Reumatoidalne zapalenie stawów

Rehabilitacja pomaga jak najdłużej zachować sprawność
    Reumatoidalne zapalenie stawów
     Początek choroby może być ostry lub powolny. Pojawia się osłabienie ogólne, stany podgorączkowe, bóle mięśni, spadek wagi. Niekiedy pierwszym objawem jest sztywność poranna. Zdiagnozowanie reumatoidalnego zapalenie stawów we wczesnym okresie jest trudne, ponieważ dostępne badania laboratoryjne są mało czułe, a wiele chorób niereumatycznych - jak np. wirusowe zapalenie wątroby, choroby nowotworowe, choroby tarczycy - może wywoływać dolegliwości stawowe.

Maria Lorek

           fot. Marta Złotnicka

     Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) to przewlekła zapalna układowa choroba tkanki łącznej o podłożu autoimmunologicznym, cechująca się zapaleniem symetrycznych stawów, występowaniem zmian pozastawowych oraz objawów układowych. Schorzenie to prowadzi do niepełnosprawności, kalectwa i skrócenia czasu życia chorych. Częstość występowania RZS ocenia się na 1-2% populacji. Kobiety chorują 3 razy częściej niż mężczyźni. Szczyt zachorowań przypada na 4. i 5. dekadę życia. Nadal nieznany jest czynnik przyczynowy tej choroby, ale dużą rolę przypisuje się czynnikom immunologicznym. Nieznany czynnik rozpoczyna w organizmie przewlekłą reakcję zapalną, w której organizm występuje przeciw własnym komórkom. W odróżnieniu od choroby zwyrodnieniowej stawu, gdzie zmiany dotyczą chrząstki stawowej, w RZS proces autoimmunologiczny zachodzi w błonie maziowej stawu wyściełającej torebkę stawową. Zapalenie błony maziowej prowadzi do zwiększonej produkcji płynu stawowego i obrzęku stawu. Komórki błony maziowej produkują mediatory zapalne. W miejscu maziówki rozrasta się łuszczka, która niszczy chrząstkę stawową, kość, więzadła i ścięgna.
     Na ujawnienie się choroby mogą mieć wpływ infekcje wirusowe, bakteryjne, zaburzenia hormonalne, skłonność genetyczna. RZS nie jest chorobą dziedziczną, ale obecność antygenu HLA DR1 lub DR4 powoduje zwiększoną skłonność do rozwoju tej choroby. U bliźniąt jednojajowych, gdy jedno z nich cierpi na RZS, prawdopodobieństwo zachorowania drugiego wynosi 30-50%. W przypadku bliźniąt dwujajowych jest to 2-5%.
     Początek choroby może być ostry lub powolny. Pojawia się osłabienie ogólne, stany podgorączkowe, bóle mięśni, spadek wagi. Niekiedy pierwszym objawem jest sztywność poranna. Symetryczne zapalenie stawów dotyczy w pierwszej kolejności stawów nadgarstkowych, śródręczno-paliczkowych, międzypaliczkowych bliższych, a rzadziej stóp i dużych stawów. Dlatego też kierując pacjenta do poradni reumatologicznej z podejrzeniem RZS należy wykonać badanie rentgenowskie dłoni.
     W badaniu zajęte stawy są bolesne, obrzęknięte i ograniczona jest ich ruchomość. Czas trwania sztywności porannej jest proporcjonalny do stopnia nasilenia stanu zapalnego. Zmiany zapalne w stawach są symetryczne. Pojawiają się zaniki mięśniowe, zapalenia ścięgien. Stopniowo dochodzi do trwałych uszkodzeń stawów. Powstają przykurcze w stawach rąk, łokciach, stawach kolanowych czy biodrowych. Choroba prowadzi do kalectwa.
     RZS wywołuje także zmiany pozastawowe. Do nich należy tworzenie się pod skórą guzków reumatoidalnych, powstawanie zmian w płucach pod postacią włóknienia i guzków, zapalenie osierdzia, kłębkowe zapalenia nerek, niedokrwistość, zapalenie małych naczyń, zespół cieśni nadgarstka, zespół suchości.
     W przypadku podejrzenia RZS należy wykonać badanie morfologii krwi, OB, CRP, badanie moczu.
     Rozpoznanie tej choroby wymaga skierowania do poradni reumatologicznej, ponieważ leczenie jej powinien ustalać i monitorować specjalista. Choroba ta przebiega z okresami zaostrzeń i remisji, więc należy modyfikować schemat leczenia.
Trzeba podkreślić, że zdiagnozowanie RZS we wczesnym okresie jest trudne, ponieważ dostępne badania laboratoryjne są mało czułe, a wiele chorób niereumatycznych - jak np. wirusowe zapalenie wątroby, choroby nowotworowe, choroby tarczycy - może wywoływać dolegliwości stawowe.
     W każdym przypadku aktywnego RZS stosuje się leczenie glikokortykosterydami oraz lekami modyfikującymi przebieg choroby, gdzie lekiem preferowanym jest metotreksat. Oprócz metotreksatu stosuje się leflunomid, sulfasalazin, arechinę, cyklosporynę.
     Jeśli kobieta leczona z powodu RZS planuje ciążę, musi skonsultować te plany z lekarzem reumatologiem, aby odstawić pod kontrolą lekarza leki niebezpieczne dla płodu. Obecnie najnowszą metodą leczenia RZS jest leczenie biologiczne. Polega ono na blokowaniu aktywności cytokin prozapalnych, które odpowiadają za powstanie zapalenia w stawach. Leczenie to jest bardzo kosztowne i w naszym kraju jest zarezerwowane jedynie dla przypadków, w których tradycyjne leki są nieskuteczne.
     Bardzo ważnym elementem leczenia RZS jest rehabilitacja, która ma na celu zapobiec przykurczom w stawach oraz doprowadzić do wzmocnienia mięśni. W przypadku zniszczenia przez proces chorobowy dużych stawów, pacjent kierowany jest do lekarza ortopedy celem rozważenia możliwości leczenia operacyjnego z użyciem endoprotezy, czyli sztucznego stawu.
     Tak jak w chorobach zwyrodnieniowych stawów, należy walczyć z nadwagą i zaprzyjaźnić się z codzienną gimnastyką, aby jak najdłużej zachować sprawność ruchową i oddalić groźbę kalectwa, jaką niesie reumatoidalne zapalenie stawów.

Maria Lorek
reumatolog
specjalista chorób wewnętrznych i medycyny rodzinnej
NZOZ Lekarz Domowy w Szubinie
Pałuki nr 894 (13/2009)