Reklama

Czy choroby można uniknąć?

01/10/2008 12:55

Rak jelita grubego
Czy choroby można uniknąć?
Współczesna strategia walki z rakiem jelita grubego opiera się na wykrywaniu wczesnych zmian przedrakowych - polipów jelita grubego oraz wyodrębnieniu grup wysokiego ryzyka - rodzin, w których występuje rak jelita grubego, i poddawaniu ich regularnym badaniom w kierunku obecności choroby nowotworowej. Skuteczną metodą diagnostyczną w walce z rakiem jelita grubego jest kolonoskopia.

    Rak jelita grubego (rjg) jest drugim co do częstości nowotworem występującym w Polsce, u obu płci mniej więcej w takim samym procencie, na którego systematycznie od wielu lat zapada coraz więcej osób. Jest również jedną z najczęstszych przyczyn zgonów osób dorosłych z powodu nowotworu. Choroba w początkowym stadium - potencjalnie w pełni wyleczalnym, przebiega w sposób bezobjawowy. Dopiero w fazie zaawansowanej pojawiają się objawy choroby nowotworowej lub obecności przeszkody mechanicznej w jelicie grubym. Na tym etapie jednak możliwości wyleczenia ma tylko część chorych - możliwe jest zarówno całkowite wyleczenie i powrót do zdrowia jak i postęp choroby z powstawaniem przerzutów, mimo intensywnego leczenia onkologicznego.
    Rak jelita grubego jest wykrywany najczęściej u osób po 60. roku życia, zdarzają się jednak przypadki zachorowań osób młodych - w przypadku rodzin dotkniętych genetycznym występowaniem rjg. Obecnie rozróżnia się dwie grupy chorych na raka jelita grubego. Są to:
    - rak jelita grubego występujący rodzinnie o udowodnionym tle genetycznym (tzw. występowanie regularne) oraz
    - rak jelita grubego bez wcześniejszego występowania raka w danej rodzinie (tzw. występowanie sporadyczne).
    W przypadku raka jelita grubego na tle genetycznym, choroba występuje u krewnych I stopnia (rodzice, rodzeństwo, dzieci). Dotyczy głównie osób młodych, często ze współwystępowaniem innych typów nowotworów np. tarczycy, jajnika, macicy itp. Są to dobrze opisane zespoły genetyczne Lynch I i Lynch II, zespół Gardnera, zespół Turcota oraz zespół polipowatości rodzinnej. Rodziny dotknięte tymi zespołami są objęte stałą opieką poradni genetycznych i programem wczesnego wykrywania i leczenia nowotworów.
    W większości przypadków nie udaje się wykazać tła dziedzicznego raka jelita grubego. Panuje jednak zgodne przekonanie, że nawet w tych przypadkach, oprócz tzw. czynników ryzyka rjg, potrzebna jest predyspozycja genetyczna.
    Do czynników ryzyka sporadycznego rjg obecnie zalicza się: obecność polipów jelita grubego, otyłość, brak aktywności fizycznej, wiek powyżej 50 roku życia, cukrzycę, choroby zapalne jelita grubego (wrzodziejące zapalenie jelita grubego, chorobę Leśniowskiego-Crohna), dietę z dużą ilością tłuszczów zwierzęcych, ubogoresztkową z niedostateczną ilością świeżych warzyw i owoców, regularne spożywanie alkoholu.
    W początkowym okresie - bezobjawowym - chorobę można wykryć tylko przy pomocy badań dodatkowych. W fazie objawowej - zaawansowanej występują: krwawienie z odbytu, pojawienie się śluzu w stolcu, zaburzenie dotychczasowego rytmu wypróżnień, pobolewania w jamie brzusznej lub lędźwiach i krzyżu, nieuzasadniona utrata masy ciała, niedokrwistość niedobarwliwa, obrzęk kończyny dolnej lub też objawy mechanicznej przeszkody w przewodzie pokarmowym w postaci wzdęć, zaparć, przelewań w jamie brzusznej, a w przypadkach skrajnych objawów ostrej niedrożności jelit - gwałtowne bóle w jamie brzusznej, wymioty, zatrzymanie gazów i stolca - są to już stany wymagające pilnego leczenia operacyjnego. Czas rozwoju choroby nowotworowej jelita grubego od momentu zadziałania czynnika rakotwórczego, do pojawienia się raka, wynosi od kilku do kilkunastu lat.
    Większość przypadków raka rozwija się na podłożu bezobjawowych polipów jelita grubego. Są to uwypuklenia błony śluzowej, rosnące do światła jelita, występujące u około 10 do 20% osób dorosłych. Większość polipów to polipy zapalne - o mniejszym ryzyku przemiany nowotworowej.
