Henryka Jędrzejewska - pierwsza nauczycielka historii w kcyńskiej szkole średniej

Choć Henryka Jędrzejewska z domu Niksińska (1906-1948) związana była z Kcynią zaledwie przez kilka lat (grudzień 1938 - grudzień 1939 oraz luty 1945 - październik 1948), to zapisała się w dziejach miejscowego Państwowego Gimnazjum i Liceum w okresie jego powstawania w drugiej połowie 1945 r. Była pierwszą nauczycielką historii w kcyńskiej szkole średniej.

Henryka Jędrzejewska urodziła się 11 lipca 1906 r. w Jabłonnie pod Warszawą. 20 czerwca 1925 r. zdała maturę w Gimnazjum Żeńskim Zofii Stichowej w Warszawie.
W 1926 r. ukończyła Kurs dla Instruktorów kolonii i półkolonii letnich organizowanych przez Ligę Przeciwgruźliczą. Krótko potem złożyła dokumenty na Wydział Humanistyczny Uniwersytetu Warszawskiego.
Od 1 września 1927 r. była kierowniczką oddziału dla nieletnich przy więzieniu kobiecym w Warszawie przy ulicy Dzielnej 24/26. Równocześnie, od 1927 do 1931 r., wykładała historię i geografię na lokalnych kursach dla dozorców i dozorczyń więziennych organizowanych przez Ministerstwo Sprawiedliwości. W 1929 r. została kierowniczką szkoły dla dorosłych kobiet, będąc równocześnie bibliotekarką. Na stanowisku tym pracowała do grudnia 1934 r. W 1930 r. ukończyła kurs bibliotekarski organizowany przez Poradnię Biblioteczną. Ukoronowaniem studiów było uzyskanie 30 czerwca 1932 r. dyplomu magistra filozofii w zakresie historii. Tytuł jej pracy dyplomowej brzmiał: Stosunki polsko-krzyżackie za Władysława Łokietka. W roku szkolnym 1931/32 odbyła praktykę w Państwowym Gimnazjum im. M. Konopnickiej w Warszawie. W 1932 r. ukończyła Studium Pedagogiczne przy Uniwersytecie Warszawskim. Od tego samego roku do 1934 pracowała jako nauczycielka gimnazjum. Wtedy też jej mąż Mieczysław Jędrzejewski (1904-1967) przeniesiony został z Warszawy do Koźmina w powiecie krotoszyńskim i wraz z nim opuściła stolicę. Od 1934 r. do wybuchu wojny H. Jędrzejewska pracowała społecznie angażując się w organizację kolonii i półkolonii dla najbiedniejszych dzieci z miasta oraz świetlic dla robotnic. Za tę działalność społeczną otrzymała Srebrny Krzyż Zasługi.

Henryka Jędrzejewska - pierwsza nauczycielka historii w kcyńskiej szkole średniej, fot. z archiwum Anny Jędrzejewskie

