Kolposkopia

Nowoczesna ginekologia
     Kolposkopia
     Lekarz ginekolog bez badania kolposkopowego nie zapewni kobiecie pełnego bezpieczeństwa onkologicznego.

     Co to jest kolposkopia
     Jest to metoda badania dolnego odcinka narządu płciowego u kobiet, zwłaszcza szyjki macicy, za pomocą profesjonalnego urządzenia optycznego - mikroskopu ginekologicznego, przy użyciu którego można uzyskać trójwymiarowy obraz o dużym powiększeniu.
     Głównym zadaniem kolposkopii jest wczesne wykrywanie stanów przednowotworowych  i wczesnonowotworowych, głównie szyjki macicy, ale także pochwy i sromu.
     Rak szyjki macicy jest trzecim co do częstości występowania nowotworem złośliwym u kobiet, a drugim u kobiet do 44. roku życia. Polska należy do krajów o średnio-wysokim współczynniku zachorowalności w Europie. Według danych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) współczynnik zachorowalności w populacji kobiet polskich wynosi 18,4, a umieralności 7,8. Znaczy to, że w ciągu roku w Polsce na 100 tys. kobiet zachoruje ponad 18, a umrze z tego powodu blisko 8. I tak 3 lata temu zachorowalność na raka szyjki macicy dotyczyła ponad 3 tysięcy kobiet, z czego ponad 1.800 zmarło z tego powodu. Wśród 16 krajów Europy , które uczestniczyły w badaniu Eurocare - dotyczącym raka szyjki macicy - Polska zajęła ostatnie miejsce pod względem 5-letniej przeżywalności kobiet chorych na ten nowotwór.
     Zachorowalność na raka szyjki macicy wzrasta wraz z wiekiem począwszy od 30. roku życia. Największa liczba zachorowań dotyczy kobiet w wieku od 45 do 59 lat.
     Kolposkopia jako metoda powszechnie uznana i stosowana na świecie, powinna zajmować - razem z badaniem cytologicznym - wiodące miejsce w kompleksowym postępowaniu diagnostycznym schorzeń narządu rodnego kobiety. Ale dla większości kobiet w Polsce, a niestety także dla wielu lekarzy, badanie to jest całkowicie nieznane.
     Trochę historii
     Nazwa kolposkopia pochodzi od greckiego słowa kolpos - pochwa i skopia - obraz. Po raz pierwszy do diagnostyki chorób kobiecych kolposkopię wprowadził Hans Hinsellman w roku 1925. Było to w Niemczech w Hamburgu. Metoda ta miała ułatwić rozpoznanie chorób szyjki macicy, pochwy i sromu. Było to połączenie lornetki ze źródłem światła elektrycznego.
     Później urządzenie to udoskonalano - montowano coraz doskonalsze źródła światła, które nie wydzielały ciepła, do części okularowej dołączono małe cyfrowe kamery przekazujące obraz na ekran monitora.

     Kolposkop
     Jest to dwuokularowe urządzenie optyczne powiększające oglądaną powierzchnię od 4 do 50, a w niektórych przypadkach nawet do 400 razy. Urządzenie to posiada własne źródło światła, wbudowane filtry barwne, a badaną powierzchnię można oglądać w "trójwymiarze". Bardziej zaawansowane technologicznie kolposkopy mogą być dodatkowo wyposażone w cyfrową kamerę z torem wizyjnym.
     Na czym polega i czemu służy badanie kolposkopowe
     1. Po uwidocznieniu szyjki macicy we wzierniku, przy powiększeniu początkowym 4-8 razy, ocenia się charakter treści pochwowej, co pozwala na wstępną ocenę biocenozy pochwy.
     2. Następnie, po przemyciu szyjki macicy solą fizjologiczną, ocenia się strukturę przestrzenną nabłonka pokrywającego dolny odcinek narządu płciowego, jego barwę, układ i przejrzystość, a także - z wykorzystaniem filtrów barwnych i większych powiększeń - architektonikę naczyń krwionośnych.
     3. Kolejnym etapem badania jest próba z 3% wodnym roztworem kwasu octowego, którym przemywa się tarczę części pochwowej szyjki macicy. Próba ta pozwala na ocenę fizjologii lub patologii nabłonka, rozpoznanie procesów rozrostowych i zakażenia wirusem HPV, a zwłaszcza rozpoznawanie zmian przedrakowych i wczesnego raka szyjki macicy.
     HPV (Human Papilloma Virus) - wirus brodawczaka ludzkiego - odgrywa kluczową rolę w powstawaniu raka szyjki macicy.

