Gdy mocna kawa nie wystarcza

Jak sobie pomóc
     Gdy mocna kawa nie wystarcza
     Niedociśnieniem krwi tętniczej (hipotonią) określa się ciśnienie skurczowe mniejsze niż 100 mm Hg. Nie ma ono zwykle charakteru choroby. Objawem chorobowym staje się wtedy, gdy powoduje upośledzenie ukrwienia ośrodkowego układu nerwowego i zaburzenia czynności mózgu.

     Problem hipotonii dotyczy około 1-2% dorosłego społeczeństwa. Rozróżnia się niedociśnienie tętnicze samoistne (pierwotne), ortostatyczne i wtórne.
     Jedną z postaci niedociśnienia jest hipotonia ortostatyczna, czyli nagły spadek ciśnienia tętniczego podczas zmiany pozycji ciała z leżącej na stojącą u osób z prawidłowym lub podwyższonym ciśnieniem tętniczym. Przyczyną jest gromadzenie krwi żylnej w obszarze kończyn dolnych i w jamie brzusznej, co powoduje wystąpienie objawów niedokrwienia mózgu: zawrotów głowy, zamroczenia, zaburzeń widzenia, bólów głowy, omdleń. Ta postać niedociśnienia występuje najczęściej u osób po 65. roku życia.
     Niedociśnienie pierwotne, czyli samoistne, występuje najczęściej. Dotyczy zwykle osób w okresie dojrzewania i w wieku średnim, przeważnie kobiet o leptosomicznej budowie ciała (szczupłe, wysokie), obserwowane jest występowanie rodzinne, czynnikami sprzyjającymi są: mała aktywność ruchowa i stres.
     Niedociśnienie wtórne jest objawem innych, często przewlekłych chorób, z których najczęstszymi są:
     1) niedociśnienie wywołane zaburzeniami czynności gruczołów dokrewnych (niedoczynnością tarczycy, niedoczynnością kory nadnerczy, niedoczynnością przedniego płata przysadki),
     2) niedociśnienie spowodowane zaburzeniami układu sercowo-naczyniowego np. zwężeniem ujścia aorty, niewydolnością krążenia, zaburzeniami rytmu serca, nadciśnieniem płucnym, zaciskającym zapaleniem osierdzia i innymi,
     3) unieruchomienie, długotrwała choroba obłożna ze złą regulacją ortostatyczną,
     4) zmniejszenie objętości krwi krążącej np. przy odwodnieniu, istotnych krwawieniach, wstrząsach, niskich stężeniach sodu,
     5) niedociśnienie spowodowane lekami (spadek ciśnienia powodują leki psychotropowe, antyarytmiczne, przeciwnadciśnieniowe, leki moczopędne, leki rozszerzające naczynia wieńcowe),
     6) niedociśnienie infekcyjno-toksyczne w następstwie chorób infekcyjnych.
     Przyczyną niedociśnienia ortostatycznego, oprócz wszystkich wyżej wymienionych, są dodatkowo: żylakowatość i zespół pozakrzepowy podudzi oraz zaburzenia czynności autonomicznego układu nerwowego, w tym najczęściej neuropatia cukrzycowa.
     Najczęstsze objawy niedociśnienia tętniczego to: zwiększona senność, zmniejszenie wydolności wysiłkowej, szybkie męczenie się, długie poranne „rozkręcanie się”, upo-śledzenie kon-centracji, depresyjny nastrój, uczucie wewnętrznego niepokoju, zaburzenia snu, ziębnięcie rąk i stóp.
     Hipotonia ortostatyczna objawia się natomiast zawrotami głowy podczas wstawania z łóżka lub  podczas pochylania się, wrażeniem ciemności lub mroczków przed oczami, czasem omdleniem, bólami głowy, szumem w uszach oraz objawami sercowymi: kołataniem serca, bólem i uczuciem ucisku za mostkiem.
      Niskie ciśnienie tętnicze krwi samo w sobie nie jest wskazaniem do leczenia, lecz dolegliwości z nim związane i pogorszenie jakości życia kwalifikują do terapii.
     Zatem - jak sobie pomóc?
     Główny nacisk w łagodzeniu niedociśnienia tętniczego samoistnego kładzie się na postępowanie niefarmakologiczne:
     - zapewnienie odpowiedniej podaży płynów w ciągu doby (około 2-2,5 litra na dobę)
     - zwiększenie spożycia soli kuchennej,
     - unikanie obfitych posiłków,
     - zwiększenie aktywności fizycznej, wskazane uprawianie czynnego sportu,
     - stosowaniu masaży, hydroterapii,
     - ułożeniu do snu z uniesieniem tułowia pod kątem około 20 stopni, takie ułożenie ciała zmniejsza diurezę nocną (oddawanie moczu w nocy) i zapobiega hipotonii w godzinach porannych,
     - powolne wstawanie z łóżka,
     - stosowanie pończoch uciskowych u osób z niewydolnością żylną.
     Spożywanie kawy może dać efekt korzystny (byle nie w nadmiarze - organizm przyzwyczaja się do kofeiny i działa ona mniej pobudzająco), ale picie alkoholu jest w tych przypadkach przeciwwskazane.
     Postępowanie przyczynowe jest możliwe u chorych z niedociśnieniem objawowym i obejmuje leczenie choroby lub stanu, które do niego doprowadziły np. odstawienie leków powodujących niedociśnienie.
     W sytuacji, kiedy powyższe sposoby postępowania zawodzą, konieczne może być zastosowanie leczenia farmakologicznego. Możliwości terapeutyczne są jednak, niestety, skromne.
     W leczeniu niedociśnienia wykorzystuje się pochodne dihydroergotaminy i sympatykomimetyki np. Gutron, Effortil, w wybranych przypadkach mineralokortykoidy; jednakże leczenie i dobór leków pozostawmy lekarzom.
      W przypadku omdleń, które często mogą pojawiać się u osób z hipotonią, należy chorego położyć i unieść jego kończyny dolne do góry, co zwiększa napływ krwi do serca i podnosi ciśnienie tętnicze.
     Rokowanie w samoistnym niedociśnieniu tętniczym jest dobre. Utrzymujące się stale niskie wartości ciśnienia tętniczego nie zagrażają życiu, chociaż mogą powodować pogorszenie jego jakości.
     Długość życia osoby z hipotonią jest większa niż chorego z nadciśnieniem, a dolegliwości towarzyszące niedociśnieniu zmniejszają się wraz z wiekiem.

Aleksandra Hoppe-Tomaszewska
specjalista chorób wewnętrznych
Pałuckie Centrum Zdrowia w Żninie
Pałuki 864 (36/2008)