Uczcić ofiary Katynia

Pomnik Katyński w Żninie z dotychczasową listą nazwisk ofiar Katynia
                 fot. Józef Marosz

Pamięć
    Uczcić ofiary Katynia
     Dziś znamy o wiele więcej ofiar NKWD zabitych m.in. w Katyniu, których nazwiska powinny znajdować się na naszych pomnikach i tablicach pamięci.

    Kwiecień jest Miesiącem Pamięci Narodowej. W miesiącu tym 73 lata temu NKWD dokonało potwornego mordu na oficerach polskich w Katyniu, Charkowie, Miednoje, Tarnopolu, Kijowie, Mińsku. Strzałem w tył głowy zamordowano ponad 25 tysięcy osób. 
    Dziś ten okrutny mord na elicie intelektualnej Polskiego Narodu (profesorowie, nauczyciele, lekarze, inżynierowie, sportowcy jako oficerowie rezerwy WP oraz oficerowie zawodowi) wciąż pozostaje nie rozliczony.
    Katyń to niewygodna prawda, przez długie lata powojenne okrywana kłamstwem, przemilczana przez mocarstwa, do dziś spychana na margines świadomości.
    Rok 2005 to sposobność uczczenia pamięci oficerów polskich, pochodzących z Pałuk. Znamy kolejne nazwiska ofiar, które powinny znajdować się na naszych pomnikach i tablicach pamięci.
    TABLICA W ŻNINIE
    Na pomniku w Żninie powinny być jeszcze następujące nazwiska: 
Katyń (obóz Kozielsk)
1. Marceli Dajewski (1906-1940, Katyń) podporucznik, prawnik w Żninie,
2. Leonard Fibak (1903-1940, Katyń) podporucznik, urodzony w Żninie, farmaceuta w Poznaniu,
3. Jan Fitzke (1909-1940, Katyń) podporucznik, w latach 1933-1936 jako prehistoryk badacz Biskupina,
4. Edward Hoppe (1906-1940, Katyń) podporucznik, urodzony w Barcinie, nauczyciel w Bydgoszczy,
5. Tadeusz Jeszke (1894-1940, Katyń) kapitan zawodowy, urodzony w Gorzycach k. Żnina
6. Władysław Klucz (1897-1940, Katyń) major zawodowy, urodzony w Górze k. Żnina, powstaniec wielkopolski,
7. Ignacy Niwczyk (1905-1940, Katyń) podporucznik, nauczyciel w Laskowie koło Janowca Wlkp.,
8. Florian Nowicki (1913-1940, Katyń) podporucznik, urodzony w Barcinie, nauczyciel,
9. Zygmunt Przewalski (1894-1940, Katyń) podporucznik, badacz Biskupina,
10. Karol Ruszczyński (1882-1940, Katyń) urodzony w Łabiszynie, ziemianin na Wołyniu,
11. Rafał Sławoszewski (1900-1940, Katyń) podporucznik Straży Granicznej, urodzony w Sławoszewie koło Żnina
12. Stanisław Strzelecki (1901-1940, Katyń) rotmistrz, zarządca majątku Świątkowo,
13. Jan Kowalczyk (1904-1940, Katyń) podporucznik, nauczyciel w Łabiszynie,
14. Tadeusz Miśko (1889-1940, Katyń) porucznik, nadleśniczy Łabiszyn,
Charków (obóz Starobielsk)
1. Bronisław Gerth (1913-1940, Charków) porucznik, urodzony w Barcinie, urzędnik PKP Bydgoszcz,
2. Kazimierz Kaczmarek (1901-1940, Charków) porucznik, urodzony w Barcinie, nauczyciel w Strzelcach koło Strzelna, kierownik szkoły,
3. Antoni Kruszka (1890-1940, Charków) major, urodzony w Dochanowie koło Żnina, powstaniec wielkopolski, lekarz weterynarz w Obornikach Wielkopolskich,
4. Bernard Nowak (1906-1940, Charków) podporucznik, urodzony w Drewnie koło Gąsawy, lekarz weterynarii,
5. Stefan Nyka (1896-1940, Charków) kapitan, urodzony w Gałęzewie koło Rogowa, zawodowy powstaniec wielkopolski,
6. Wincenty Pietrykowski (1898-1940, Charków) porucznik, urodzony w Gorzycach koło Żnina, powstaniec wielkopolski, lekarz w Rybniku na Śląsku,
7. Tadeusz Pixa (1911-1940, Charków) podporucznik, urodzony w Żninie, nauczyciel,
8. Jan Stefanowski (1899-1940, Charków) podporucznik zawodowy, urodzony w Janowcu Wielkopolskim,
9. Antoni Sulczyński (1906-1940, Charków) podporucznik, nauczyciel w Żninie,