Pod koniec 1938 r. rodzina Jędrzejewskich przeprowadziła się do Kcyni, gdzie mąż Henryk podjął się organizacji Zakładu Wychowawczego.
Po wybuchu wojny wraz z całą rodziną (mężem Mieczysławem, córką Anną i synem Jerzym) wraca do Warszawy, gdzie podejmuje pracę w Centrali Izby Rolniczej w charakterze referentki Działu Warzyw i Owoców. Przez cały okres okupacji angażuje się w tajne nauczanie w Prywatnym Żeńskim Gimnazjum i Liceum Janiny Tymińskiej.
Po wyzwoleniu, w styczniu 1945 r., Jędrzejewscy wracają do Kcyni, gdzie Mieczysław Jędrzejewski staje przed zadaniem ponownego uruchomienia Zakładu Wychowawczego. W tym okresie trwają zabiegi o utworzenie w miasteczku szkoły średniej. W to drugie zadanie z powodzeniem zaangażuje się Henryka Jędrzejewska wraz ze swoim mężem a także dr. Stanisławem Jedwabnym oraz pracownikiem poczty Stanisławem Zielińskim, doprowadzając do zorganizowania kursu przygotowawczego do gimnazjum w obiektach Zakładu Poprawczego. W kursie tym wzięło udział 39 młodych ludzi (wśród których była też córka Anna), z których utworzono dwie klasy: przygotowawczą do klasy pierwszej (20 osób) i pierwszą (19 osób). Zapisy trwały od 15 kwietnia, zaś naukę rozpoczęto 3 maja 1945 r.
Wobec faktu, że nie istniała jeszcze w Kcyni szkoła średnia, uczniowie zorganizowanych kompletów zdawali egzaminy w Państwowym Liceum i Gimnazjum w Wągrowcu w dniach 25 i 26 czerwca 1945 r.
Jak już zostało wspomniane, był to okres usilnych zabiegów o utworzenie szkoły średniej w Kcyni i osoba Henryki Jędrzejewskiej była rozpatrywana jako kandydatki na pierwszego jej dyrektora. Jednakże pojawiające się problemy natury zdrowotnej spowodowały ostateczną rezygnację z ubiegania się o to stanowisko i pierwszym pełniącym obowiązki dyrektorem Państwowego Gimnazjum i Liceum w Kcyni został Adam Kłodziński (1903-1950).
Od 5 października 1945 r. H. Jędrzejewska znalazła zatrudnienie w Państwowym Gimnazjum i Liceum w Kcyni, gdzie jako nauczycielka kontraktowa uczyła historii, sprawując opiekę nad kółkiem krajoznawczym uczniów i będąc kierowniczką gabinetu geografii.
30 marca 1947 r. ukończyła kurs społeczno-wychowawczy z tematyki Nauka o Polsce Współczesnej zorganizowany przez Wojewódzki Urząd Informacji i Propagandy w Bydgoszczy.
Na jednym z zaświadczeń wystawionych Henryce Jędrzejewskiej przez ówczesnego p.o. dyrektora Państwowego Gimnazjum i Liceum w Kcyni czytamy: Jako nauczycielka odznaczała się wielką pilnością i starannością w pracy. Osiągała dobre wyniki i miała bardzo dobry wpływ na młodzież. Poważna i spokojna, o dużym doświadczeniu pedagogicznym i życiowym jest bardzo dodatnim i użytecznym pracownikiem szkolnym.
Oprócz pracy dydaktyczno-wychowawczej Henryka Jędrzejewska starała się uzupełnić rozproszoną i częściowo zniszczoną podczas zawieruchy wojennej dokumentację poświadczającą jej wykształcenie. Z tego okresu zachowała się liczna korespondencja z instytucjami, z którymi była związana tak zarówno w okresie międzywojennym jak i powojennym. Jest to świadectwo jej dokładności i skrupulatności. Na przełomie października i listopada 1948 r. Henryka Jędrzejewska zabiegała o uzyskanie Dyplomu Nauczyciela Szkół Średnich.
Zmarła przedwcześnie w wieku 42 lat 14 listopada 1948 r. Jej pogrzeb odbył się, przy udziale całej ówczesnej społeczności szkolnej,
17 listopada 1948 r. Henryka Jędrzejewska spoczęła w rodzinnym grobowcu na miejscowym cmentarzu.
Była ona pierwszą nauczycielką historii w kcyńskiej szkole średniej oraz pierwszą zmarłą nauczycielką tejże szkoły.
Choć Mieczysław i Henryka Jędrzejewscy nie byli rodowitymi kcynianami, znaleźli się tu służbowo, ale zadania, z którymi przyszło im się zmierzyć były niezwykle ambitne - utworzenie i zorganizowanie Zakładu Poprawczego czy współorganizacja szkolnictwa średniego po wojnie - przyniosły im należny szacunek i uznanie ówczesnych pokoleń.

Marcin Lisiecki

Wykorzystałem materiały udostępnione przez córkę Henryki Jędrzejewskiej - Annę Jędrzejewską z Poznania.

52UFLADA