Historia Sztandaru Powstania Wielkopolskiego - Odbiór, Usuwanie, Odzyskanie, Poświęcenie | Janowiec, Złotów, Żnin | Pałuki nr 113 (15/1994)

Zmarli już wszyscy powstańcy wielkopolscy z Janowca. Pozostał najcenniejszy ich skarb - powstańczy sztandar. Jakże ciekawa i wymowna jest jego historia.

    Ufundowany został w 1923 roku w 5. rocznicę zrywu powstańczego ze składek powstańców oraz datków mieszkańców miasta i okolicy. Jego poświęcenie w kościele św. Mikołaja było kulminacyjnym momentem wielkiej manifestacji patriotycznej. Po powitaniu dowódcy Powstania Wielkopolskiego generała Dowbór-Mośnickiego i innych gości przez gospodarza miasta, przy dźwiękach marsza generalskiego kompania powstańcza prezentowała broń. Pochód, na którego czele kroczył poczet ze sztandarem, po przejściu wokół dzisiejszego placu Wolności udał się do kościoła, gdzie odbyła się uroczysta ceremonia poświęcenia sztandaru. Od tej chwili, aż do tragicznego września 1939 roku sztandar towarzyszył członkom Towarzystwa Uczestników Powstania Wielkopolskiego we wszystkich uroczystych obchodach powstańczych, świętach państwowych oraz uroczystościach religijnych. Tuż po rozpoczęciu II wojny światowej sztandar wraz z czterema innymi znalazł się w rękach okupanta. Na polecenie niemieckiego burmistrza wyłożono nim podłogę jednego z biur magistratu, aby w ten sposób poniżyć godność Polaków. Po kilkunastu dniach zatrudniona w magistracie jako sprzątaczka Władysława Mielcarek otrzymała od burmistrza polecenie spalenia zdeptanych niemieckimi butami sztandarów. Skromna mieszkanka okazała się wielką patriotką. Narażając życie własne i całej rodziny wszystkie sztandary ukryła chwilowo w budynku gospodarczym, a w pobliżu śmietnika rozpaliła ogień ze starych szmat. Zameldowała burmistrzowi o wykonaniu jego polecenia. Po pewnym czasie ocalałe sztandary zostały wywiezione furmanką i ukryte w miejscu wiadomym tylko Władysławie Mielcarek. W styczniu 1945 roku po wyzwoleniu Janowca osobiście wręczyła ocalałe sztandary polskim władzom miasta. W grudniu 1946 roku ówczesny burmistrz miasta Marian Narożniak wręczył sztandar odrodzonemu kołu Związku Powstańców Wielkopolskich. Powstańcy specjalnym pismem z 6 stycznia 1947 roku serdecznie podziękowali pani Władysławie Mielcarek i nadali jej specjalny dyplom z okazji 29. rocznicy wybuchu powstania. Ponieważ sztandar był zbeszczeszczony przez okupanta 9 lutego 1947 roku został ponownie poświęcony w miejscowym kościele.
    30 września 1949 roku na mocy decyzji politycznych Koło Związku Powstańców Wielkopolskich zostało wcielone do Związku Bojowników o Wolność i Demokrację. Nie licząc okresu okupacji sztandar powstańczy przebywał w Janowcu 47 lat.  
    Ale przyszły czasy, kiedy sztandar z wizerunkiem Matki Boskiej Królowej Polski często biorący udział w uroczystościach religijnych zaczął się władzom nie podobać. Z zapisu jednego z powstańców - Leona Sitarza wynika, że na polecenie ówczesnego szefa powiatowego ZBoWiD w Żninie Hieronima Gramlewicza w dniu 14 stycznia 1969 roku sztandar, wbrew woli żyjących powstańców, zabrano z Janowca do Żnina. Oficjalnym powodem było uświetnienie akademii z okazji 50. rocznicy Powstania Wielkopolskiego. Do Janowca sztandar już jednak nie powrócił mimo licznych pism  protestacyjnych do władz administracyjnych i politycznych w Janowcu i Żninie. W sercach grupy powstańców zrodził się jedynie żal i rozgoryczenie - u schyłku życia zostali w sposób haniebny oszukani. Sztandar przeleżał w Żninie ponad rok, a następnie wywieziono go do Okręgowego Muzeum Ziemi Pomorskiej w Bydgoszczy. Nie był on jednak eksponowany, lecz przechowywany w magazynie.
    Kiedy nadszedł rok 1989, żyjący jeszcze wówczas powstańcy Leon Sitarz, Leon Kaszyński, Kazimierz Kanarkowski i Jan Głowski  ponownie podjęli starania o odzyskanie sztandaru. Przywiozła go do Janowca delegacja mieszkańców we wrześniu 1989 roku. 3 maja 1990 roku podczas uroczystej mszy świętej na placu Wolności sztandar został trzeci raz poświęcony i brał już kilka razy udział w uroczystościach państwowych.

Czesław Czuliński
Pałuki nr 113 (15/1994)
52UFLADA