Zamiast mleka

Mleko czy preparat mlekozastępczy? To dylemat hodowców bydła i producentów mleka w odchowie cieląt. Kiedy i czy w ogóle stosować preparaty mlekozastępcze mówił Mariusz Dobies na szkoleniu zorganizowanym przez Zakłady Zbożowe.

     Mariusz Dobies reprezentujący firmę Trouw Nutrition podkreślał, że pierwsze godziny w życiu cielęcia są najważniejsze. Na początku prelegent przypomniał kilka podstawowych zasad, jakich winni przestrzegać hodowcy bydła podczas porodu i pierwszych minut życia cielęcia. Mimo że dla hodowców jest to abecadło, Mariusz Dobies podkreślił, że zaraz po porodzie, szczególnie po porodzie przebiegającym trudno, należy sprawdzić, czy cielę oddycha. Jeżeli cielę nie oddycha, to można chwycić je za dolne kończyny i skierować głową w dół. Można okręcić się z nim dookoła. Siła odśrodkowa wyrzuca płyny, które zalegają w drogach oddechowych. Można stosować u cieląt pozycję leżącą na brzuchu z podkurczonymi nogami albo oczyszczanie mechaniczne nozdrzy.

     - Druga rzecz, to musi zapaść decyzja, co dalej z cielakiem - mówił Mariusz Dobies. - Czy go zabieramy natychmiast od krowy. Czasami poradniki zalecają, by zabrać ciele natychmiast, ale inna szkoła mówi, że pozostawienie cielaka krowie do wylizania też nie jest błędem. Jedno z zaleceń praktycznych, które ma pomóc tym co pozostawiają cielaka przy krowie, to takie, by położyć cielaka na koryto, gdy krowa jest na uwięzi. Chodzi o to, by cielak nie leżał z tyłu kojca, tam gdzie się urodził. Wszystko związane jest z pierwszymi minutami, kiedy cielę infekuje się różnymi chorobami poprzez ściółkę bądź krowie odchody. Jeśli możecie, zabierzcie cielaka do przodu.

     Prelegent zauważył też, że nadal zbyt mało uwagi poświęca się dezynfekcji pępka i mało osób to robi, a należy zwracać na to uwagę. Spośród wielu czynności, jakie należy zrobić przy krowie podczas i po wycieleniu, to oczyścić, opłukać zimną wodą srom krowy. To powoduje złagodzenie obrzęku. Trzeba zrobić wszystko co jest możliwe, aby w jak najkrótszym czasie krowa wstała. Im szybciej to zrobi, szybciej macica po porodzie trafi na właściwe miejsce i nie ma ucisku nerwów. Jeśli nie chce się podnieść, a poród odbywał się w pozycji leżącej, to trzeba też sprawdzić, czy nie jest to ciąża bliźniacza, a krowa nie szykuje się do kolejnego porodu. A jeśli nadal są problemy z wstaniem, to może to być sprawą niewielkiej patologii.

     Następnie prelegent przypomniał kolejną znaną hodowcom zasadę, że podanie siary cielęciu jest bardzo ważnym elementem, bo bez tego nie da się odchować zdrowego cielaka. - O siarze pamiętajmy zawsze. Po co wydawać pieniądze na szczepienie krów przeciwko różnym chorobom, kiedy nie pilnujemy, ile cielak siary wypił. Jeżeli już wydajecie pieniądze na szczepienia, to pilnujcie, by ciele wypiło jak największą ilość siary - radził prelegent.

     Rolnicy muszą w pewnym momencie podjąć decyzję, czy poić mlekiem czy użyć preparatu mlekozastępczego. - U krów, u których stwierdzono ketozę, poziom tłuszczu w mleku jest wyższy niż 7. To jest bardzo duży problem dla cielęcia. strawić tak duże porcje tłuszczu, bo tłuszcz jest najtrudniejszym elementem do strawienia. Po takim mleku możemy się spodziewać biegunki. Nie z tytułu, że ciele zachorowało, ale z tego tytułu, że jest problem strawnościowy - mówił rolnikom Mariusz Dobies. - I tu się rodzi pytanie: czy stosujemy mleko od matki czy mleko ze zbiornika, gdzie taki incydent zostanie rozcieńczony poprzez wszystkie krowy.

