Zespół pałacowy w Srebrnej Górze

Do najpiękniejszych zabytków naszej architektury na terenie Pałuk należy zespół pałacowy w Srebrnej Górze (gmina Wapno). Pałac wraz z oficynami położony jest na wzniesieniu naprzeciw kościoła. Na miejscu obecnego klasycystycznego pałacu stał wcześniej drewniany, podpiwniczony dwór z licznymi pomieszczeniami mieszkalnymi.

   W końcu XVIII wieku zły stan dworu i potrzeby reprezentacyjne zmusiły ówczesnego właściciela Józefa Radzimińskiego, wojewodę gnieźnieńskiego do wzniesienia odpowiednio bogatej rezydencji. Data 1799 r. umieszczona na bramie wjazdowej odnosi się do czasów wzniesienia dwóch trzykondygnacyjnych oficyn o czterokolumnowych portykach. Dekoracja architektoniczna pomieszczeń pałacu z racji podobieństwa do dekoracji pomieszczeń innych pałaców Wielkopolski wskazuje na lata krótko po 1792 r., jako czas powstania pałacu.
    Pierwsze wzmianki o wsi Srebrna Góra pochodzą z roku 1396, kiedy jej pierwszym właścicielem był kanonik gnieźnieński Mikołaj Górka. W XV wieku miejscowość posiadała prawa miejskie. Posiadłość ziemska należała do rodziny Górków do schyłku XVI w., po czym po śmierci w 1592 r. ostatniego z Górków - Stanisława, wojewody poznańskiego przechodzi wraz z resztą majątku w posiadanie rodziny Czarnkowskich. Brak jednak dokładnych informacji dotyczących właścicieli Srebrnej Góry w XVI w. i początkach XVII w. Pod koniec XVII w. właścicielami posiadłości zostają Smurzewscy, a w połowie XVIII w. Czerlińscy. W roku 1762 Srebrna Góra należała do Anny Bojanowskiej, a na koniec XVIII w. do wcześniej wymienionego już Józefa Radzimińskiego, ostatniego wojewody gnieźnieńskiego. Jako wiano Marianny Radzimińskiej posiadłość przechodzi na własność Aleksandra Ezechiela Moszczeńskiego w roku 1847. Z czterech synów Aleksandra Srebrną Górę dziedziczy Mateusz. W rękach Moszczeńskich Srebrna Góra pozostaje do 1925 r., kiedy to Stanisław Moszczeński sprzedaje ją architektowi poznańskiemu Stanisławowi Mieczkowskiemu. Po roku 1945 zespół pałacowy staje się własnością Skarbu Państwa. Oficyna zachodnia i częściowo dwór użytkowane były na cele mieszkalne, spichlerz natomiast użytkowany był przez PGR. Przed podjęciem prac konserwatorskich w roku 1966 mimo użytkowania w celach mieszkalnych, dwór był znacznie zdewastowany.
    Najbardziej uległy zniszczeniu tynki zewnętrzne i wewnętrzne malowidła, a także nadproża ryzalitu, posadzki, stropy oraz portyk wraz z kolumnami. Wystrój sztukatorski i malarski wewnątrz był w poważnym stopniu zdewastowany. Ogrodzenie pałacu i pergole na długich odcinkach były zupełnie zniszczone. Oficyna zachodnia wymagała kapitalnego remontu. Elewacje oficyny wschodniej posiadały poważne ubytki konstrukcji nośnych i ścian. Prac remontowo-konserwatorskich zespołu pałacowego w Srebrnej Górze podjęło się na zlecenie z funduszu Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Poznaniu - Przedsiębiorstwo Konserwacji Zabytków Oddział w Poznaniu w latach 1966-1973. Po zakończeniu prac remontowych użytkownikiem obiektu zostało Wojewódzkie Zrzeszenie Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Oddział w Wągrowcu, wykorzystując go na ośrodek szkoleniowo-wypoczynkowy.
    Stan dzisiejszy to pięknie utrzymany zespół pałacowy z parkiem i pięcioma stawami. Od roku 1981 mieści się tu Dom Rencistów przekształcony następnie w 1990 w Dom Pomocy Społecznej dla osób starszych. Piękne położenie zespołu pałacowego sprawia, że pensjonariusze DPS miło spędzają tu czas rozmyślając m.in. o historii, która ich otacza. Zwiedzając Pałuki nie sposób ominąć takiej perły Pałuk, jak zespół pałacowy w Srebrnej Górze.

RYSZARD GRABOWSKI
Pałuki nr 138 (41/1994)