Kronika dziejów Gory

Hieronim Katulski prezentuje “Protokollbuch” z 1892 r. fot. Remigiusz Konieczka

Żnin, Gora, kronika, strych
    Kronika dziejów Gory
    Hieronim Katulski w swoim domu znalazł książkę z protokołami z zebrań Rady Sołeckiej jednej z podżnińskich wsi. Ta wieś to Góra, dziś część Żnina, a wtedy nazywana przez mieszkańców po prostu - Gora.

    Przed lekturą protokołów sprzed ponad 100 lat przypomniał mi się jeden z czytelników, mieszkaniec osiedla górskiego, który niespełna rok temu zwrócił mi uwagę, że w artykułach nie należy pisać Góra, ponieważ jej już nie ma. Bardziej prawidłowym określeniem jest osiedle górskie, ponieważ dawna miejscowość już od około 40 lat znajduje się w granicach Żnina. Do tego czasu Góra była osobną miejscowością. Jak pokazuje książka protokołów - także ze swoim sołtysem i radą.
    Hieronim Katulski o swoim odkryciu poinformował naszą redakcję po koniec marca. Zaprezentował nam wiekowy brulion z pożółkłymi od upływu lat kartkami.
    - Wcześniej nie przywiązywałem do tego zeszytu większej wagi. Zresztą odkryłem to przez przypadek. Zacząłem przeglądać i zobaczyłem, że w książce są ciekawe rzeczy. Chciałem, aby ujrzało to światło dzienne - powiedział Hieronim Katulski.
    Po wstępnych oględzinach okazało się, iż jest to zbiór protokołów z zebrań sołeckich wsi Góra. Na okładce zresztą widnieje - zapisany neogotykiem - napis Protokollbuch ver Gemeinde Gora im Kreise Znin. Na pierwszej stronie widnieje data założenia książki protokołów: 19 października 1892 roku oraz podpis i pieczęć królewskiego (Koenigliche) komisarza policji na dystrykt żniński.
    Pierwszy protokół z zebrania został wpisany z datą 22 marca 1893 roku. Protokoły z czasów zaboru pruskiego oraz pierwszych miesięcy po wyzwoleniu Żnina w trakcie powstania wielkopolskiego, były pisane w języku niemieckim. Język polski pojawia się dopiero 26 lat po pierwszym wpisie, czyli 31 marca 1919 roku.
    Pod protokołami w języku niemieckim, które są trudne do odczytania, są wyraźne podpisy Pawła i Walentego Jarmużów, a także (w latach następnych) Jana Wodzińskiego, Jana Sobolewskiego, Johanna Bryzelaka, Antoniego Marskiewicza, Rychlewskiego, Kazimierza Makowskiego, Ignacego Klucza, J. Kaczmarka, W. Matuszaka, Jana Kośmidra, B. Fenikowskiego, J. Konwińskiego, Johana Janickiego, Michalskiego. Część ze złożonych podpisów jest bardzo trudna do odczytania.
    Warto dodać, iż już po oswobodzeniu Żnina 11 stycznia 1919 roku pierwszy protokół z 8 lutego 1919 r. oraz następny z 22 lutego, były w języku niemieckim.
    Pierwszy wpis po polsku pojawił się 31 marca 1919 r. Dowiadujemy się z niego, że Bolesław Fenikowski z Góry przejmuje urzęda gminy tutejszej, jako przewodniczący gminy. Z urzędu tego zrezygnował Stanisław Michalski. Na kolejnych zebraniach została wybrana Rada dla wsi Góra. Co ciekawe wyboru Rady dokonywano dwa razy. Pierwszy raz 24 maja, a drugi raz 31 maja 1919 roku. Ostatecznie członkami Rady gminy Góra zostali: Jan Olszewski, Walenty Węckowski, Ludwik Czerwiński, Antoni Kamiński, Ignacy Rybacki, Antoni Rybacki, Jan Zdrojewski, Franciszek Kaniasty, Wincenty Matuszak, Stanisław Michalski, Jan Janicki, Józef Kaczmarek, Ignacy Wodziński i Kazimierz Makowski.
