Kontroluj poziom cukru

Cukrzyca często przebiega bezobjawowo
    Kontroluj poziom cukru
    Cukrzyca jest schorzeniem rozpowszechnionym na całym świecie. Zbyt późno rozpoznana, nieleczona bądź też źle leczona powoduje nieprawidłowe funkcjonowanie lub niewydolność narządów takich jak: nerki, oczy, nerwy, serce i naczynia krwionośne. Jednak część chorych może nawet nie wiedzieć, że cierpi na cukrzycę, ponieważ w wielu przypadkach choroba przebiega bezobjawowo. Dlatego też tak istotne, szczególnie w przypadku osób z grup ryzyka zachorowania, jest okresowe kontrolowanie poziomu cukru we krwi.

   Termin cukrzyca używany jest do nazwania nie jednolitej choroby, ale grupy chorób metabolicznych, których wspólną cechą jest podwyższone stężenie glukozy we krwi, określane w języku medycznym jako hiperglikemia. Stale podwyższony poziom glukozy grozi ciężkimi powikłaniami w postaci schorzeń układu sercowo-naczyniowego i przyspieszonego rozwoju miażdżycy (choroba niedokrwienna serca, zawał serca, udar mózgu, miażdżyca kończyn dolnych).
U podłoża cukrzycy leży zbyt małe wydzielanie insuliny lub jej nieprawidłowe działanie. Często oba te zjawiska współistnieją. Insulina jest hormonem, czyli substancją chemiczną wytwarzaną przez gruczoły wydzielania dokrewnego, zbudowana jest z aminokwasów i zalicza się ją do tzw. hormonów białkowych. Insulina jest produkowana i wydzielana przez trzustkę. Narząd ten znajduje się w jamie brzusznej i zawiera kilka rodzajów komórek. Część z nich produkuje enzymy trawienne, które po przedostaniu się do jelit pomagają w trawieniu pokarmów spożywanych przez ludzi. Inne komórki produkują hormony. Najliczniejsze to komórki B, które wytwarzają insulinę i wydzielają ją do krwi. Są one skupione w obrębie wysp trzustkowych. Insulina nie jest jedynym hormonem produkowanym przez trzustkę, inne to np. glukagon, somatostatyna, których działanie jest przeciwstawne do insuliny. Uwalnianie insuliny z komórek B wysp trzustki odbywa się przez całą dobę, ale nasilenie tego wydzielania jest zmienne. W nocy i pomiędzy posiłkami utrzymuje się ono na niskim, tzw. podstawowym poziomie. Kiedy zjemy posiłek - szczególnie bogaty w węglowodany np. pieczywo, owoce, słodkie napoje, mleko itp. - komórka B wykrywa wzrost stężenia glukozy we krwi występujący po posiłkach i w odpowiedzi dochodzi do wzrostu syntezy i uwalniania insuliny do krwi. Insulina uwolniona do krwi jest przenoszona do wszystkich narządów ludzkiego organizmu. Aby mogła w danym narządzie zadziałać, jego komórki muszą posiadać tzw. receptor insulinowy, do którego insulina się przyłącza. Nie każdy organ taki receptor posiada, występuje on w wątrobie, tkance tłuszczowej, mięśniach szkieletowych, sercu. Te właśnie narządy odgrywają kluczową rolę w spalaniu i przechowywaniu zapasów energetycznych u człowieka. Wpływ insuliny na przemianę materii jest wielokierunkowy i obejmuje przemianę węglowodanów, czyli cukrów, białek i tłuszczów. Insulina powoduje obniżenie stężenia glukozy we krwi, przeciwdziała produkcji związków ketonowych, wzmaga produkcję i obniża rozpad tłuszczów w organizmie.
