Coraz głośniej o kcynianinie Janie Czochralskim

27 kwietnia delegacja z Kcyni wzięła udział w seminarium poświęconym prof. Janowi Czochralskiemu zorganizowanym przez Politechnikę Warszawską.

     29 czerwca 2011 r. Senat Politechniki Warszawskiej podjął uchwałę o przywróceniu dobrego imienia prof. Janowi Czochralskiemu - światowej sławy naukowcowi pochodzącemu z Kcyni.
     1 kwietnia 1929 r. Jan Czochralski po powrocie do kraju na zaproszenie otrzymane od prezydenta Ignacego Mościckiego, jako profesor kontraktowy objął Katedrę Metalurgii i Metaloznawstwa na Wydziale Chemicznym Politechniki Warszawskiej. 17 listopada 1929 r. otrzymał tytuł doktora honoris causa Politechniki Warszawskiej. Jan Czochralski prowadził na politechnice działalność dydaktyczną i organizował Instytut Metalurgii i Metaloznawstwa. W 1930 r. prezydent mianował go profesorem zwyczajnym, a w latach 1930-1939 Jan Czochralski kierował Katedrą i Zakładem Metalurgii i Metaloznawstwa PW.
     Fakt posiadania przez profesora podwójnego obywatelstwa (niemieckiego i polskiego) przyczynił się do powstania plotek o jego osobie, a wybuch II wojny światowej jeszcze je nasilił. W grudniu 1939 r. Jan Czochralski, za zgodą władz niemieckich, zorganizował w dawnym Instytucie Metalurgii Zakład Badań Materiałów, którym kierował do wybuchu Powstania Warszawskiego. Ta inicjatywa została uznana za akt kolaboracji i na mocy uchwały senatu uczelni Jana Czochralskiego usunięto z grona profesorów. Po wojnie w 1945 r. odmówiono mu powrotu na uczelnię. Wobec tego, zrezygnowany i poniżony, wrócił do rodzinnej Kcyni, gdzie w 1946 r. założył firmę BION produkującą świece, lak butelkowy, pasty do butów itp. Zmarł w szpitalu w Poznaniu 22 kwietnia 1953 r.

Uczestnicy seminarium poświęconego postaci prof. Jana Czochralskiego fot. Anna Duda-Nowicka

