Kłopotliwe grzybice

Leczenie jest długotrwałe i często choroba nawraca
     Kłopotliwe grzybice
     Mimo niezliczonej ilości kosmetyków, środków czyszczących, detergentów, nieustannie obserwuje się występowanie w populacji ludzkiej schorzeń określanych jako grzybice skóry. Są to choroby o charakterze infekcyjnym, wywoływane przez grzyby chorobotwórcze, o niskiej zakaźności. Infekcje wywołują głównie tak zwane dermatofity i grzyby drożdżopodobne, a niekiedy grzyby pleśniowe. Rozpoznanie wymaga potwierdzenia badaniem mikroskopowym, które pozwala ustalić obecność chorobotwórczego grzyba.

   Zakażenia dermatofitowe
   Wśród dermatofitów atakujących skórę wyróżnia się trzy różne rodzaje w kategoriach biologicznych: Tripchophyton, Microsporum i Epidermophyton. Są to głównie grzyby atakujące człowieka i pochodzące od zwierząt. Tylko sporadycznie spotyka się u ludzi zakażenia grzybami występującymi w glebie. Dermatofity atakujące zwierzęta są sprawcami zmian skórnych, a przechodząc na ludzi powodują zmiany skóry o większym stanie zapalanym. Grzyby najczęściej zajmują paznokcie, stopy, skórę nieowłosioną i skórę owłosioną głowy.
   Grzybica paznokci
   Grzybice paznokci stanowią do 40%  stanów zapalnych powodowanych przez grzyby i są najczęstszą przyczyną, z którą chorzy zgłaszają się do lekarza. Grzybica paznokci występuje głównie u ludzi starszych, co jest związane z bardzo wolnym wzrostem płytek paznokciowych i ze znacznie częściej spotykanym upośledzeniem ukrwienia kończyn dolnych i zmniejszeniem odporności w tej grupie chorych. W zasadzie  wszystkie grzyby chorobotwórcze mogą wywoływać grzybice paznokci. Zajęta przez grzyba płytka paznokciowa staje się matowa o odcieniu białawo-żółtawym, łatwo się kruszy, a jej wolny brzeg jest postrzępiony i nierównomiernie pokruszony. Obraz kliniczny chorego paznokcia zależy w dużym stopniu od miejsca wniknięcia grzyba do narządu paznokciowego. Czasami dochodzi do zniszczenia całej płytki paznokciowej. Przebieg tej grzybicy jest na ogół bardzo przewlekły i wymaga długotrwałego leczenia.
   Grzybica stóp
   Zakażenia grzybicze stóp stanowią około 22% zdiagnozowanych schorzeń stóp. Obserwowane w ostatnich latach zwiększenie infekcji grzybiczych stóp związane jest z rozwojem cywilizacyjnym ludności. Grzybica stóp jest częsta w dużej aglomeracji miejskiej, a do jej rozprzestrzenienia niewątpliwie przyczynia się korzystanie z basenów pływackich, sauny, siłowni oraz noszenie nieprzewiewnych skarpet i butów. Występuje w trzech odmianach: międzypalcowej, złuszczającej i potnicowej. Rzadko spotyka się odmiany - wrzodziejącą i krostową. Przebieg grzybicy stóp może być ostry lub przewlekły, na co wpływ ma niewątpliwie stan ogólny chorego i jego tryb życia, jak i właściwości biologiczne zakażającego grzyba.
   Grzybica pachwin
   Grzybica ta występuje prawie wyłącznie u mężczyzn. Do czynników sprzyjających jej występowaniu należy zaliczyć intensywne pocenie się, uprawianie sportów kontaktowych, noszenie ciasnych ubrań i znaczna wilgotność powietrza. Choroba ta polega na występowaniu w pachwinach i na przyległych powierzchniach ud zmian rumieniowo-zapalnych, często stwierdza się liczne grudki, pęcherzyki i krostki. Grzybica ta ma zwykle charakter przewlekły oraz nawrotowy i sprawia choremu znaczne dolegliwości.
   Grzybica skóry gładkiej, czyli nieowłosionej
   Choroba ta może występować u ludzi w każdym wieku, a źródłem zakażenia zwykle są ogniska chorobowe u zwierząt i innych ludzi. W okresie początkowym tej grzybicy ogniska mają charakter zapalny, pojawiają się też liczne grudki, pęcherzyki, którym towarzyszy świąd. Przebieg takiej choroby może być przewlekły, a gdy chorobie towarzyszą zaburzenia odpornościowe, zmiany mogą mieć charakter rozległy.
   Grzybica owłosionej skóry głowy
