Bóle głowy - problem wielu

Przyczyny mogą być różnorakie
     Bóle głowy - problem wielu
     Przed podjęciem leczenia bólu głowy bardzo ważna jest wizyta u lekarza i właściwa diagnostyka. Samoleczenie jest dozwolone jedynie w sytuacji, gdy jest skuteczne za cenę sporadycznego przyjmowania leków przeciwbólowych (maksymalnie 1-2 tabletki w tygodniu). Rzeczą absolutnie niedopuszczalną, a występującą nadal często, jest przyjmowanie po kilka tabletek przeciwbólowych dziennie przez wiele tygodni, co gorsza - miesięcy czy lat.

     Ból głowy jest jedną z najbardziej rozpowszechnionych dolegliwości. Około 20% mężczyzn i 45% kobiet doznaje co najmniej raz w miesiącu bólu głowy.
     RODZAJE BÓLÓW GŁOWY
     Bóle głowy można ogólnie podzielić na dwie duże grupy: bóle samoistne, które stanowią istotę choroby oraz bóle objawowe - spowodowane przez „jakieś” schorzenie. Samoistne bóle głowy to głównie migrena i ból głowy typu napięciowego.
     MIGRENA
     Niejednokrotnie ktoś, kogo boli głowa, mówi, że ma migrenę, bez względu na intensywność, umiejscowienie i charakter bólu. Nie zawsze jest to prawda, dlatego, że nie każdy ból głowy jest migreną. Migrena to napadowy (trwający od kilku do kilkudziesięciu godzin), nawracający ból głowy, przeważnie jednostronny, o rozmaitym nasileniu, różnej częstości występowania, często poprzedzony zwiastunami. Bólowi głowy towarzyszą nudności, wymioty, zaburzenia widzenia, światłowstręt, nadwrażliwość na dźwięki. Migrenę mogą wywoływać różne czynniki: przeżycia emocjonalne, zmęczenie, zmiany pogody, miesiączka, niektóre produkty żywnościowe (np. czekolada, kakao, ser żółty, orzechy, jaja, pomidory, czerwone wino). Migrena występuje znacznie częściej u kobiet niż u mężczyzn. Najczęściej ataki zaczynają się w okresie dojrzewania. Wydaje się, że migrena jest uwarunkowana genetycznie. Wyodrębnia się wiele postaci migreny, wśród których najczęstszą jest tzw. migrena zwykła. Czasami ból głowy w migrenie poprzedzony jest zwiastunami ocznymi (migrena oczna) w postaci migocącego mroczka. Konieczne jest wczesne leczenie napadów i zapobieganie im poprzez unikanie czynników je wyzwalających oraz podawanie leków o działaniu profilaktycznym.
     BÓLE GŁOWY TYPU NAPIĘCIOWEGO
     Najczęstszymi bólami głowy są tzw. bóle typu napięciowego. Ból, o na ogół małym lub średnim natężeniu, określany jako tępy, niepulsujący, ściskający, o charakterze „obręczy” lub rozpierający, czy kłujący. Zazwyczaj jest obustronny, zlokalizowany w tyle głowy, w okolicy karku lub w okolicy czoła czy skroni. Może trwać od kilku godzin do kilku dni, ale bywa, że i tygodni. Zwykle nie towarzyszą mu inne objawy. Występuje częściej u kobiet, dotyczy często osób niestabilnych emocjonalnie. Napięciowe bóle głowy prowokowane są przez takie przyczyny jak: stres, przepracowanie, zmęczenie, brak snu, przemęczenie, zmiany atmosferyczne, nadużycie alkoholu, hałas, niektóre pokarmy (np.: żółty ser, orzechy, czekolada, peklowane mięso, owoce cytrusowe, śmietana, świeże wypieki drożdżowe) lub dodawane do żywności środki konserwujące (glutaminian sodu) lub słodziki (aspartam).
     BÓLE GŁOWY OBJAWOWE
     Do chorób, w których ból głowy jest dotkliwym objawem towarzyszącym, należą m.in.:
     * infekcje wirusowe, często górnych dróg oddechowych, w tym grypa;
     * miejscowe infekcje w obrębie czaszki dotyczące: uszu, zatok, zębów itp.;
     * zmiany zwyrodnieniowe w obrębie kręgosłupa szyjnego;
     * nadciśnienie tętnicze i inne zaburzenia naczyniowe;
     * zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych;