     Często zmiany niewidoczne w zwykłym badaniu we wzierniku, uwidaczniają się dopiero w badaniu kolposkopowym jako tzw. subkliniczne zakażenie HPV. Wirus ten jest czynnikiem inicjującym proces karcynogenezy (nowotworzenia) w obrębie szyjki macicy. Istnieje ponad 100 typów wirusa, z których większość jest nieszkodliwa. Zakażenie przebiega bezobjawowo i często ustępuje samoistnie. Około 30 typów  wirusa HPV jest odpowiedzialnych za infekcje narządu moczowo-płciowego u kobiet i mężczyzn. Typ 16 i 18 to wirusy o wysokim potencjale onkogennym. Przewlekłe zakażenie tymi typami wirusa, ale także typem 31, 33, 35, 39, 45, 51, 52, 56, 58, 59, 68, może prowadzić do powstania raka szyjki macicy.
     4. W dalszym etapie badania kolposkopowego wykonywana jest tzw. próba Schillera, czyli przemycie szyjki macicy płynem Lugola. Ocenia się reakcję na odczynnik nabłonka pokrywającego tarczę szyjki. Test ten wprowadzony został po raz pierwszy w 1929 r. przez Schillera; do chwili obecnej stanowi jeden z podstawowych testów służących do oceny tarczy części pochwowej szyjki macicy.
     5. W końcowym etapie badania kolposkopowego ocenia się sklepienia i ściany pochwy.
     Badanie kolposkopowe może także służyć:
     -  pobraniu cytologii celowanej z podejrzanych miejsc,
     -  pobraniu cytologii z kanału szyjki macicy,
     - pobraniu wycinka celowanego do badania histopatologicznego, jeżeli jest to wskazane po uzyskaniu nieprawidłowego badania cytologicznego,
     -  badanie pozwala uniknąć niepotrzebnego pobierania wycinków,          
     -  określeniu zakresu zabiegu na szyjce macicy, pochwie i sromie przed  planowaną operacją,
     - ocenie, czy po interwencji elektrochirurgicznej lub chirurgicznej zmiana chorobowa została usunięta w całości.
     Lekarz posługujący się tylko cytologią, gdy otrzyma nieprawidłowy wynik tego badania, nie wie jak bardzo zaawansowana jest zmiana na szyjce. W związku z tym pobiera u pacjentki wycinki, przesyłając je do badania histopatologicznego. Wycinki te - niestety dość często - są pobierane albo niepotrzebnie, albo "na ślepo". Do tego wszystkiego dochodzi olbrzymi stres u kobiety.
     Lekarz ginekolog bez badania kolposkopowego nie zapewni kobiecie pełnego bezpieczeństwa onkologicznego.
     Kilka słów o tzw. nadżerce
     Podczas badania ginekologicznego, które rozpoczyna się wziernikowaniem pochwy, obecność żywoczerwonej plamy na tarczy szyjki macicy uznawana było za tzw. nadżerkę (erosio), czyli patologiczny ubytek w pokrywie nabłonka szyjki.
     Zastosowanie kolposkopu pozwoliło na weryfikację tego mylnego poglądu. W rzeczywistości - w większości przypadków -  ta tzw. nadżerka to nic innego jak prawidłowy nabłonek gruczołowy kanału szyjki macicy, przemieszczony na tarczę.
     Niestety, to stresujące kobietę określenie jest w dalszym ciągu nagminnie używane przez lekarzy. Dlatego też nie znając charakteru zmiany, a bez badania kolposkopowego nie sposób tego zweryfikować, proponuje się, aby zmiany na szyjce nazywać erytroplakią lub po prostu zmianą. Oczywiście istnieją - oprócz całej gamy zmian patologicznych na szyjce macicy i śluzówce pochwy - także nadżerki prawdziwe, które prawidłowo rozpoznane, mogą być skutecznie leczone.
Wskazania do badania kolposkopowego
     1. Badanie kolposkopowe powinno być wykonywane rutynowo u każdej kobiety, niezależnie od prawidłowego czy nieprawidłowego wyniku cytologii. Takie standardy wprowadzone są w wielu krajach Unii Europejskiej.
     2. Wszelkie zmiany na szyjce macicy są wskazaniem do badania kolposkopowego - niezależnie od wyniku cytologii.
     3. Po uzyskaniu nieprawidłowego wyniku badania cytologicznego, konieczne jest wykonanie badania kolposkopowego. Niewykonanie kolposkopii jest błędem w sztuce lekarskiej.

Wiesław Ilnicki
doktor nauk medycznych
specjalista ginekologii i chorób kobiecych
Pałuckie Centrum Zdrowia w Żninie
NZOZ Eskulap w Żninie
Marta Złotnicka, Pałuki nr 888 (7/2009)