Gdy zaczyna brakować hormonów

Okres przekwitania w życiu kobiety
    Gdy zaczyna brakować hormonów
     Żeńskie hormony mają korzystny wpływ na cały organizm kobiety, w tym na jej stan psychiczny, skórę, kości i układ krążenia. Gdy około 50. roku życia, w okresie przekwitania, tych hormonów zaczyna brakować, pojawiać się mogą nieprzyjemne dolegliwości i problemy zdrowotne. Skuteczną metodą leczenia tych niepokojących objawów jest hormonalna terapia zastępcza.

    Do końca XIX stulecia przeciętny wiek życia kobiety nie przekraczał 40 lat, a często jedyną życiową funkcją kobiety było wydanie na świat potomstwa.
    W XXI wieku dzięki zmianie sposobu odżywiania, warunków bytowych oraz postępowi medycyny, okres życia kobiet sięga 80 lat. Prawie połowa życia i wiele lat aktywności zawodowej współczesnej kobiety przypada na okres pomenopauzalny (okres po ustąpieniu miesiączki).
    Po ostatnim miesiączkowaniu, jajniki produkują znacznie mniej hormonów.
    Spadek hormonów następuje stopniowo i powoduje pojawienie się różnych objawów świadczących o rozpoczęciu okresu przekwitania (klimakterium). Objawy te są określane mianem objawów wypadowych. W momencie występowania menopauzy (termin menopauza odnosi się do ostatniej miesiączki w życiu kobiety) objawy wypadowe występują u 85% kobiet, wśród nich u 30% objawy te określane są jako ciężkie.
    Większość kobiet w okresie klimakterium ma następujące dolegliwości (objawy wypadowe):
    * uderzenia gorąca i napadowe pocenie się (polega to na nagle występującym rozszerzeniu się skórnych naczyń krwionośnych na głowie i klatce piersiowej, dochodzi do nadmiernego pocenia się, trwa to kilka minut),
    * zaburzenia snu - bezsenność prowadzi do nieefektownego wypoczynku, to z kolei do przewlekłego zmęczenia,
    * nerwowość,
    * zmiany nastroju,
    * trudności w koncentracji,
    * gorsza pamięć,
    * zmniejszenie popędu płciowego,
    * bóle głowy,
    * skłonność do płaczu,
    * ogólnie gorsze samopoczucie.
    Nasilenie objawów wypadowych zależy od wielu czynników: masy ciała, aktywności fizycznej (u kobiet aktywnych fizycznie objawy są słabo nasilone), ogólnego stanu zdrowia, palenia papierosów (w przypadku palaczek objawy występują wcześniej i są bardzo nasilone).
    Oprócz wcześniej wymienionych objawów, kobiety w okresie przekwitania, szczególnie te, u których dolegliwości są nasilone, mogą cierpieć na depresję.
    Niedobór żeńskich hormonów powoduje ponadto pojawienie się innych niekorzystnych zjawisk i problemów zdrowotnych, takich jak:
    * zmiany skórne (skóra staje się cienka, mało elastyczna),
    * zapalenia pochwy (z powodu niedoboru hormonów błona śluzowa pochwy staje się cienka i występuje uczucie suchości w pochwie, może pojawić się zanikowe zapalenie pochwy, które powoduje świąd, upławy),
    * wysiłkowe nietrzymanie moczu (w okresie przekwitania nasilają się zmiany zanikowe w pęcherzu i w cewce moczowej, co prowadzi do częstszych zmian zapalnych
i nietrzymania moczu),
    * osteoporoza (niedobór hormonów po menopauzie powoduje osteoporozę, kości stają się kruche, występują zmiany zwyrodnieniowe kości i stawów),
    * choroby układu krążenia (estrogeny, które są produkowane w jajnikach, mają działanie ochronne w stosunku do naczyń krwionośnych. Dlatego przed 50. rokiem życia kobiety rzadziej niż mężczyźni zapadają na choroby układu krążenia).
    Niekorzystne objawy przekwitania można zmniejszyć, dlatego kobietom w okresie klimakterium zaleca się dużo ruchu, a także uprawianie ćwiczeń fizycznych oraz dietę z dużą zawartością warzyw, owoców i ryb morskich.
    Leczenie polega na uzupełnianiu naturalnych hormonów kobiecych, których jajniki nie produkują już w wystarczającej ilości. Uzupełnianie brakujących hormonów jest najskuteczniejszą metodą łagodzenia objawów przekwitania, a także zapobiegania problemom zdrowotnym pojawiającym się po menopauzie. Obecnie stosuje się najczęściej leki zawierające dwa składniki hormonalne: estrogen i progestagen. Składnikiem odgrywającym główną rolę jest estrogen, progestagen dodaje się, aby zrównoważyć działanie estrogenów.
    Istnieją różne formy leczenia i schematy stosowania. W zależności od stanu hormonalnego i akceptacji pacjentki, ginekolog dobiera najbardziej odpowiedni schemat stosowania dla danej kobiety. Istnieje schemat stosowania z krwawieniami miesięcznymi lub bez krwawień miesięcznych, jeśli miesiączki już nie występują naturalnie, bardziej odpowiedni będzie schemat ciągłego przyjmowania hormonów bez krwawień miesięcznych.
    Możliwe są różne formy podawania hormonów żeńskich, nowoczesne sposoby, w przeciwieństwie do tradycyjnych, mniej obciążają organizm kobiety. Leki hormonalne można podawać w formie:
   * doustnej,
   * przezskórnie (plastry i żele),

  * domięśniowo (zatrzyki),
* podskórnie (implanty wszywane pod skórę),
* dopochwowo (globulki i kremy).
    Stosowanie leków doustnie wymaga dużo większych dawek hormonów, aby uzyskać ten sam efekt. Najbliższe naturze jest przezskórne podawanie hormonów, ponieważ po przejściu przez skórę drogą naczyń krwionośnych bezpośrednio przenikają one do miejsc swojego działania. Ta droga stosowania właściwie nie ma przeciwwskazań, a wskazana jest zwłaszcza u kobiet z chorobami przewodu pokarmowego.
    Największy niepokój wśród kobiet przy stosowaniu hormonalnej terapii zastępczej (HTZ) budzi zwiększenie ryzyka zachorowania na chorobę nowotworową - raka piersi. Po przeanalizowaniu wszystkich doniesień naukowych na ten temat można przyjąć, że ryzyko nieznacznie wzrasta po 5 latach stosowania HTZ. Jednakże ryzyko zgonu z powodu raka piersi u kobiet stosujących HTZ jest niższe, aniżeli wśród pań, które hormonów nie przyjmują, a to dlatego, że osoby stosujące HTZ pozostają pod kontrolą lekarską i nawet jeśli do zachorowania na raka piersi dojdzie, nowotwór wykrywany jest we wcześniejszym stadium.
    Reasumując, hormonalną terapię zastępczą można stosować, jest to terapia bezpieczna, podnosząca jakość życia kobiet po menopauzie, pod warunkiem stałej kontroli u lekarza ginekologa. Kobieta stosująca HTZ powinna odwiedzać gabinet ginekologa nie rzadziej niż raz w roku (a nawet częściej, jeśli zaleci tak specjalista ginekolog), raz do roku wykonywać USG ginekologiczne (lub częściej - wg wskazówek lekarza), co roku badać piersi (mammografia i USG) i robić badanie cytologiczne.

Irena Kolesińska
dr nauk medycznych
specjalista
ginekolog-położnik
Nowy Szpital w Szubinie i Nakle
Pałuki Wkładka Magazynowa nr 323 (49/2008)