Choroba wciąż zbyt późno rozpoznawana

Jaskra
    Choroba wciąż zbyt późno rozpoznawana
     Jaskra może rozwijać się podstępnie przez wiele lat nie dając o sobie znać, a później zaatakować powodując nieodwracalną utratę wzroku, dlatego też, szczególnie osoby z grupy podwyższonego ryzyka zachorowania na tę chorobę, powinny w gabinecie okulistycznym kontrolować swój wzrok - mierzenie ciśnienia śródgałkowego pod kątem jaskry wskazane jest profilaktycznie raz na dwanaście miesięcy. 

    Jaskra to zespół chorób charakteryzujących się uszkodzeniem siatkówkowych włókien nerwowych odpowiedzialnych za przekazywanie informacji wzrokowych do mózgu. Odmian tej choroby znamy około 30-40. Ze względu na dużą liczbę zachorowań, jaskra jest uznana za chorobę cywilizacyjną. W Polsce około 700 tysięcy osób choruje na jaskrę, z czego leczy się zaledwie 0,16 % .  Jaskra jest bardzo trudnym przeciwnikiem, a to głównie dlatego, że w dalszym ciągu nie wiemy, co jest jej przyczyną. 
    Znane są czynniki ryzyka zachorowania na jaskrę, są to:
    * dziedziczność,
    * wiek około 40-50 lat,
    * niskie ciśnienie ogólne,
    * miażdżyca, podwyższony poziom fosfolipidów we krwi,
    * t krótkowzroczność.
    Spośród wyżej wymienionych czynników ryzyka najczęstszą przyczyną zagrożenia chorobą jest czynnik dziedziczenia – szacuje się, że wszyscy ci, którzy mają w rodzinie chorych na jaskrę, w 70% są zagrożeni tą chorobą. Dotyczy to ludzi w każdym wieku, dzieci i młodzieży także, ale najczęściej jaskra atakuje ludzi po 50 roku życia.
    Występująca w jaskrze ślepota spowodowana jest destrukcją nerwu wzrokowego. Początkowo sądzono, że narastające ciśnienie w oku niszczy włókna nerwu wzrokowego, w następstwie czego dochodzi do zblednięcia, wręcz zszarzenia tarczy nerwu wzrokowego
i ślepoty. Ale tu mamy do czynienia z dylematem: u około 75% chorych na jaskrę nie odnotowuje się zmian ciśnienia śródgałkowego, a tylko u 5% wysokie ciśnienie, u pozostałych 20% niewielkie podwyższenie ciśnienia.
    Jaskra prosta - ta najczęstsza - rozwija się podstępnie przez długi okres czasu i ujawnia się gwałtownie w postaci nieodwracalnej ślepoty. Najpierw ulegają uszkodzeniu włókna nerwowe odpowiedzialne za widzenie obwodowe, co skutkuje widzeniem lunetowatym, później włókna odpowiedzialne za widzenie centralne.
    Dużą rolę w tym schorzeniu odgrywa ciecz wodnista wytwarzana w ciele rzęskowym znajdującym się poza tęczówką. Ciecz wodnista wypełnia tylną komorę gałki ocznej, skąd przedostaje się przez szczelinę miedzy tęczówką a soczewką do źrenicy, a następnie do przedniej komory gałki ocznej i przez kąt przesączania do naczyń krwionośnych.  Jak widzimy, droga jest wyjątkowo skomplikowana i w każdym jej odcinku może wystąpić zaburzenie, które spowoduje wzrost ciśnienia w oku: np. wytworzenie zbyt dużej ilości cieczy wodnistej lub przeszkoda na drodze jej odpływu.
Siatkówka we wnętrzu gałki ocznej posiada niezliczoną ilość komórek światłoczułych: czopków w centrum siatkówki odpowiedzialnych za widzenie szczegółów, kształtu i barwy przedmiotów oraz pręcików rozmieszczonych na obwodzie siatkówki odpowiadających za rozróżnienie zarysu przedmiotów i widzenie w słabym oświetleniu.
    Gdy światło pada na jedną z komórek, jest ono przetwarzane w sygnał nerwowy, który za pośrednictwem włókna nerwowego przesyłany jest do mózgu. Z wielu takich sygnałów nasz mózg buduje obraz rzeczywistości. Typowe dla jaskry uszkodzenie włókien nerwowych powoduje, że w polu widzenia powstają miejsca ślepe czyli ubytki.
    W takim razie, jakie objawy powinny nas zaniepokoić? Widzenie tęczowych kół wokół źródła światła, bóle głowy w okolicy skroniowej połączone z mdłościami i zawrotami głowy.
    W zdiagnozowaniu choroby bardzo istotna jest współpraca między lekarzem pierwszego kontaktu, a okulistą, bo to lekarz pierwszego kontaktu, do którego przyjdzie chory zauważając u siebie pierwsze objawy, dalej skieruje go do specjalisty okulisty.
    W diagnostyce jaskry najczęstszymi i podstawowymi badaniami są: badanie dna oka, badanie pola widzenia, mierzenia ciśnienia śródgałkowego tonometrem impresyjnym lub tonometrem aplanacyjnym i ocena kąta przesączania (gonioskopia).
    Badania wysoko specjalistyczne obejmują:
    * UBM - ultrabiomikroskopię - badanie przedniego odcinka gałki ocznej za pomocą  ultradźwięków
    * FDT - perymetr zdwojonej częstotliwości służący do nadzwyczaj precyzyjnego badania pola widzenia
    * selektywna trabekuloplastyka - zabieg przeprowadzany za pomocą lasera SLT, ułatwia odpływ cieczy wodnistej. Zabieg ten przeprowadzany jest zamiast leczenia farmakologicznego lub chirurgicznego, najczęściej w jaskrze występującej u ludzi młodych.
    Dzięki wczesnej diagnozie można uratować wzrok. Leczenie polega na stosowaniu kropli ustalających ciśnienie na bezpiecznym poziomie: 10-20 mm Hg (przeciętnie 16 mmHg) i przyjmowaniu tabletek powstrzymujących destrukcję  nerwu  wzrokowego.
    Reasumując, aby zapobiec nieodwracalnej ślepocie, do jakiej prowadzi jaskra, jak najczęściej odwiedzajmy okulistę w ramach ogólnopolskiego programu „Polsko - nie ślepnij”.

Halina Lorentowicz
specjalista chorób oczu
prywatny gabinet okulistyczny w Żninie
(w Pałuckim Centrum Zdrowia)
Pałuki Wkładka Magazynowa nr 327 (53/2008)