Historia barcińskiego herbu

Dwukrotnie pisaliśmy już o barcińskim herbie. Niedawno informowaliśmy Państwa o stanowisku komisji kultury, która za prawidłową wersję uznała różę z sześcioma płatkami. Dzisiaj, dzięki uprzejmości historyka Alfreda Lewandowskiego możemy przedstawić szczegółowe objaśnienie tematu.    (km)

    Dyskusje, które powstały wokół herbu Barcina, dotyczące tożsamości samego wizerunku i kształtu, zmobilizowały Komisję Oświaty przy Radzie Miejskiej w Barcinie do wykonania na podstawie zebranych materiałów źródłowo-archiwalnych swej opinii.
    Treść kroniki, która znajduje się w posiadaniu Urzędu Miasta w Barcinie, uwidacznia stwierdzenie, iż herbem miasta jest róża, symbol św. Wojciecha, umieszczona na jednej z pieczęci miasta z 1578 roku. Na obszarach Rzeczpospolitej najbardziej popularnym herbem, który przedstawia różę na tarczy, był Poraj lub Doliwa. Porównywalnym dla herbu Barcina jest Poraj, który zjawia się na pieczęci z roku 1358 z białą różą w czerwonym polu. W nieco inny sposób herb ten ukazuje burgundzki herbarz Złotego Runa - Toison d"Or.
    Zmiany w opisach herbu są faktem. Można to udowodnić przedstawiając następne źródło, gdzie wygląd herbu róży jest inny, a mianowicie szwedzkim herbarzu Bergshammara. Swoboda w przedstawianiu polskich herbów, może nasuwać wniosek, że ich symboliki należy szukać przede wszystkim w znaku graficznym.  
    Do materiałów opiniotwórczych dołączyłem wizerunek (Nr 1 i 2) ze staroszlacheckiego herbarza, ukazujący herb Paraj, gdzie w polu czerwonym jest róża pięciopłatkowa, srebrna o listkach zielonych. W klejnocie nad hełmem w koronie, taka sama róża.
    Przypatrując się herbom na grafie i kojarząc herb Barcina z herbem róży, można by wysunąć stwierdzenie o niezaprzeczalności istnienia oryginalnej róży z pięcioma płatkami. Taka interpretacja i przedstawienie herbu miało miejsce w najnowszych źródłach historycznych.  
Takim przykładem może być opracowanie pt. "Miasta polskie w tysiącleciu" w tomie pierwszym nakładem Drukarni im. Ossolińskich. Herb naszego miasta przedstawia się jako wizerunek róży pięciolistnej (Nr 3), porównując go do prawie identycznego herbu miasta Fordon (obecnie Bydgoszcz-Fordon).
    Z punktu widzenia historyka, najbardziej wiarygodnymi źródłami dokumentalnymi są staropolskie źródła, które mogą udokumentować istnienie najstarszej pieczęci miasta Barcina. W kronice miasta oraz w artykułach historycznych o herbie, autorzy powołują się na ślad pierwszej pieczęci z 1578 r., znajdującej się w Archiwum Państwowym w Poznaniu. Taki ślad został odszukany w Archiwum Państwowym w Bydgoszczy na dokumencie, który potwierdza datę urodzenia Jacoba Nast z 1796 roku.
    Dokument pisany ręcznie, w dolnym lewym rogu pieczęć z napisami Directorium Koniglich Preussischen Armen.
    Druga pieczęć w górnym prawym rogu nieczytelna.
    U dołu oryginalna pieczęć miasta Barcina (której grafikę przedstawiam Nr 4) z napisami: "Sanctvs: Ad: Albe: Patro: Barti:" pod pieczątką podpis "Siewverts".
    Drugim dowodem jest odbicie herbu miasta na pergaminie w aktach z lat 1528-1536 w takiej samej wersji z podpisem:
    "Casmirus Kurkiewicz (Notarius Utrius Officii").
    Następnym dowodem i potwierdzeniem istnienia takiej pieczęci jest opis w książce M.Gumowskiego pt. "Pieczęcie i herby miast polskich".
    W Archiwum Państwowym w Bydgoszczy znajdują się dokumenty, które są potwierdzeniem istnienia pieczęci odrębnych poszczególnych cechów np: piekarskiego czy młynarskiego. Istnieją czeladnicze listy i czeladnicze świadectwa z lat 1783-99 oraz pięknie ręcznie pisane potwierdzenie urodzenia z dnia 16 II 1810 r. Gotliebowi Buschowi poświadczone przez cech młynarzy.
    Na podstawie zebranych materiałów archiwalnych, można wysunąć wniosek, iż niepodważalnym herbem miasta Barcina jest sześciopłatkowa czerwona róża ze stylizowanymi zielonymi różanymi kolcami, umieszczona na białym polu.

  Z całą odpowiedzialnością
radny ALFRED LEWANDOWSKI
Pałuki nr 210 (9/1996)