Ugorowanie i ekoschematy. Zmiany nie do końca korzystne

Komisja Europejska 13 lutego opublikowała rozporządzenie umożliwiające w 2024 r. odstępstwo od stosowania normy GAEC 8 w zakresie wymogu przeznaczenia 4% powierzchni gruntów ornych na obszary lub obiekty nieprodukcyjne (czyli tzw. ugorowanie). Z kolei 16 lutego Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi poinformowało, że w 2024 r. będzie można stosować oświadczenia zamiast zdjęć geotagowanych, aby potwierdzić realizację dwóch praktyk w ramach ekoschematu Rolnictwo węglowe i zarządzanie składnikami odżywczymi. 

UGOROWANIE

Ugorowanie, czyli wyłączenie ziemi z rolniczego użytkowania, to jedna z norm, którą rolnicy muszą spełnić w ramach obowiązkowej dyrektywy GAEC 8 (ang. Good Agricultural and Environmental Condition). Wchodzi ona w skład tzw. warunkowości, której spełnienie (liczne normy i wymogi) jest obowiązkiem rolnika chcącego otrzymać dopłaty bezpośrednie. Jest też podstawą do podejmowanych działań dobrowolnych w ramach tzw. ekoschematów. W ostatnim czasie o ugorowaniu zrobiło się głośno za sprawą protestów polskich rolników, którzy słusznie buntują się przeciwko odebraniu im możliwości czerpania zysku z części ich własnego pola w celu rzekomego dbania o klimat i środowisko. Rolnicze protesty odbywały się (i odbywają) także w całej Europie. 13 lutego Komisja Europejska ogłosiła  zmiany w sprawie budzącego kontrowersje ugorowania. W ramach odstępstwa możliwe jest obsianie 4% gruntów ornych roślinami bobowatymi (bób, groch siewny, koniczyna, łubin, soja i inne) lub międzyplonami (np. gorczyca). Warunek jest taki, że rośliny te mają być uprawiane bez stosowania środków ochrony roślin. Odstępstwo jest czasowe i dotyczy tylko roku 2024. Na stronie internetowej Ministerstwa Rolnictwa można przeczytać, że: Odstępstwo jest spowodowane trudną sytuacją rolników związaną z wojną w Ukrainie oraz występowaniem niekorzystnych warunków pogodowych. Zwiększa ono możliwości użytkowania gruntów ornych przy jednoczesnym zapewnieniu pewnych korzyści dla środowiska. Nie ma natomiast na razie żadnych informacji szczegółowych dotyczących terminów siewu i pozostawienia rośliny na polu, czy jakiego rodzaju ma to być poplon. Czy będzie możliwe jego skoszenie, czy będzie mógł być użyty do skarmiania zwierząt? Pytań jest wiele, jaki i wątpliwości, które budzą się w głowach rolników, czy aby na pewno jest to zmiana na korzyść. Konieczne będzie przecież poniesienie dodatkowych kosztów związanych chociażby z zakupem drogiego materiału siewnego, a w efekcie czeka rolnika i tak brak zysku i zachwaszczone pole w związku z zakazem stosowania środków ochrony roślin. Efekt jak w przypadku ugoru. Trzeba poczekać na szczegółowe wytyczne i wtedy wybrać najlepsze dla swojego gospodarstwa rozwiązanie. 

EKOSCHEMATY

Bardziej konkretne zmiany nastąpiły w przypadku nieobowiązkowych ekoschematów Rolnictwo węglowe i zarządzanie składnikami odżywczymi. Chodzi o takie praktyki jak: wymieszanie obornika na gruntach ornych w terminie 12 godzin od jego aplikacji i stosowanie nawozów naturalnych płynnych innymi metodami niż rozbryzgowo. Na potwierdzenie realizacji tych dwóch praktyk rolnicy byli zobowiązani do wykonania tzw. zdjęć geotagowanych. To zdjęcia, które rolnik wykonuje na polu w trakcie np. rozrzucania obornika (stosując się do szczegółowych instrukcji ich wykonania), następnie przesyła je, z wykorzystaniem aplikacji Mobilna ARiMR, potwierdzając tym realizację praktyki. Na podstawie przesłanych, prawidłowo wykonanych zdjęć jest możliwe potwierdzenie zrealizowania praktyki w wymaganym czasie i miejscu. 

Po ogłoszeniu zmiany rolnicy jeszcze w 2024 roku mogą potwierdzać realizację tych praktyk albo poprzez wykonanie ww. zdjęć, albo poprzez oświadczenie o wykonaniu praktyki złożone do kierownika biura powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Rolnik, który zrealizował daną praktykę, będzie mógł składać oświadczenia lub przesyłać zdjęcia geotagowane w roku składania wniosku o przyznanie płatności, ale przed dniem złożenia wniosku lub przed 15 marca - zdjęcie/oświadczenie powinno zostać złożone niezwłocznie, ale nie później niż 14 dni od dnia złożenia tego wniosku; po dniu złożenia wniosku - zdjęcie/oświadczenie powinno zostać złożone w terminie 14 dni od dnia zrealizowania praktyki, ale nie później niż do 7 listopada tego roku, w którym został złożony wniosek.

Stosowanie oświadczeń zamiast wykonywania zdjęć geotagowanych to korzystna zmiana dla rolników. W trakcie prac polowych pamiętanie o robieniu odpowiednich zdjęć i wysyłanie ich za pomocą aplikacji jest kłopotliwe. Koniecznością jest też stały dostęp do internetu i oczywiście odpowiedni telefon. Dobrze, że rolnicy mają jeszcze ten rok, aby przyzwyczaić się i nabrać wprawy w wykonywaniu tego typu zdjęć.

Dorota Kapłońska