Senior u stomatologa

Jak najwięcej własnych zębów
      Senior u stomatologa
        Nie istnieje żadna granica wieku, powyżej której o stan i higienę zębów dbać nie warto. Zdrowe zęby i właściwie dobrane uzupełnienia protetyczne pozwolą nam jak najdłużej zachować ładny uśmiech, a także uniknąć groźnych dla całego organizmu zakażeń biorących swój początek w jamie ustnej.

    Według najnowszych danych GUS obserwuje się ogólny trend do długowieczności. Żyjemy coraz dłużej, więc dłużej też jesteśmy aktywni zawodowo, w życiu towarzyskim i rodzinnym. Chcemy ładnie wyglądać i ładnie się uśmiechać. Utrzymanie pełnego zdrowia i funkcjonalnego uzębienia jest jednym z głównych kryteriów charakteryzujących jakość życia.
    Dziedziną nauk medycznych zajmującą się problemami stomatologicznymi ludzi starszych jest gerostomatologia. Zgodnie z klasyfikacją Światowej Organizacji Zdrowia ludzie w wieku 45-59 lat to starzejący się, w wieku 60-75 lat - podstarzali, powyżej 75 roku życia - zestarzali i od 90 roku życia - ludzie bardzo starzy. Gerostomatologia odpowiada na stomatologiczne potrzeby osób powyżej 45 roku życia, na co składa się profilaktyka, leczenie i rehabilitacja stomatologiczna.
    Jama ustna jest odzwierciedleniem stanu zdrowia. Jakość życia oraz choroby osób starszych rzutują w znacznym stopniu na stan jamy ustnej. Wiek i choroby przewlekłe są przyczyną mniejszej sprawności ruchowej, a ta prowadzi do mniejszej dbałości o higienę zębów. Taki stan doprowadza do rozwoju choroby próchnicowej, chorób przyzębia, i w efekcie końcowym do utraty zębów. Często stan psychiczny osób starszych związany z chorobami współistniejącymi znacznie wpływa na dbałość o higienę zębów i uzupełnień protetycznych, a co za tym idzie na stan jamy ustnej.
Cechą charakterystyczną starzenia się zębów jest zmiana ich kształtu i barwy. Z wiekiem stają się matowe i ciemnieją przyjmując odcień żółtawy, szary lub brązowy. Zmiany barwy obserwuje się już u osób w wieku 50-60 lat. Towarzyszą temu przebarwienia wywołane środkami spożywczymi czy paleniem papierosów. Jony metali gromadząc się w szkliwie też powodują przebarwienia. Oznaką starzenia jest także zażółcenie korzeni zębów. Kształt koron zębów zmienia się natomiast na skutek ścierania się brzegów siecznych i guzków zęba. Proces ten dodatkowo potęgują wszelkie nieprawidłowe nawyki w gryzieniu. Wraz z wiekiem szkliwo zębów staje się bardziej kruche i podatne na złamania, a na skutek obniżania się kości wyrostka zębodołowego, odsłania się cement korzenia zęba; wpływa to na kształt zęba - jego optyczne wydłużenie.
    Próchnica zębów u ludzi starszych dotyczy głównie części korzeniowej zęba. Czynnikami zwiększającymi ryzyko jej wystąpienia jest nieprawidłowa higiena tej okolicy. Uzupełnienia protetyczne, zmniejszone wydzielanie śliny, zażywane leki i współistniejące choroby ogólne wpływają na tworzenie się choroby próchnicowej. Oprócz próchnicy cementu korzeniowego, u ludzi starszych obserwuje się ubytki niepróchnicowego pochodzenia. Są one związane z patologicznym starciem zębów, przeciążeniami grupy zębów, nawykami lub niedopasowanymi protezami. Wyżej wymienione problemy, oprócz powodowania znacznego zniszczenia zębów, doprowadzają do obniżenia wysokości zwarcia, zmiany rysów twarzy i tworzenia się fałdów w kątach ust. Zmiany dotyczą też stawów skroniowo-żuchwowych. Pacjenci skarżą się wtedy na utrudnione otwieranie ust, ból przy poruszaniu żuchwą, odczuwane mogą być także trzaski w stawie.
    Oprócz próchnicy i braków w uzębieniu, u starszych pacjentów mogą pojawiać się zmiany na błonie śluzowej jamy ustnej. Często jest to wynik źle dopasowanej i nie skorygowanej protezy. Na skutek złej higieny jamy ustnej i złego oczyszczania i odkażania protezy może dojść do zmian związanych z zakażeniem grzybiczym. Nawyki przygryzania błony śluzowej ust czy trzymania papierosa w ustach mogą także doprowadzić do patologicznych zmian. Czasami będą to zmiany przedrakowe.
    W jamie ustnej pacjenta - seniora bardzo często obserwuje się znaczny kamień nad- i poddziąsłowy, powstały w wyniku złej higieny. Doprowadza on do periodontozy czyli przyzębicy, której skutkiem jest zapalenie dziąseł, obniżanie się patologiczne kości wyrostka zębodołowego i znaczna ruchomość zębów, do ich utraty włącznie. Poza tym nie usunięte korzenie zębów są siedliskiem bakterii chorobotwórczych. Starszy pacjent nieraz nie chce usuwać kamienia nazębnego czy korzeni, ponieważ nie widzi takiej potrzeby, skoro „nie boli”. Niestety, są to źródła zakażenia dla całego organizmu; mogą wpływać bardzo negatywnie na stan zdrowia i zaostrzać współistniejące u pacjenta choroby.
    Starsi pacjenci coraz częściej przychodzą po poradę i leczenie do stomatologa, ale i tak w gabinetach stomatologicznych pojawia się ich niewielu. Często ciężko im się wybrać, ponadto brak zachęty ze strony bliskich osób i utarte stereotypy powodują, że starsza osoba zostaje sama z problemem. A przecież współczesna stomatologia to nie tylko usuwanie zębów, ale i ich leczenie. Odpowiednia profilaktyka, higiena jamy ustnej i leczenie zębów pozwalają na utrzymanie własnego uzębienia. Im więcej własnych zębów, tym lepiej znosi się uzupełnienie protetyczne.
    Aby jak najdłużej zachować uzębienie należy już od najmłodszych lat skutecznie zapobiegać i leczyć chorobę próchnicową zębów oraz choroby tkanek przyzębia. U ludzi starszych ważne jest też systematyczne i prawidłowe leczenie schorzeń ogólnoustrojowych, których obecność ma znaczny wpływ na zdrowie jamy ustnej.
    Niniejszy artykuł nie wyczerpuje wszystkich problemów związanych z uzębieniem, jakie dotykają starszych pacjentów; ma on na celu przede wszystkim zwrócenie uwagi na fakt, że o zęby należy dbać niezależnie od wieku - także w wieku podeszłym. Dlatego też zachęcam starsze osoby do udania się do lekarza stomatologa, z którym będzie można porozmawiać, poradzić się, ustalić plan leczenia, a także profilaktyki.

Małgorzata Niedbalska
lekarz stomatolog
Gabinet Stomatologiczny
w Łabiszynie

    * Ponieważ zależy nam na tym, aby podejmować tematy interesujące naszych czytelników, będziemy wdzięczni za sugestie i propozycje zagadnień, które Was ciekawią. Można je kierować do redaktora Pałuckiego Informatora Medycznego - Marty Złotnickiej (tel. 052-302-09-28; mail: [email protected]). Będziemy też wdzięczni za opinie
o naszej nowej rubryce.

Pałuki nr 862 (34/2008)