Skandynawskie brakteaty w Wapnie

Żnin, Wapno, ŻZH, Skandynawowie, brakteaty

    Skandynawskie brakteaty w Wapnie

    W 10 numerze Żnińskich Zeszytów Historycznych (można go jeszcze nabyć w "Księgarni Pałuckiej" w Żninie) ukazał się artykuł Michała Kary "Czy Skandynawowie dotarli do Wapna na Pałukach na przełomie starożytności i średniowiecza?". Zachęcając do przeczytania całości, przedstawiamy dziś jego skrót.

    W 1850 r. w Wapnie przypadkowo odkryto zamknięte w urnie przedmioty z okresu wędrówek ludów. Oprócz pierścionka, łańcuchów i małego złotego naczynia były wśród nich tzw. brakteaty - monety z cienkiej blaszki, wybijane jednostronnie.
    Znalezione brakteaty wykonane są ze złotej, cienkiej, prasowanej blachy. Wyciśnięto je przy pomocy metalowego stempla bądź wytłoczono w drewnianej formie. Rurkowate, karbowane uszka zostały sporządzone oddzielnie, a następnie przylutowane do górnej części tarczy.
    Średnica dużej zawieszki brakteatowej wynosi około 4,7 cm. Małego brakteatu, z napisem Sabar, tzn. mądry, rozumny - około 2,7 cm.
    Uczeni różnie wypowiadają się na temat ich znaczenia. Według J. Żaka brakteaty to amulety. Dzięki określonemu zdobnictwu, symbolom i napisom umożliwiały one kontaktowanie się ich właścicieli z bogiem czy demonem w celu zmuszenia go do okazania protekcji i odwrócenia uroku.
    Według szwedzkiej badaczki, B. Magnus brakteaty nabywały magicznych właściwości w wyniku rytuału obdarzenia ich boską mocą. Zapewniali to kapłani lub szamani blisko związani z rządzącą arystokracją. Omawiane okazy należały do przedstawicieli ówczesnej elity rządzącej Skandynawów, zamieszkujących tereny Wapna lub jego pobliże.
     Brak w rejonie Wapna śladów osadnictwa współczesnego skandynawskim skarbom sugeruje, że obecność, prawdopodobnie niezbyt licznej grupy Skandynawów w tej części Pałuk, nie była związana z przebiegiem szlaku handlowego, łączącego basen Morza Bałtyckiego z Europą Południową i pośrednictwem w wymianie intratnymi towarami.  
    Skandynawowie z okolic Wapna mogli trudnić się eksploatacją miejscowych złóż soli kamiennej oraz początkową dystrybucją tego poszukiwanego towaru.
    Dogodne połączenie wodne Pałuk poprzez Wartę, Noteć i ewentualnie Brdę z rejonem dolnej Odry i Wisły nabierają w tym przypadku szczególnego znaczenia.
    Znalezisko w Wapnie okazało się unikatowe w tym obszarze Europy i wskazuje na związki ludów zamieszkujących dorzecze Odry i Wisły ze skandynawskim okręgiem kulturowym V-VI w.n.e.