Pytania i odpowiedzi cz. 2

    Pytania i odpowiedzi

    W trakcie mojego ostatniego dyżuru w redakcji "Pałuk", wśród wielu innych pojawiły się m.in. dwa pytania, na które chciałbym szerzej odpowiedzieć.

    - Ostatnio pracodawca oświadczył pracownikom, że przez kolejne następne tygodnie mają pracować przez 6 dni w tygodniu, tj. od poniedziałku do soboty włącznie. Czy jest to zgodne z przepisami prawa?
    Według art. 129 z Kodeksu pracy - czas pracy nie może przekraczać 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym. Może się więc zdarzyć, iż pracodawca wyda pracownikom polecenie pracy przez sześć dni w tygodniu. W takim przypadku - do końca przyjętego okresu rozliczeniowego - ma obowiązek udzielenia pracownikowi odpowiednio innego, bądź innych dni wolnych od pracy. Przypomnijmy - często była już o tym mowa na łamach "Pałuk" - pracodawca ma obowiązek przywrócenia naruszonej zasady pięciodniowego tygodnia pracy wyłącznie poprzez udzielenie innego dnia wolnego od pracy. Nie ma przy tym znaczenia liczba przepracowanych godzin. W zamian za pracę w szóstym dniu tygodnia - zgodnie z art. 3 Kodeksu pracy - pracownikowi, który wykonywał pracę w dniu wolnym od pracy wynikającym z rozkładu czasu pracy w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy, przysługuje w zamian inny dzień wolny od pracy (cały dzień!) - udzielony pracownikowi do końca okresu rozliczeniowego, w terminie z nim uzgodnionym.
    - Córka pracuje w zakładzie prywatnym już od ponad roku. Nie ma przy tym zawartej umowy o pracę na piśmie. Obecnie jest w ciąży, czy ma prawo do urlopu wychowawczego?
Poruszył Pan tu kilka problemów jednocześnie - a przynajmniej trzy.
Po pierwsze - trzeba podkreślić, iż zgodnie z art. 29 Kodeksu pracy - umowę o pracę zawiera się na piśmie. Jeżeli umowa o pracę nie została zawarta z zachowaniem formy pisemnej, pracodawca powinien, najpóźniej w dniu rozpoczęcia pracy przez pracownika, potwierdzić pracownikowi na piśmie ustalenia co do rodzaju umowy oraz jej warunków.
    Po drugie - może się okazać, iż stosunek prawny, który łączy Pana córkę z podmiotem, na rzecz którego wykonywana jest praca będzie leżał w sferze tzw. prawa cywilnego (np. umowa zlecenia, umowa o dzieło). Należy jednak zaznaczyć, iż zgodnie z art. 22 z Kodeksu pracy - przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca - do zatrudnienia pracownika za wynagrodzeniem. Zatrudnienie w warunkach określonych jak wyżej jest zatrudnieniem na podstawie stosunku pracy, bez względu na nazwę zawartej przez strony umowy. Nie jest dopuszczalne zastąpienie umowy o pracę umową cywilnoprawną przy zachowaniu warunków wykonywania pracy, określonych wyżej. Jeśli zatem podmiot, na rzecz którego córka wykonywała pracę będzie chciał potwierdzić umowę cywilnoprawną - a występować będą wyżej wym. warunki właściwe dla umowy o pracę - konieczne będzie sądowe ustalenie istnienia stosunku pracy.
    Ma to istotne znaczenia z tego powodu, iż prawo do urlopu wychowawczego przysługuje wyłącznie pracownikowi, a więc osobie zatrudnionej na podstawie umowy o pracę, a nie pracującej w oparciu o umowę cywilnoprawną.
    Warto pamiętać, iż według art. pkt 1 Kodeksu pracy - kto, będąc pracodawcą lub działając w jego imieniu  zawiera umowę cywilnoprawną w warunkach, w których zgodnie z z art. 22 par. 1 powinna być zawarta umowa o pracę, bądź nie potwierdza na piśmie zawartej  z pracownikiem umowy o pracę - popełnia wykroczenie zagrożone karą grzywny do 5 tys. złotych.
    Po trzecie - zgodnie z art. Kodeksu pracy - pracownik zatrudniony co najmniej 6 miesięcy ma prawo do urlopu wychowawczego w wymiarze do 3 lat w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez nie 4 roku życia. Do sześciomiesięcznego okresu zatrudnienia wlicza się poprzednie okresy zatrudnienia. Pracownik mający już wymagany okres zatrudnienia bez względu na to, czy korzystał z urlopu wychowawczego przewidzianego w tym przepisie, może skorzystać z urlopu wychowawczego w wymiarze do 3 lat, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko 18 roku życia, jeżeli z powodu stanu zdrowia potwierdzonego orzeczeniem o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności dziecko wymaga osobistej opieki pracownika. Rodzice lub opiekunowie dziecka spełniający warunki do korzystania z urlopu wychowawczego mogą jednocześnie korzystać z takiego urlopu przez okres nieprzekraczający 3 miesięcy. Urlopu wychowawczego udziela się na wniosek pracownika. Urlop wychowawczy może być wykorzystany najwyżej w 4 częściach.

opracował: Krzysztof Krzemień
Pałuki nr 698 (26/2005)