    Cukrzycę dzielimy na dwa podstawowe rodzaje: typ 1 i typ 2. Cukrzyca typu 1 występuje rzadziej, dotyczy ona ok. 10% wszystkich chorych na cukrzycę i szacuje się, że w Polsce cierpi na nią około 150 tysięcy osób, z czego ponad 40% chorych ma mniej niż 20 lat. Cukrzyca typu 1 charakteryzuje się całkowitym brakiem insuliny w organizmie z powodu zniszczenia komórek B trzustki, w wyniku ataku własnego układu odpornościowego. Choroba ta pojawia się najczęściej u dzieci i młodzieży, ale nie jest to regułą. Początek choroby jest gwałtowny, objawy, które poprzedzają jej rozpoznanie to: duże pragnienie, duża ilość oddawanego moczu, chudnięcie. Są one bardzo nasilone.
W tym typie cukrzycy istnieje duża skłonność do wystąpienia kwasicy ketonowej - ostrego powikłania cukrzycy, mogącego nawet powodować stan zagrożenia życia, które objawia się nudnościami, wymiotami, bólami brzucha oraz wyczuwalnym zapachem acetonu z ust (zapach gnijących jabłek). Bardzo ważną cechą tej choroby jest konieczność stosowania insuliny od samego początku zachorowania. Bez zastrzyków z insuliną chory nie mógłby żyć. Ryzyko zachorowania na cukrzycę typu 1, jeżeli nie mamy w rodzinie nikogo z tą chorobą, wynosi mniej niż 1%; jeśli na ten typ cukrzycy cierpi nasz brat, siostra, matka lub ojciec ryzyko wzrasta i wynosi ok. 4-6%.
Typ 2 cukrzycy jest częstszy, stanowi około 90% przypadków cukrzycy. U chorych z tym typem trzustka wydziela insulinę, ale tkanki osoby chorej są słabo wrażliwe na jej działanie. Insuliny jest zbyt mało w stosunku do potrzeb organizmu. Na cukrzycę typu 2 najczęściej chorują osoby dorosłe, w wieku starszym lub średnim, szacuje się, że w naszym kraju w populacji osób w wieku 20-79 lat chorobowość z powodu tego typu cukrzycy wynosi około 5%. Wśród chorych najwięcej jest osób otyłych. Większości chorych z tym typem cukrzycy nie trzeba leczyć insuliną, insulinoterapię rozpoczynamy, gdy dieta i leki doustne nie pozwalają na utrzymanie glukozy w zadowalających granicach. Kwasica ketonowa w tym typie cukrzycy zdarza się rzadko.
    Cukrzyca typu 2 u ponad połowy chorych przebiega bezobjawowo. Objawy kliniczne, które mogą na nią wskazywać to: utrata masy ciała, pragnienie, oddawanie dużej ilości moczu, osłabienie, pojawienie się zmian ropnych na skórze, trudno gojących się oraz stanów zapalnych narządów moczowo-płciowych. Są to objawy hiperglikemii. Jeżeli one nie występują, badanie w kierunku cukrzycy należy wykonać raz na trzy lata u każdej osoby powyżej 45 roku życia. Ponadto badanie takie należy przeprowadzić raz w roku, niezależnie od wieku u osób: * z nadwagą * mało aktywnych fizycznie * które mają chorych na cukrzycę w rodzinie (jeżeli mamy bliskiego krewnego z tą chorobą, ryzyko zachorowania może wynieść ok. 20-30%) * z przebytą cukrzycą ciążową * kobiet, które urodziły dziecko o masie ciała ponad 4 kg * z nadciśnieniem tętniczym * z zaburzeniami gospodarki lipidowej * z chorobą układu sercowo-naczyniowego * u których poprzednio stwierdzono nieprawidłową glikemię, która nie odpowiada kryteriom rozpoznawania cukrzycy (nieprawidłowa glikemia na czczo powyżej 100 mg% lub nieprawidłowa tolerancja glukozy).
    Oprócz tych dwóch podstawowych typów cukrzycy istnieją jeszcze inne rodzaje, np. cukrzyca ciężarnych, cukrzyca towarzysząca innym chorobom, cukrzyca wywołana przez leki itd., ale to już temat na kolejne artykuły.

Alina Koszek
specjalista chorób wewnętrznych, diabetolog
NZOZ Przychodnia Rodzinna
w Żninie
Pałuki Wkładka Magazynowa nr 315 (41/2008)