Jak uniknąć próchnicy zębów

Ważne wpojenie dzieciom zdrowych nawyków
    Jak uniknąć próchnicy zębów
    Dbałość o higienę jamy ustnej i odpowiednia dieta, a także częste wizyty w gabinecie stomatologicznym, pozwolą nam i naszym dzieciom cieszyć się zębami wolnymi od próchnicy.

    Próchnica jest najczęściej spotykaną chorobą występującą w jamie ustnej. W Polsce dotyczy 85-90% mieszkańców we wszystkich grupach wiekowych. Próchnica jest zewnątrzpochodną chorobą twardych tkanek zęba. Do jej powstania niezbędne jest współistnienie 3 czynników: węglowodanów, bakterii kwasotwórczych oraz podatnych na działanie kwasu tkanek zęba.
Możemy to tak zobrazować:
    Bakterie rozkładają cukry obecne w produktach żywnościowych, wytwarzając kwasy rozpuszczające substancje mineralne szkliwa. Demineralizacja szkliwa jest początkiem procesu próchniczego. Proces ten przebiega w płytce nazębnej, w skład której wchodzą resztki pokarmu, ślina, bakterie. Płytka osadza się w zagłębieniach zębów, w przestrzeniach międzyzębowych, w okolicy szyjek zębów, a następnie na całej powierzchni zęba. Powstaje ona już kilka minut po zabiegu higienicznym polegającym na szczotkowaniu zębów.
    Zapobieganie próchnicy zmierza w 2 kierunkach:
    1) zmiany środowiska jamy ustnej, aby zredukować tworzenie kwasów do nieszkodliwego poziomu,
    2) zwiększenia odporności szkliwa na rozpuszczanie.
    Jest to bardzo trudne dlatego, że drobnoustroje są stale obecne w jamie ustnej, a węglowodanów nie da się całkowicie usunąć z diety. Zapobieganie próchnicy polega na równoczesnym stosowaniu wszystkich dostępnych sposobów, które jednak tylko osłabiają atak próchnicy i podwyższają bierną odporność tkanek zęba.
    Próchnicy zapobiegać możemy w sposób zbiorowy bądź osobniczy. Zapobieganie zbiorowe polega na fluorkowaniu wody pitnej, soli, a nawet mleka. Na ten temat są różne zdania i ciągle szuka się metody optymalnej w sensie profilaktycznym, ale i zupełnie bezpiecznej. Te metody są jednak zupełnie od nas niezależne. Zapobieganie osobnicze może być realizowane indywidualnie, pod nadzorem lub profesjonalnie w gabinecie stomatologicznym.
    Osobnicze zapobieganie próchnicy łączy się z:
   * dbałością o higienę uzębienia i jamy ustnej,
    * odpowiednią dietą,
    * stosowaniem preparatów fluorkowych (lakierowanie),
    * stosowaniem laków szczelinowych (lakowanie).
    Do zachowania higieny jamy ustnej możemy stosować:
    1) płukanie jamy ustnej wodą (czas zabiegu 15 minut),
    2) szczotkowanie zębów,
    3) spożywanie pokarmów oczyszczających,
    4) stosowanie dodatkowych przyborów higienicznych.
    Najbardziej skuteczne i popularne jest szczotkowanie zębów z użyciem past zawierających fluor (dla dzieci z mniejszym stężeniem fluoru). Zabieg ten należy wykonywać minimum 2 razy dziennie (po śniadaniu i po ostatnim posiłku przez około 3 minuty). Szczoteczki należy wymieniać co 2-3 miesiące. Oprócz tradycyjnej szczoteczki polecane są również elektryczne. Niestety, u dzieci i młodzieży ze złą higieną jamy ustnej zabieg szczotkowania zębów wykonywany jest niedbale i nie daje dobrych efektów. Dlatego dzieci najpierw powinny opanować szczotkowanie zwykłą szczoteczką. Szczotkowanie zębów powinno być wspomagane poprzez użycie nitki dentystycznej, płukanek i irygatorów wodnych. Podczas zabiegów higienicznych niezmiernie ważna jest pomoc i kontrola rodziców, zwłaszcza u dzieci w wieku przedszkolnym i młodszym wieku szkolnym. Mycie zębów zaczynamy już od pojawienia się pierwszego zęba mlecznego (6-8 miesięcy). Wykonujemy to za pomocą zwilżonego gazika lub szczoteczki przeznaczonej dla dzieci od 0 do 2 1at. Oprócz zębów należy też czyścić powierzchnię języka i policzków.
