Niebezpieczne grzyby

Co warto wiedzieć przed wyprawą na grzyby
    Niebezpieczne grzyby
    W przypadku zatruć grzybami decydujący jest czas, dlatego też nawet przy najmniejszym  podejrzeniu spożycia grzybów trujących, należy jak najszybciej szukać pomocy lekarskiej. 

    Koniec lata i jesień to najlepszy czas dla amatorów grzybów. W tym okresie zbiera i spożywa się ich najwięcej. Wszystkie grzyby ze względu na zawartość chityny są ciężkostrawne, długo po zjedzeniu zalegają w przewodzie pokarmowym. Zawierają przede wszystkim wodę, niewielkie ilości niepełnowartościowego białka, tłuszczów i soli mineralnych. Są składnikiem diety przede wszystkim ze względu na swe walory aromatyczno-smakowe.
Zbieranie grzybów może być doskonałym uzupełnieniem jesiennych spacerów po lesie, ale jest to zajęcie wymagające bardzo dużej znajomości tych roślin i odpowiedzialności. Wśród grzybów są bowiem także trujące, nawet do tego stopnia, że ich spożycie może skończyć się śmiercią.
    O zatruciu grzybami mówimy wtedy, gdy na organizm człowieka działają zawarte w nich toksyny. Najczęściej dochodzi do niego przypadkowo wskutek pomylenia z grzybami jadalnymi lub niewłaściwego przechowywania i przyrządzania.
    Podstawą klasyfikacji zatruć jest czas wystąpienia objawów. Do następstw zatruć o krótkim okresie wylęgania objawów (do 6 godzin od spożycia grzybów) należą: zespół nieżytu żołądkowo-jelitowego, zespół muskarynowy, zespół pobudzenia psychoruchowego i zatrucie czernidlakiem pospolitym.     Zwykle nie pozostawiają one trwałych uszkodzeń narządów wewnętrznych.
Zespół nieżytu żołądkowo-jelitowego to nudności, wymioty, biegunka, bóle brzucha występujące w kilka godzin po spożyciu grzybów. Spowodowany jest podrażnieniem błony śluzowej przewodu pokarmowego przez związki chemiczne zawarte w takich grzybach jak: gołąbki, gąski, pieprznik, mleczaj, pieczarka żółta, opieńka, olszówka, borowik szatański. Leczenie polega na prowokowaniu wymiotów lub płukaniu żołądka, podawaniu węgla leczniczego i nawodnieniu.
    Zespół muskarynowy objawia się ślinotokiem, zwężeniem źrenic, zlewnymi potami, zwolnieniem akcji serca, bólami brzucha i wymiotami. Jego przyczyną jest muskaryna, alkaloid zawarty w takich grzybach jak: strzępiaki i lejkówki, w  niewielkiej ilości występuje też w olszówkach.
Leczenie to podanie atropiny i prowokowanie wymiotów lub płukanie żołądka.
    Zespół pobudzenia psychoruchowego to rozszerzenie źrenic, gorączka, pobudzenie ruchowe i halucynacje. Leczenie polega na płukaniu żołądka i podaniu węgla leczniczego.
    Zatrucie czernidlakiem pospolitym to najczęściej objawy nieżytu żołądkowo-jelitowego.
    Do poważniejszych zaburzeń dochodzi, jeżeli dojdzie do spożycia alkoholu (nawet 2-3 dni od posiłku zawierającego czernidlaka). Pojawiają się wtedy: kołatanie serca, wzrost ciśnienia tętniczego krwi, zaczerwienienie twarzy, uderzenia gorąca. Leczenie opiera się na płukaniu żołądka i dożylnym podaniu witaminy C i żelaza. 
    Druga grupa zatruć to zatrucia o długim czasie wylęgania objawów (powyżej 6 godzin od spożycia grzybów). Zalicza się tu zespół sromotnikowy i zespoły rzekomosromotnikowe.