     Mariusz Dobies wyjaśniając to zagadnienie pokazał dane liczbowe, z których wynikało, że sucha masa (po wyeliminowaniu wody) w 1 kg mleka wynosi ok. 14%. Ciele pije kilka litrów mleka dziennie, a jednocześnie kilka kilogramów suchej masy. Aby uzyskać 13% suchej masy w litrze preparatu mlekozastępczego, hodowca musi podać 149 gramów preparatu na litr wody. - Odpowiedzcie sobie sami, ile tego preparatu podajecie cielakowi. Jeśli oczywiście stosujecie. W jakim stężeniu. Ile gramów na litr wody. Chcemy jak najbardziej zbliżyć się do natury. jeśli chcemy, by cielak pobrał jak największą ilość suchej masy, to nie możemy dyskutować o 100 czy 120 gramach proszku na litr wody.

     Producenci starają się jak najbardziej zbliżyć do tego, by preparaty mlekozastępcze jak najbardziej przypominały naturalne mleko. Są elementy, w których nawet produkt sztuczny przewyższa naturę. Mariusz Dobies powiedział, że mleko wydajnej krowy jest ubogie w wiele składników. Preparaty mlekozastępcze niwelują te braki. Tak jest np. z żelazem, którego w mleku jest mało. Z badań wynika, że 33% cieląt karmionych mlekiem do czwartego dnia ma niedobór żelaza we krwi. Kolejnych 25% na niewielki niedobór.

     - Skąd ten cielak ma to żelazo wziąć? Nie ma innej opcji. Albo będzie iniekcja jak u prosiąt, albo żelazo zostanie dodane do mleka, albo jest w preparacie mlekozastępczym. Podawanie preparatu niweluje tą niewidoczną anemię. Cielęta mają anemię, tylko jej tak nie pokazują jak prosięta - wyjaśnił Mariusz Dobies.

     Prelegent przypomniał, że kiedyś obowiązujące proporcje preparatu i wody wynosiły jeden do dziesięciu, a teraz nie powinno się schodzić mniej niż jeden do ośmiu. To daje nieco ponad 11% suchej masy, a to jest nadal za mało. Jeden do siedmiu daje 12,5% suchej masy. To nie jest jeszcze ideał, ale i tak lepiej. Niestety nie wszystkie preparaty można stosować w proporcjach 1/7 lub 1/6. Trzeba szukać takiego preparatu, który tak jak krowie mleko, nie ma włókna lub jest go bardzo mało. W tanich preparatach mlekozastępczych, gdzie białko pochodzi z mączek sojowych, jest włókno. Ono nie pozwala, by stosować taki preparat w pożądanych stężeniach. Prelegent stwierdził, iż różnica między poszczególnymi producentami preparatów mlekozastępczych polega na tym, że nie wszyscy homogenizują tłuszcz, który - przypomnijmy - stanowi problem w procesie trawienia. Cząsteczkę tłuszczu podawaną z zewnątrz należy rozbić na jak najmniejsze, do takiego poziomu, aby były zbliżone do naturalnego. Chodzi w tym procesie, by cząsteczkę tłuszczu zmniejszyć o tysiąc razy. Można to zrobić w procesie produkcji preparatów mlekozastępczych i takie preparaty są dostępne.