     * przebyte urazy głowy;
     * guzy mózgu;
     * zatrucia toksycznymi substancjami;
     * choroby oczu;
     * polekowy ból głowy.
     Po ustaleniu przyczyny dolegliwości stosuje się leczenie odpowiednie dla danego schorzenia. Do szczególnie godnych omówienia w tym miejscu należą bóle głowy występujące w zapaleniu zatok i polekowe bóle głowy.
     BÓL GŁOWY W ZAPALENIU ZATOK
     Niekiedy po przemarznięciu, przemoknięciu lub „zawianiu” pojawia się katar, któremu zaczyna towarzyszyć uporczywy ból głowy umiejscowiony w okolicach zatok. Przyczyną bólu są infekcje wirusowe lub bakteryjne powodujące przewlekłe zapalenie błon śluzowych zatok przynosowych.
Objawem jest tępy ból głowy z charakterystycznym uciskiem, nasilający się w godzinach przedpołudniowych. Czasami objawy nasilają się przy pochyleniu głowy do przodu. Jest to bardzo charakterystyczne dla tego zespołu chorobowego.
     POLEKOWE BÓLE GŁOWY
     Bóle głowy mogą być efektem ubocznym stosowania różnych leków. Dotyczy to np. środków rozszerzających naczynia, stosowanych w chorobie wieńcowej, nadciśnieniu tętniczym lub w chorobach naczyń obwodowych. Leki takie jak doustne środki antykoncepcyjne mogą również prowokować napady migrenowe. Tego typu bóle głowy ustępują szybko po odstawieniu danego leku lub zmianie dawkowania. Polekowe bóle głowy są również paradoksalnym efektem stosowania leków zwalczających ból głowy. Jest to dość częste zjawisko, któremu sprzyja łatwy dostęp do leków przeciwbólowych, szczególnie tych sprzedawanych bez recepty, bowiem szacuje się, że wśród osób z przewlekłymi napięciowymi i migrenowymi bólami głowy około 10% cierpi z powodu nadużywania tych leków. Chodzi tu o zwykłe leki przeciwbólowe, a więc paracetamol i leki z grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych, a także ergotaminę, które przewlekle nadużywane powodują tzw. ból głowy „z odbicia”. Wystąpieniu tego typu bólów głowy sprzyja stosowanie leków przeciwbólowych z grupy tzw. preparatów złożonych, czyli zawierających kilka składników.
     W ten sposób powstaje mechanizm błędnego koła: pacjent zażywa leki z powodu bólu głowy, które występują u niego w związku z przewlekłym zażywaniem leków przeciwbólowych.
     Obok codziennego lub prawie codziennego bólu pacjenci mogą skarżyć się na takie dolegliwości, jak ogólne osłabienie, zaburzenia koncentracji, niepokój, nadmierna pobudliwość, a zarazem przygnębienie, bezsenność, drżenie rąk, brak apetytu.
     Mogą też ujawnić się objawy uboczne zażywanych stale leków ze strony przewodu pokarmowego, a także niedokrwistość, leukopenia, uszkodzenie nerek i inne. Jedynym skutecznym leczeniem w takim przypadku jest całkowite odstawienie przyjmowanych leków przeciwbólowych lub preparatów ergotaminy, co bywa często bardzo trudne do przeforsowania u pacjenta. Niektórzy pacjenci z góry rezygnują z tego sposobu leczenia albo też w czasie prób odstawiania leków. W takich przypadkach szanse na wyleczenie są małe.
     KIEDY BÓL GŁOWY WYMAGA BEZWZGLĘDNIE 
     WIZYTY U LEKARZA?
     1. Gdy wystąpiła sztywność karku (chory nie może dotknąć brodą klatki piersiowej).
     2. Jeśli bólom głowy towarzyszą: niedowład kończyn, zaburzenia świadomości, zaburzenia równowagi.
     3. Gdy jednocześnie wystąpi wysoka gorączka lub ból oka.
     4. Gdy bóle narastają szybko i gwałtownie.
     5. Jeśli zmienił się rodzaj i intensywność bólów pojawiających się od lat.
     6. Jeśli samodzielne leczenie nie przynosi poprawy.

Dionizy Fanslau
specjalista neurolog
Pałuckie Centrum Zdrowia w Żninie
Pałuki nr 891 (10/2009)