    Podam 2 najczęściej stosowane metody czyszczenia zębów:
   * dla dzieci: metoda Fonesa
    Szczoteczka ustawiona pod kątem 90 stopni do zębów, wykonujemy ruchy okrężne 10 razy w każdej pozycji, zaczynając od powierzchni policzkowych zębów trzonowych strony lewej, następnie powierzchnie wargowe zębów przednich i w kierunku zębów trzonowych strony prawej. Podobnie czyścimy powierzchnie podniebienne zębów, a od kła do kła wykonujemy ruchy wymiatające. Na końcu oczyszczamy powierzchnie żujące zębów ruchami poziomymi (szorującymi).
    * dla dorosłych i młodzieży: metoda Roll
    Szczoteczkę ustawiamy pod kątem 45 stopni dodziąsłowo. Wykonujemy ruchy wymiatające, przesuwając włosie po dziąśle i powierzchni zębów w kierunku brzegów siecznych i powierzchni żujących - 5 ruchów przy każdym ułożeniu szczoteczki. W obrębie zębów przednich od strony podniebiennej i językowej, szczoteczkę ustawiamy pionowo i wykonujemy 5 ruchów w obrębie każdego zęba. Powierzchnie żujące szorujemy od przodu do tyłu.
    Jeśli chodzi o odpowiednią dietę, to wiadomo, że należy unikać słodyczy, lepkich przekąsek podjadanych między posiłkami. Wpływ na rozwój próchnicy ma nie tylko ilość, ale także częstość i postać, w jakiej spożywane są pokarmy zawierające cukier. Od konsystencji pokarmu zależy, jak długo utrzymuje się on na zębach. Już po 30 minutach cukier zawarty w pokarmach przekształca się w kwas i dochodzi do odwapnienia szkliwa. Dlatego celowe jest wprowadzanie przekąsek z twardych pokarmów takich jak sery, warzywa, orzechy.
    Bardzo skutecznym sposobem ograniczającym szkodliwy wpływ słodyczy jest upowszechnianie skandynawskiego modelu tzw. „słodkich sobót” - słodycze spożywa się tylko w jeden dzień w tygodniu (niekoniecznie w sobotę). Skuteczne jest też żucie gumy bez cukru w ciągu 20 minut po posiłku. Najlepiej jednak po takim słodkim grzeszku umyć zęby.
    Zanim przejdę do stosowania preparatów fluorkowych, wyjaśnię znaczenie fluoru dla zębów. Po wprowadzeniu fluoru do organizmu zachodzą reakcje chemiczne, w wyniku których budulec szkliwa hydroxyapatyt zamienia się we fluoroapatyt. Ten jest mniej rozpuszczalny w kwasach, a zatem bardziej odporny na czynniki zewnętrzne. Druga zbawienna rola fluoru to remineralizacja szkliwa. Przy stosowaniu fluoru drobne uszkodzenia szkliwa mogą ulec powtórnej mineralizacji. Jednak działanie obronne fluoru utrzymuje się tylko wtedy, jeżeli jest stały, optymalny dowóz tego pierwiastka. W przeciwnym razie fluor ulega powoli wypłukaniu z powierzchniowej warstwy szkliwa.
Obecnie najczęściej stosowaną metodą wprowadzania fluoru do szkliwa jest zabieg lakierowania. Zabieg przeprowadza lekarz w gabinecie stomatologicznym. Po uprzednim oczyszczeniu powierzchni zębów wciera się w szkliwo roztwory żeli lub lakierów fluorkowych. Po zastosowaniu lakieru zaleca się niespożywanie pokarmów przez 2 godziny oraz niemycie zębów do dnia następnego. Preparat z fluorem utrzymuje się na zębach od kilku godzin do kilku dni, co zapewnia lepsze wchłanianie jonu fluorkowego do szkliwa. Zabieg ten redukuje próchnicę w granicach 20-75%. W szkołach i przedszkolach w ramach profilaktyki próchnicy stosuje się też szczotkowanie zębów 1% roztworem fluorku sodu. Zabieg powtarza się 5-10 razy w odstępie 2 tygodni. Metoda ta jest bardzo pożyteczna, gdyż wyrabia nawyk prawidłowego mycia zębów. Można obserwować pracę małych pacjentów i na bieżąco korygować ich błędy. Redukcja próchnicy w tym zabiegu wynosi 25-30%. Skuteczne jest też płukanie jamy ustnej 0,05% roztworem fluorku sodu oraz używanie fluorkowanej nici dentystycznej.