     - Jak ktoś chce zrobić sobie test w domu i sprawdzić, który preparat jest lepszy, który zawiera więcej składników mlecznych, a który roślinnych. Można taki test zrobić nawet w szklankach. Urobić preparat mlekozastępczy z jednej firmy, z drugiej. Mieć na uwadze, który jest droższy. Wlać. Odczekać nawet 30 minut i wtedy pojawia się cała prawda o preparacie mlekozastępczym. Jak jest dobry, to nie widać różnicy między górą szklanki a dołem. Ma jednolitą barwę. W tych gorszych widać wyraźnie u góry wodę. Tak samo będzie w przewodzie pokarmowym. Tam na dole szklanki będzie to, co się nie rozpuściło i wchłanialność tego będzie gorsza. Jak już będziecie podejmować decyzję, to zachęcam, by wziąć pod uwagę drogi preparat, bo to musi przełożyć się na cielaka. W preparatach mlekozastępczych jest jedna zasada: droższe jest lepsze. Przez pierwsze 30 dni życia cielaka to mleko decyduje, jak on rośnie. Jeżeli w to wszystko wchodzi ekonomia, to może na pierwszy miesiąc dać bardzo dobry, ale drogi preparat, a po pierwszym miesiącu zejść na tańszy - instruował Mariusz Dobies.

     Zachęcał rolników do tego, by ci zachęcali cielęta do jedzenia paszy. To też jest podyktowane ekonomią, bo im cielak je więcej paszy, tym szybciej można odebrać mu mleko. Zasugerował, by hodowcy zaczęli wyłączać kalendarz dni związany z odchowem cieląt. Kiedy zabrać cielakowi mleko? Przyznał, że sam trzy miesiące karmi mlekiem. Dodał, że jednak nie kalendarz winien decydować o odstawieniu mleka, ale to, ile cielak zjada paszy. Jeżeli zjada dużo paszy, to znaczy, że ma dobrze rozwinięty przeżuwacz i poradzi sobie bez mleka. Wtedy z preparatem można zejść z 16-14 tygodni do 10-11 tygodni karmienia. Za tym też przemawia czynnik ekonomiczny. Mariusz Dobies namawiał hodowców do stosowania pasz o grubym granulacie. Im grubsza granulka, tym ciele zjada więcej, tym ma lepsze przyrosty. Przypomniał, by pamiętać o wodzie. Na każdy kilogram zjedzonej paszy, ciele potrzebuje cztery litry wody. Woda musi być dostępna niemal przez cały czas, a nie tylko od czasu do czasu. Jak odsadzone cielę zjada 2 kg startera, to musi wypić 8 litrów wody dziennie. Nie chodzi o to, by wypiło te 8 litrów na raz, tylko przez cały dzień.

     Prelegent mówił również o biegunkach, ale nie tych spowodowanych nadmierną ilością niestrawionego tłuszczu czy przekarmieniem mlekiem, ale spowodowanych pasożytami. Mówił o kryptosporydiach, które powodują 26% spotykanych biegunek. Często jest tak, że po podaniu antybiotyku biegunka przechodzi, a rolnik myśli, że temat zostaje załatwiony. Tylko, że nie do końca. Kryptosporydia atakuje cielaka w określonym przedziale czasowym. Cielak infekuje się w momencie narodzenia i potrzebuje około tygodnia życia, by pojawiła się biegunka. Z raz zakażonej obory choroby nie można tak łatwo się pozbyć. Jednym z elementów profilaktyki jest zabieranie cielaka na samym początku, natychmiast od krowy. Jak dotknie ściółki, może uniknąć zarażenia, a jak zachoruje, to pomoże terapia antybiotykowa lub produkt, który zarekomendował prelegent (my nazwy nie podamy, by nie zostać posądzonym o kryptoreklamę).

     Na zakończenie Mariusz Dobies zwrócił uwagę, że coraz więcej mleczarni skupuje i będzie chciało kupować mleko od krów, w żywieniu których stosuje się soję genetycznie modyfikowaną (bez GMO). Dotyczy to krów, cieląt i opasów. Produkowanie mieszanek i premiksów nie będzie powodowało znaczącego wzrostu kosztów. Produkowanie preparatów mlekozastępczych, pasz startowych dla cieląt i bydła, wyrzucenie śruty sojowej, pojawienie się obostrzeń dla producentów, spowoduje wzrost kosztów, a także cen. I na to trzeba się przygotować.

Remigiusz Konieczka
Pałuki nr 1307 (9/2017)