     Pierwszą próbę rehabilitacji profesora podjęto w 1993 r., ale wówczas władze uczelni jeszcze nie widziały ani możliwości, ani potrzeby takich działań. Jednak niestrudzeni członkowie Komisji ds. Historii i Tradycji PW, w tym m.in. prof. Jacek R. Przygodzki, podjęli kolejną próbę. Dzięki przeprowadzonym kwerendom m.in. w archiwach państwowych, udało się potwierdzić patriotyczną postawę profesora i tym samym oczyścić go z oszczerstw. Efektem tego stała się podjęta 29 czerwca 2011 r. uchwała nr 338/XLVII/2011 Senatu PW w sprawie przywrócenia dobrego imienia prof. Janowi Czochralskiemu. Nazwisko prof. Czochralskiego zostało ostatecznie zrehabilitowane, a podjęta uchwała otworzyła drogę do upowszechniania osiągnięć profesora.
     W ramach trwającego w Kcyni roku obchodów jubileuszu 750-lecia, 20 kwietnia zorganizowano sesję Rady Miejskiej w Kcyni z udziałem przedstawicieli Politechniki Warszawskiej, podczas której kcyński samorząd przyjął deklarację w sprawie promocji prof. Jana Czochralskiego, jego osiągnięć i dorobku naukowego.
     Politechnika Warszawska dokładnie tydzień po kcyńskiej sesji, w piątek 27 kwietnia zorganizowała seminarium Jan Czochralski - światowej sławy wynalazca i inżynier. Warszawska uroczystość rozpoczęła się od nadania nowemu audytorium w Gmachu Technologii Chemicznej imienia prof. Jana Czochralskiego, odsłonięto tam także pamiątkową tablicę. Na ręce kcyńskich samorządowców rektor Politechniki Warszawskiej wręczył uchwałę PW w sprawie przywrócenia dobrego imienia prof. Janowi Czochralskiemu oraz publikacje o doktorach honoris causa PW.
     W dalszej części zaproszeni goście wygłosili referaty dotyczące samej postaci Jana Czochralskiego, ale również jego osiągnięć i dorobku naukowego, które dały podstawę do rozwoju innych dziedzin przemysłu. Prof. Mirosław Nader wygłosił referat Sylwetka profesora Czochralskiego - przedwojenna i okupacyjna działalność, losy powojenne. Prof. Andrzej Jakubowski, któremu pomagała prof. Lidia Łukasiak, wygłosił referat pt. Monokryształy Czochralskiego - fundament elektroniki i fotoniki półprzewodnikowej. Prof. Jerzy Bałdyga wystąpił z referatem Nie tylko monokryształy - osiągnięcia profesora Czochralskiego w inżynierii i technologii chemicznej, zaś prof. Andrzej Mycielski wygłosił referat Technologia otrzymywania monokryształów - wkład profesora Czochralskiego w obecną inżynierię materiałową. Seminarium kończyła dyskusja Jan Czochralski - jeden z najbardziej rozpoznawalnych polskich inżynierów na świecie, którą poprowadził prof. Janusz Rachoń z Politechniki Gdańskiej. W dyskusji tej głos zabrała m.in. dr Ewa Bulska, córka Ludwika Szenderowskiego, współpracownika prof. Czochralskiego; Zofia Czochralska, która podziękowała w imieniu rodziny za działania mające na celu upowszechnianie wiedzy o Janie Czochralskim. Prof. Ewa Talik wspomniała o staraniach różnych środowisk o ustanowienie przez Sejm RP roku 2013 rokiem prof. Jana Czochralskiego oraz konieczności intensyfikacji działań propagujących tę postać. Dr Paweł Tomaszewski zaprezentował krótki niemy film niemiecki, na którym pojawia się prof. Czochralski. Rektor Politechniki Warszawskiej prof. Włodzimierz Kurnik wspomniał zaś o dwóch deklaracjach, a mianowicie o objęciu Szkoły Podstawowej w Kcyni patronatem politechniki oraz o działaniach zmierzających do tego, by budowane Centrum Zaawansowanych Technologii zostało nazwane imieniem prof. Jana Czochralskiego.
     Podczas seminarium otwarta została wystawa zatytułowana Profesor Jan Czochralski - wybitny uczony polski, którą przygotowało Muzeum Politechniki Warszawskiej. Na wystawie znalazły się zbiory m.in. Szkoły Podstawowej im. J. Czochralskiego z Kcyni oraz Zofii Czochralskiej z Kcyni. Do miesięcznika Politechniki Warszawskiej dołączony został dodatek poświęcony postaci prof. Jana Czochralskiego.
    W seminarium uczestniczyła delegacja z Kcyni w składzie: zastępca burmistrza Kcyni Daniel Olszak, przewodnicząca Rady Miejskiej w Kcyni Gabriela Repczyńska, Michał Poczobutt, dyrektor kcyńskiej podstawówki, Jan Kurant, Anna Duda-Nowicka z referatu promocji UM oraz przedstawicielka rodziny - Zofia Czochralska.
     Kcyńscy samorządowcy podczas seminarium na ręce rektora prof. Włodzimierza Kurnika złożyli medal Zasłużony dla gminy Kcynia, który nadawany jest osobom bądź instytucjom zasłużonym dla dobra kcyńskiej gminy. Uchwała nr XXII/204/2012 o nadaniu medalu została podjęta jednogłośnie podczas ostatniej sesji Rady Miejskiej w Kcyni, która miała miejsce 26 kwietnia. Jest to szczególne wyróżnienie nadawane przez Radę Miejską w Kcyni. Awers medalu przedstawia podobiznę prof. Jana Czochralskiego. Medal został przyznany za podjęte wcześniej i podejmowane aktualnie przez Politechnikę Warszawską działania, dzięki którym przywrócona została prof. Janowi Czochralskiemu godność. - Jesteśmy szczęśliwi, że Politechnika Warszawska dołączyła do grona tych osób i instytucji, których działania przynoszą chlubę mieszkańcom gminy Kcynia - podkreślił zastępca burmistrza Daniel Olszak. Do grona dwunastu osób i instytucji, które otrzymały medal Zasłużony dla gminy Kcynia, należą m.in.: prof. Witold Jurczyk, prof. Anna Pajączkowska, dr Paweł Tomaszewski, Zespół Regionalny Pałuki oraz Orkiestra Dęta OSP Kcynia.

Anna Duda-Nowicka
Pałuki nr 1055 (18/2012)