późniejsze powieści Wandy Dobaczewskiej to: "Korzenie" 1964, "Kim jest Rudzielec" 1968, "Nikt nie jest winien" 1970, "Niedzisiejsi" 1973, "Społeczeństwo nie z tej ziemi" 1979. Wanda Dobaczewska współpracowała także z czasopismem "Pomorze", publikując swe artykuły i felietony. Wielokrotnie spotykała się z czytelnikami na wieczorkach literackich.  
    W roku 1964 napisała sztukę "Jagiełło w Żninie", duże widowisko plenerowe, wyreżyserowane na 700-lecie miasta przez Czesławę Księską. Miasto Żnin nadało pisarce Odznakę Tysiąclecia Państwa Polskiego. Wanda Dobaczewska zmarła 23 listopada 1980 r. Jedna ze żnińskich ulic została nazwana jej imieniem.

Grób Wandy Dobaczewskiej na cmentarzu w Żninie , fot. Dominik Księski

Arkadiusz Majszak, Pałuki nr 143 (46/1994)