    Zespół sromotnikowy objawia się zwykle w pierwszej dobie po spożyciu grzybów, zwykle muchomora sromotnikowego. Pojawiają się wtedy wymioty, biegunka i bóle brzucha. Po tej fazie może dojść do krótkiego okresu pozornej poprawy. W 2-3 dobie pojawia się żółtaczka będąca objawem uszkodzenia wątroby, może dojść do śpiączki wątrobowej w rozwoju niewydolności tego narządu, zaburzeń krzepnięcia krwi lub niewydolności nerek. Leczenie należy rozpocząć jak najszybciej, bo od tego zależy w dużej mierze rokowanie. Prowadzi się je w wyspecjalizowanych ośrodkach toksykologicznych. Śmiertelność w zatruciach muchomorem sromotnikowym sięga 30-40%, stanowią one przeszło 90% zgonów spowodowanych spożyciem grzybów. Dla dorosłego człowieka spożycie 50 g tego grzyba może skończyć się tragicznie. Dlatego niezwykle istotne jest jak najszybsze zgłoszenie się do lekarza.
    Zespoły rzekomosromotnikowe wywołane są przez toksyny zawarte w piestrzenicy kasztanowatej lub zasłonaku rudym. Zatrucie piestrzenicą kasztanowatą przebiega podobnie do zespołu sromotnikowego, natomiast zatrucie zasłonakiem rudym objawia się późno, zwykle 3-14 dni od spożycia grzyba bólami brzucha, wymiotami, zaparciami, silnym pragnieniem. Często dochodzi do niewydolności nerek, zgon następuje po 2-3 tygodniach.
    Niniejszym widać, że posiłek z grzybów to nie tylko przyjemność dla podniebienia czy urozmaicenie diety.
    Czasem może skończyć się tragicznie.W Polsce rokrocznie notuje się od kilkunastu do kilkudziesięciu zgonów z powodu zatrucia grzybami.
    Dlatego niezmiernie ważne jest przestrzeganie pewnych zasad przy zbieraniu grzybów:
    1. Zbierać tylko te okazy, co do których ma się stuprocentową pewność, że są jadalne.
Wszystkie inne traktować jako niejadalne.
    2. Nie zbierać okazów młodych, u których nie wykształciły się jeszcze wszystkie cechy pozwalające na ich pewną identyfikację.
    3. Pamiętać, że większość grzybów trujących posiada pod kapeluszem blaszki (grzyby blaszkowe).
    4. Nie pozwalać na zbieranie grzybów dzieciom bez kontroli dorosłych i nie spożywać zebranych przez nie okazów.
    5. Nie przechowywać grzybów w stanie surowym.
    6. Nie zbierać grzybów do woreczków lub pojemników z tworzywa sztucznego.
    7. Nie karmić potrawami z grzybów dzieci, osób starszych i chorych.
    W sytuacji podejrzenia, że doszło do spożycia grzybów trujących należy bezzwłocznie szukać pomocy lekarskiej (lekarz pierwszego kontaktu, szpitalny oddział ratunkowy, szpitalna izba przyjęć). Należy pamiętać, że w wielu przypadkach zatruć ważny jest czas, i o naszym życiu może zadecydować to, jak szybko uzyskamy pomoc lekarską. Resztki potraw, resztki grzybów użytych do ich sporządzenia oraz ewentualnie wymiociny powinny zostać zabezpieczone i pokazane lekarzowi.
Należy też zadbać, aby opieką lekarską zostały objęte również osoby, które spożywały podejrzane grzyby, a u których nie wystąpiły jeszcze żadne objawy zatrucia.
    Myślę, że przestrzeganie powyższych zasad pozwoli uchronić przed zatruciem grzybami, a w przypadku jego wystąpienia - pomoże zminimalizować skutki.  

Dariusz Drzewiecki
specjalista medycyny
rodzinnej i pediatra
Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej w Barcinie
Pałuki Wkładka Magazynowa nr 311 (37/2008)