Rak jelita grubego rozwija się najczęściej z polipa gruczolakowatego zwanego inaczej gruczolakiem. Tego typu polipy rozwijają się w jelicie przez wiele lat bezobjawowo, stopniowo przekształcając się najpierw w raka wczesnego ograniczonego do powierzchownych warstw, a następnie zaawansowanego - naciekającego całą ścianę jelita, narządy sąsiednie i dającego przerzuty do narządów odległych. Wraz ze wzrostem polipa powyżej 1 cm wzrasta zagrożenie jego przemiany rakowej. Ryzyko wystąpienia raka jelita grubego wzrasta też, gdy polip ma tzw. budowę kosmkową lub mieszaną oraz w przypadkach polipów mnogich.
    Współczesna strategia walki z rakiem jelita grubego opiera się na wykrywaniu wczesnych zmian przedrakowych - polipów jelita grubego oraz wyodrębnieniu grup wysokiego ryzyka - rodzin, w których występuje rjg i poddawaniu ich regularnym badaniom w kierunku obecności choroby nowotworowej. Kolonoskopia, czyli wzrokowa ocena jelita grubego przy pomocy giętkiego fibroskopu, jest obecnie powszechnie uznaną metodą diagnostyczną rekomendowaną w diagnostyce raka jelita grubego i stanów przedrakowych. Umożliwia ona bezpośrednią ocenę jelita grubego, wykluczenie lub potwierdzenie obecności występujących w nim zmian patologicznych, pobranie wycinków do badania mikroskopowego oraz, co najważniejsze, w przypadku raka jelita grubego - całkowite usunięcie zmian polipowatych, na podłożu których może rozwinąć się rak jelita grubego - w trakcie jednego badania (bez konieczności operacji).
    Pacjent do badania przygotowuje się w domu - wypijając w przeddzień 2-3 litry wody niegazowanej z nowoczesnym środkiem oczyszczającym jelito z treści. Do szpitala zgłasza się w dniu badania, na czczo i w większości przypadków opuszcza szpital tego samego dnia. Kolonoskopię przeprowadza się w znieczuleniu, zazwyczaj ogólnym, w celu uniknięcia ewentualnego bólu czy dyskomfortu towarzyszącego wprowadzaniu instrumentu i wypełnianiu jelita powietrzem. Badanie jest bezpieczne, powikłania w postaci perforacji zmienionego jelita lub krwawienia po usunięciu polipa są rzadkie i szacuje się je na około 0,2% wykonywanych badań. Ośrodki przeprowadzające takie badania są przygotowane na ich wystąpienie i w razie potrzeby skuteczne leczenie. Badanie kolonoskopowe w profilaktyce rjg powinno wykonywać się:
    - u wszystkich osób po 50. roku życia bez objawów klinicznych i obciążającego wywiadu rodzinnego,
    - u osób obciążonych rodzinnym występowaniem rjg wcześniej - po 40. roku życia.
    W rodzinach z rzadkimi zespołami genetycznymi badania te są przeprowadzane indywidualnie. W przypadku wystąpienia objawów ze strony jelita grubego kolonoskopię wykonuje się niezależnie od wieku, nawet u dzieci.
    Badanie należy powtarzać co 10 lat u pacjentów po 50. roku życia z ujemnym wynikiem pierwszego badania. W przypadku stwierdzenia obecności i usunięcia doszczętnego polipów jelita grubego badanie powtarza się po 2 latach i następnie po 5, gdy nie stwierdzi się obecności nowych polipów.
Istnieją przeciwwskazania do badania endoskopowego jelita grubego; są to przede wszystkim: brak zgody chorego, zaawansowana niewydolność krążenia i oddychania, ostra faza chorób zapalnych jelit oraz podejrzenie perforacji przewodu pokarmowego lub obecność objawów rozlanego zapalenia otrzewnej.
    Przeżycie pięcioletnie chorych na raka jelita grubego poddanych skojarzonemu leczeniu chirurgicznemu oraz chemio- i radioterapii wynosi obecnie poniżej 50 procent. Dlatego też wysiłki współczesnej medycyny skupiają się na profilaktyce, czyli zapobieganiu wystąpieniu choroby oraz wykrywaniu zmian wczesnych, przedrakowych. Poddając się badaniom kolonoskopowym oraz unikając czynników sprzyjających rozwojowi raka jelita grubego, w znacznym stopniu można ograniczyć ryzyko wystąpienia tego nowotworu.