   W Polsce wywołana jest głównie przez grzyby odzwierzęce i charakteryzuje się dużą zakaźnością. Chorują na nią głównie dzieci, które w miastach zarażają się najczęściej od dzikich kotów (tzw. epidemia podwórkowa), a w regionach wiejskich od zwierząt hodowlanych. Spotyka się następujące odmiany tej grzybicy: grzybica drobnozarodnikowa owłosionej skóry głowy, grzybica strzygąca powierzchowna owłosionej skóry głowy, grzybica strzygąca głęboka owłosionej skóry głowy. Przebieg grzybicy skóry owłosionej głowy jest z natury przewlekły i zajmuje ona duże powierzchnie.
   Drożdżyce skóry i błon śluzowych
   Grzyby drożdżopodobne wywołujące drożdżycę żyją często jako saprofity na błonach 2 śluzowych i skórze, a do rozwoju zmian klinicznych dochodzi dopiero po zaistnieniu ogólnoustrojowych lub miejscowych czynników usposabiających. Występuje to m.in. w cukrzycy, ciąży, chorobach nowotworowych, u chorych zakażonych HIV, a także w przebiegu długotrwałej terapii antybiotykami, kortykosteroidami i preparatami o działaniu immunosupresyjnym. Z miejscowych czynników usposabiających wymienia się najczęściej mikrourazy, zwiększoną wilgotność, przegrzanie skóry oraz macerację naskórka.
   Grzyby drożdżopodobne, jak się to mówi fachowo drożdżoidalne, wywołujące drożdżycę należą głównie do rodzaju Candida i Malassezia. Większość drożdżyc skóry i błon śluzowych wywoływana jest przez Candida albicans. Występują następujące odmiany kliniczne drożdżyc: drożdżyca paznokci - zaczyna się najczęściej od zapalenia wału paznokciowego, który jest zaczerwieniony, obrzęknięty i bolesny, łupież pstry - to częsta i nawrotowa dermatoza wywoływana przez grzyb drożdżopodobny M. furfur. Zmiany zajmują głównie skórę tułowia, początkowo w postaci lekko złuszczających się, różowo-brunatnych plam, które z upływem czasu ulegają odbarwieniu. Pomocna w rozpoznaniu jest żółtawa fluorescencja wykwitów łupieżu pstrego w świetle lampy Wooda.
   Odmiany drożdżyc
   Drożdżyca błon śluzowych - występuje w obrębie jamy ustnej w odmianach rzekomobłoniastej i zanikowej.
   Zajady (perleche) - to najczęściej drożdżakowe zapalenie kącików ust, zwykle dwustronne, w którym pojawia się rumień, nadżerki i charakterystyczne bolesne pęknięcia.
Drożdżyca błon śluzowych narządów płciowych u kobiet - dotyczy sromu i pochwy. Na błonach śluzowych, zwłaszcza przy wejściu do pochwy, pojawiają się białawe naloty, zaczerwienienie i obrzęk, którym towarzyszy uporczywy świąd i upławy.
   Drożdżakowe zapalenie żołędzi i napletka, gdzie występuje zaczerwienienie i niekiedy drobne grudki, a zmianom towarzyszy świąd i objawy podrażnienia. Przebieg drożdżyc jest przewlekły i nawrotowy, zwłaszcza gdy występuje czynnik predyspozycji do rozwoju zakażenia drożdżakowego, czyli spadek odporności.
   Leczenie grzybic
   Leczenie przeciwgrzybicze powinno być poprzedzone badaniem mikrobiologicznym. Czasami jednak obraz jest tak charakterystyczny, że nie budzi żadnej wątpliwości i wtedy odstąpić można od badania mikrobiologicznego. W leczeniu stosuje się liczne antybiotyki przeciwgrzybicze doustne oraz leki zewnętrzne. Mamy do dyspozycji, oprócz starszych leków, jak: nystatyna i natamycyna lub kwas undecylenowy, wiele nowoczesnych leków, jak np.: ketokonazol, flukonazol, terbinafina, itrakonazol. Z leków zewnętrznych warto wymienić lakiery do stosowania na paznokcie loceryl i cyklopiroks. Leczenie grzybic zazwyczaj jest długotrwałe, np. grzybicę paznokci trzeba leczyć co najmniej 3 miesiące, a czasem i cały rok. W grzybicy głowy owłosionej - oprócz leczenia zewnętrznego często niezbędne jest leczenie ogólne, które w tym schorzeniu stosowane jest przez 2 miesiące. Okres obserwacji po leczeniu grzybicy paznokci powinien być nie krótszy niż 3 miesiące i zakończony dwukrotnym badaniem mikrobiologicznym. W przypadku wolnego odrostu paznokci u ludzi w starszym wieku okres obserwacji po leczeniu należy wydłużyć nawet do 6 miesięcy.

Andrzej Stempniewski
specjalista dermatolog i internista
Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej „Epoka" w Żninie

Pałuki nr 885 (4/2009)