    Bardzo popularną metodą zapobiegania próchnicy jest lakowanie bruzd zębów. Zabieg polega na nałożeniu laku w miejsce zagłębień bruzd na powierzchniach żujących zębów trzonowych i przedtrzonowych. Badania pod mikroskopem elektronicznym wykazały, że miejsca te są słabo mineralizowane i często pozbawione szkliwa. W praktyce przeprowadza się najczęściej lakowanie bruzd powierzchni żujących pierwszych zębów trzonowych (tzw. szóstek). Należy to robić w zębach zdrowych, możliwie wcześnie, najlepiej bezpośrednio po ich wyrżnięciu (w 6-8. roku życia). Szóstki są to zęby, w których najwcześniej pojawia się próchnica. Lakować powinno się także bruzdy powierzchni żujących drugich zębów trzonowych, tzw. siódemek, które wyrzynają się w wieku 11-13 lat oraz bruzdy powierzchni żujących przedtrzonowców (9-10 lat).
    Skuteczność prawidłowo prowadzonej metody lakowania bruzd jest wysoka. Po 2 latach redukcja próchnicy wynosi do 90%, a po 5 1atach - ok. 50%. Odsetki te można zwiększyć uzupełniając lak w razie jego utraty (wskazane są wizyty kontrolne co pół roku). Lakowanie zębów z próchnicą jest niewskazane i szkodliwe.
    Wskazane byłoby, aby dorośli zjawiali się w gabinecie przynajmniej raz w roku. Wyżej opisane zabiegi w przypadku osób dorosłych też są pożyteczne, chociaż próchnica w wieku starszym nie jest już tak bardzo agresywna, a zęby lepiej zmineralizowane. Wskazane byłoby, aby dorośli odwiedzali gabinet stomatologiczny przynajmniej raz w roku. Natomiast dzieci w gabinecie powinny być często, przynajmniej co pół roku.
    Z mojego doświadczenia wynika, że szczególną uwagę należy zwrócić na dzieci w wieku 6-7 lat, kiedy to za zębami mlecznymi wyrasta pierwszy trzonowiec. Tak jak już wspominałam, jest on słabo zmineralizowany, co sprzyja rozwojowi próchnicy. Należy zalakować bruzdy tego zęba. Do 7. roku życia w gabinetach, które mają podpisaną umowę z NFZ, można ten zabieg wykonać bezpłatnie. Na tych samych warunkach dzieci do lat 18 mogą korzystać z zabiegu lakierowania zębów. U dzieci szczególnie zagrożonych próchnicą zabieg ten można powtarzać co pół roku.
    Chciałabym podkreślić, że im częściej odwiedzany gabinet stomatologiczny, tym mniej złych emocji, a nasze zęby zdrowsze.

Lidia Lewandowska-Goc
lekarz stomatolog
Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej Goc&Goc
Gabinety Stomatologiczno-Lekarskie w Żninie
Pałuki Wkładka Magazynowa nr 326 (52/2008)

Przybliżony czas wyrzynania się zębów:

ZĘBY MLECZNE
                                               Zęby górne               Zęby dolne        

Siekacz przyśrodkowy           8-12 miesięcy              6-9 miesięcy

Siekacz boczny                    9-13 miesięcy             10-16 miesięcy

Kieł                                     18-22 miesiące            17-23 miesiące

Pierwszy trzonowiec             13-19 miesięcy           14-18 miesięcy

Drugi trzonowiec                   25-33 miesiące           23-31 miesięcy

ZĘBY STAŁE

pierwszy siekacz         7 lat

drugi siekacz               8 lat

kieł                       11-12 lat

pierwszy przedtrzon.     9 lat

drugi przedtrzon.         10 lat

pierwszy trzonowiec     6 lat

drugi trzonowiec     12-13 lat

trzeci trzonowiec    17-25 lat lub później