    Niecałe dwa tygodnie później mieszkańcy Góry wybierali sołtysa i dwóch ławników. Sołtysem został Jan Janicki z pensją w wysokości 700 marek rocznie, pierwszym ławnikiem Bolesław Fenikowski, drugim - Antoni Kończal, a zastępcą Bartłomiej Chałas. Sołtys i ławnicy zostali wybrani na sześć lat. Ich kadencja upływała 10 czerwca 1925 roku. Ale już rok później, na kolejne 6 lat, sołtysem został wybrany Józef Kaczmarek, którego roczna pensja wynosiła 1.200 marek.
    Ciekawostką jest fakt, iż w 1920 roku na radcę (lub rodzica) sierot gminy wybrano Antoniego Kamińskiego. Protokół nie określa, co należało do jego obowiązków. Okazuje się również, że gmina miała swojego stróża, którym był Walenty Brylewski. Otrzymywał wynagrodzenie w wysokości 100 marek miesięcznie (luty 1921 roku), ale w związku z inflacją pół roku później Rada uchwaliła podwyżkę do 300 marek.
    Dla kobiet gminnych i to dla Wróblewski, Piwowski i Wesołkowy uchwala się miesięczne zapomogi 100 Mk miesięcznie - czytamy w protokole z 30 lipca 1921 r. Co do ziemi gminnej z Góry proponuje się, aby pan sołtys wnioskował, aby takowa została gminie zwrócona.
    W lutym 1922 roku sołtysem został Mieczysław Makowski. W związku z galopującą wówczas hiperinflacją jego pensja wynosiła już 24.000 marek rocznie. Stróżem został Walenty Cyganek z pensją w wysokości 500 marek miesięcznie.
    W tym samym roku Rada przyjęła, że jest niedozwolone obywatelom Góry [branie - przyp. rk] lokatora z innej gminy [czyli sołectwa - przyp. rk], ponieważ w gminie Górze jest brak pomieszkań, że dla lokatorów tutejszych nie ma pomieszczenia. Uprasza się niniejszym o ścisłe zastosowanie do uchwalenia dzisiejszego.
    Rada zajmowała się także finansami sołectwa. Wyznaczano pieniądze na remonty gminnego domu. W 1922 roku Rada uchwaliła 300 marek zapomogi dla dzieci Małgorzaty Kruzel. Sołtys dostał podwyżkę do 30.000 Mk. W Orędowniku Żnińskiem umieszczano ogłoszenia dotyczące dzierżawy polowań.
    Do komisji wyborczej w trakcie wyborów do Sejmu RP w 1922 r. wybrano Romana Sikorskiego, Ignacego Klucza i Zofię Jeszke.          
    W grudniu tego roku sołtysem wybrano Teodora Czerwińskiego. Uchwalono mu roczną pensję w wysokości 150.000 Mk. Pierwszym ławnikiem został Franciszek Jarmuż, drugim ławnikiem Ignacy Klucz, a zastępcą ławnika został L. Jarmuż.
    W 1923 r. stróżem został Stanisław Bursztyński, któremu przyznano 25.000 marek miesięcznie i do tego rolę gminną (pół morgi). Z kolei sołtys w 1923 roku miał już otrzymywać 300.000 marek. Ostatni wpis nosi datę 7 kwietnia 1923 roku. Na zebraniu Rady gminy Góra wybierano komisję, której zadaniem było utrzymanie porządku, komisję, zajmującą się ochroną lokatorów i komisję podatkową.
    Niestety z książki protokołów nie dowiemy się, kto został wybrany przewodniczącym Rady, kto zasiadał w Radzie i kto pełnił funkcję sołtysa.