Polityczne morderstwo niedaleko Gąsawy

Gąsawa, Leszek Biały, morderstwo, książę, dzielnica

    Polityczne morderstwo niedaleko Gąsawy

    24 listopada w miejscu, obok którego codziennie przejeżdżają autobusami i samochodami tysiące osób, zginął człowiek - zamordowany przez polityczną konkurencję kandydat do krakowskiego stołecznego tronu. Działo się to w roku 1227.

    Leszek Biały (1186-1227)
    Urodzony w 1186 roku - syn Kazimierza II Sprawiedliwego i Heleny, córki księżniczki morawskiej. Po śmierci ojca (1194 r.) mimo małoletności wybrany został jego następcą w Krakowie. Parę lat później został pozbawiony tronu przez Mieszka Starego i około 1200 roku otrzymał we władanie ziemię sandomierską.  
    Po śmierci Mieszka wbrew dążeniom jego syna Władysława Laskonogiego, obrany został ponownie księciem krakowskim. Prowadził z młodszym bratem - Konradem Mazowieckim liczne wojny. Pod Zawichostem rozbił wojska księcia halicko-włodzimierskiego Romana. W polityce wewnętrznej wzmocnił szczególnie pozycję kościoła. Na zewnątrz kontynuował politykę ojca - rozszerzanie wpływów polskich w księstwach ruskich. Dążył też, bezskutecznie, do opanowania Prus. Próbował odnowić zwierzchnictwo nad Pomorzem Gdańskim.  
    W tym celu zwołał zjazd książąt w Gąsawie w 1227 roku. Zjazd został przerwany za sprawą księcia Odonicza, najazdem księcia pomorskiego Świętopełka Gdańskiego. 24 listopada 1227 roku książę Leszek Biały zginął w czasie ucieczki w Marcinkowie Górnym koło Gąsawy. Ciało księcia przewieziono do Krakowa i pochowano w kościele katedralnym. Proces zjednoczenia ziem polskich został zahamowany na dalsze 100 lat.      (jóm)

    Leszek Biały - książę krakowski próbował zjednoczyć rozbite na dzielnice państwo polskie. Idea zjednoczenia nie pasowała innym książętom, którzy nie chcieli pozbywać się swej władzy dzierżonej w przypadających im dzielnicach.

    Okazją do zlikwidowania Leszka Białego stał się zjazd książąt dzielnicowych w Gąsawie, zwołany przez przyszłą ofiarę zamachu.
    Zaproszeni książęta zabrali ze sobą wpływowe osobistości. Książę śląski Henryk I Brodaty przybył z dwoma biskupami: Wawrzyńcem z Wrocławia i Wawrzyńcem z Lubuska. Książę mazowiecki - Konrad przywiódł biskupa włocławskiego - Michała. Samotnie przybył książę kaliski - Władysław Odonic, a w zastępstwie Władysława Laskonogiego - księcia wielkopolskiego przyjechał biskup poznański Paweł i arcybiskup Wincenty. Leszkowi towarzyszył biskup krakowski Iwo Odrowąż.
    Spisek z wyrokiem śmierci uknuł Władysław Odonic z księciem pomorskim Świętopełkiem, który co prawda nie pojawił się na zjeździe, za to jego właśnie drużyna dokonała mordu.
    Można rzec, że do zguby księcia przyczyniła się higiena - napadu dokonano podczas powrotu Leszka Białego i Henryka Brodatego z łaźni. Henryk nie wydostał się z łaźni, Leszek ratował się konną ucieczką w stronę Marcinkowa, gdzie dosięgła go śmiertelna strzała. Henryk Brodaty uratował się tylko dlatego, że zasłonił go ciałem (by zginąć) niemiecki rycerz Peregryn, stanowiący osobistą ochronę księcia. 
    W pałuckim krajobrazie trwa ślad tego morderstwa - biała sylwetka śmiertelnie ranionego księcia, projektu Jakuba Juszczyka, ufundowana w 1927 roku przez właściciela Marcinkowa Górnego - Konstantego Gozimirskiego.
    W 1940 roku miał miejsce drugi zamach na księcia - pomnik, jako dowód polskości tych ziem zniszczyli hitlerowcy. Obecny jest już rekonstrukcją pierwowzoru, postawioną w 1973 roku.

opracowanie: (ax)
Pałuki nr 144 (47/1994)       Jakub Juszczyk  
    Artysta-rzeźbiarz; urodzony 24 lipca 1894 roku w Żegocinie koło Bochni (krakowskie). W okresie międzywojennym mieszkał na Pałukach. Twórca pomników: Dzieci Wrzesińskich we Wrześni; Leszka Białego w Marcinkowie Górnym koło Gąsawy; Chopina w Marcinkowie Górnym (w 1963 roku przeniesiony do Żnina); "Jeszcze Polska nie zginęła" w Białymstoku; gen. Dwernickiego w Suwałkach i innych. Ślad po nim zaginął podczas okupacji, prawdopodobnie zginął w Oświęcimiu. (jóm)       Podobne teksty:
Odbudowa pomnika Leszka Białego