Weteran i powstaniec wielkopolski z Gącza nie zostanie zapomniany

Półtora roku zajęły starania o godne upamiętnienie walczącego w Powstaniu Wielkopolskim weterana Piotra Michalaka, mieszkańca gminy Janowiec Wlkp. W ramach oddolnej inicjatywy wspólne działania podjęli Beata Czulińska oraz Jan Linette. Pozyskali środki od Instytutu Pamięci Narodowej na budowę nowego nagrobka, który 18 kwietnia stanął na cmentarzu parafialnym w Łopiennie (gm. Mieleszyn).

Pochodząca z Gącza (urodziła się tam i mieszkała do 1978 r.) emerytowana dyrektor Biblioteki Publicznej im. Stefanii Popiołek w Janowcu Wlkp. Beata Czulińska o zapomnianym powstańcu wielkopolskim Piotrze Michalaku pisała w liście opublikowanym na łamach naszego tygodnika w 2023 r. Już kilka lat wcześniej otrzymywała sygnały, że brał on udział w zwycięskim zrywie, a dzięki informacjom pozyskanym od byłego sołtysa Gącza Jana Linette, który odkupił dom należący w przeszłości do weterana, a także swojej mamy dowiedziała się, gdzie i kiedy zmarł oraz w jakim miejscu został pochowany. 

Zwróciła się do Domu Pomocy Społecznej w Tonowie, w którym w ostatnich latach życia przebywał Piotr Michalak, w celu zweryfikowania personaliów. Dzięki uprzejmości pracowników odszukano akt zgonu, na podstawie którego dowiedziała się, że zmarł w żnińskim szpitalu. Skontaktowała się również z jednym z Urzędów Stanu Cywilnego z prośbą o dane osobowe, które pokrywały się z nazwiskiem ujętym w spisie powstańców wielkopolskich, wyszczególnionych na stronie internetowej powstancy-wielkopolscy.pl (projekt Towarzystwa Genealogicznego Gniazdo). - Moje przypuszczenia okazały się trafne - przyznała.

Tabliczka umieszczona na nagrobku powstańca Piotra Michalaka fot. Justyna Kulpińska

Widząc, że Piotr Michalak i jego żona Waleria nie mieli dzieci, a stan ich nagrobka na cmentarzu w Łopiennie był opłakany (małżeństwo zostało pochowane razem), obawiała się, że w przyszłości może zostać zlikwidowany. - Uważam, że jako wyraz pamięci dla potomnych należało ten grób oznakować i naprawić tablicę nagrobkową. Po prostu zadbać - nie ukrywała Beata Czulińska. Wraz z Janem Linette wytyczyła sobie za cel, aby zapomniany powstaniec otrzymał nowy nagrobek, oznakowany stosownymi tabliczkami.

Jako osoba fizyczna złożyła wniosek o wpis do ewidencji grobów weteranów walk o wolność i niepodległość Polski, załączając wszystkie wymagane dane weterana, które skompletowała (imię, nazwisko, datę i miejsce urodzenia, datę i miejsce śmierci, stopień wojskowy, odznaczenia). Następnym krokiem było złożenie wniosku do Instytutu Pamięci Narodowej o przyznanie świadczenia pieniężnego na pokrycie kosztów sprawowania opieki nad grobem weterana walk o niepodległość Polski - umożliwia to ustawa z 22 listopada 2018 r. (Dz. U z 2018 poz. 2529). Uczyniła to 29 listopada ubiegłego roku. 

Wniosek zaopiniowano pozytywnie i przyznano, zgodnie z kosztorysem wykonanym przez zakład kamieniarski Tomasza Serafińskiego w Janowcu Wlkp., 10.500 zł na sfinansowanie usunięcia istniejącego nagrobka na cmentarzu parafialnym w Łopiennie i wybudowaniu w jego miejscu nowego. Stosowną umowę sporządzono 19 lutego 2025 r., zaś nagrobek postawiono tuż przed świętami wielkanocnymi - 18 kwietnia bieżącego roku. Znajduje się na nim nadesłana przez IPN tabliczka z napisem: Grób weterana walk o wolność i niepodległość Polski.

Przypomnijmy, że upamiętniony Piotr Michalak był synem Józefa i Franciszki. Urodził się 21 kwietnia 1894 r. w Zakrzewie pod Gnieznem. Odznaczono go Wielkopolskim Krzyżem Powstańczym uchwałą Rady Państwa nr 05.18.0627 z 18 maja 1972 r. Brał czynny udział w Powstaniu Wielkopolskim z bronią w ręku w okresie od 28 grudnia 1918 do kwietnia 1919 r. w walkach o Kcynię, Nakło, Osiek, w kampanii kłeckiej pod dowództwem sierż. Gawrońskiego. Beata Czulińska dotarła również do publikacji Edmunda Rogalskiego Kampania kłeckowska, w której podano, że walczył pod dowództwem Jana Lubińskiego w drugim zastępie trzeciego plutonu. W okresie międzywojennym był strażnikiem celnym, a po wyzwoleniu pracował w Janowcu. 

Dodajmy, że nazwisko lokalnego bohatera zostało także dopisane przy pamiątkowej Tablicy Powstańców Wlkp. Ziemi Janowieckiej, która w marcu 2022 r. została uroczyście odsłonięta na cmentarzu parafialnym w miasteczku nad Wełną.

Justyna Kulpińska