10. Stanisław Śliwowski (1908-1940, Charków) kapitan zawodowy, urodzony w Ojrzanowie koło Łabiszyna,
11. Roman Wolski (1907-1940, Charków) podporucznik, nauczyciel w Oćwiece i Chomiąży,
Miednoje (obóz Ostaszków)
1. Franciszek Idaszak (1884-1940, Miednoje) starszy posterunkowy PP Łabiszyn,
2. Antoni Jeszkowski (1895-1940, Miednoje) urodzony w Chomiąży Księżej, plutonowy Posterunku Policji Drawsko koło Czarnkowa,
3. Jan Mazanek (1895-1940, Miednoje) podkomisarz PP Komendy Powiatowej Żnin,
4. Józef Wróblewski (1895-1940, Miednoje) oficer, urodzony w Gąsawie,
5. Jan Wieczorek (1897-1940, Miednoje) starszy posterunkowy PP na Śląsku Zaolziańskim, jest na Mogileńskiej Liście Katyńskiej, na cmentarzu w Gąsawie tablica na grobie Wieczorków.
Inne miejsca kaźni (Ukraina) 
Tadeusz Pietrykowski (1895-1940, Tarnopol) porucznik, urodzony w Gorzycach koło Żnina, powstaniec wielkopolski, sędzia i prezes Sądu Wojewódzkiego w Katowicach.
Zaginiony
Tadeusz Graczyk, dyrektor Banku Ludowego w Żninie.
W książce cmentarnej Charków jest wprawdzie adnotacja o Tadeuszu Graczyku (1899-1940 Charków), ale tylko o danych wojskowych (kapitan piechoty ale służby stałej), nie jest nic napisane o zawodzie cywilnym.
    TABLICA W KCYNI
    Na tablicy w Kcyni powinny być jeszcze następujące nazwiska:
Katyń (obóz Kozielsk)
1. Czesław Bartkowiak (1908-1940, Katyń) podporucznik, nauczyciel, absolwent Seminarium Nauczycielskiego w Kcyni,
2. Stefan Gawroński (1887-1940, Katyń) podkomisarz Straży Granicznej, walczył o Kcynię w Postaniu Wielkopolskim 1919,
3. Włodzimierz Janczakowski (1904-1940, Katyń) porucznik, zarządca majątku Hutten- Czapskiego Smogulec - Smogulecka Wieś koło Kcyni,
4. Sylwester Kończak (1903-1940, Katyń) porucznik, nauczyciel, absolwent Seminarium Nauczycielskiego w Kcyni,
5. Florian Nowicki (1913-1940, Katyń) podporucznik, nauczyciel, uczeń Seminarium Nauczycielskiego w Kcyni,
6. Adam Patenkiewicz (1897-1940, Katyń) podporucznik, nauczyciel w Kcyni,
7. Feliks Sobecki (1901-1940, Katyń) podporucznik, urodzony w Kcyni, urzędnik w Poznaniu,
8. Romuald Spychalski (1904-1940, Katyń) podporucznik, urodzony w Panigrodzu koło Kcyni, docent Uniwersytetu Poznańskiego.
Charków (obóz Starobielsk)
1. Józef Czerwiński (1890-1940, Charków) podporucznik, urodzony w Krzepiszynie koło Kcyni, nauczyciel w Trzemesznie,
2. Jan Chylewski (1891-1940, Charków) podpułkownik artylerii, walczył o Kcynię w Powstaniu Wielkopolskim,
3. Edmund Kubicki (1912-1940, Charków) podporucznik, nauczyciel na Polesiu, absolwent Seminarium Nauczycielskiego w Kcyni,
4. Paweł Stachowiak (1898-1940, Charków) porucznik, urodzony w Słupowcu koło Kcyni, ekonomista w Poznaniu,
5. Edmund Ślot (1915-1940, Charków) podporucznik, urodzony w Karłowie koło Kcyni, wojskowy w Krakowie.
Miednoje (obóz Ostaszków)
1. Franciszek Reinke (1896-1940, Miednoje) urodzony w Paulinie koło Kcyni, starszy sierżant WP Bydgoszcz,
2. Franciszek Ryżyński (1879-1940, Miednoje) przodownik Policji Państwowej, komendant posterunku PP w Wapnie koło Kcyni.
Inne miejsca kaźni (Ukraina, Białoruś)
Eugeniusz Czekotowski (1893-1940) porucznik, weterynarz w Kcyni i Damasławku.
   TABLICA W SZUBINIE
   Na tablicy w Szubinie powinny być następujące nazwiska:
Katyń (obóz Kozielsk)
1. Adam Gantkowski (1900-1940, Katyń) porucznik, notariusz w Szubinie,
2. Adam Patenkiewicz (1897-1940, Katyń) podporucznik, urodzony w Szubinie, nauczyciel w Kcyni i Legbydzie koło Tucholi,
3. Franciszek Saenger (1887-1940, Katyń) podpułkownik rezerwy, weterynarz w Szubinie, 
4. Maksymilian Zodrow (1883-1940, Katyń) kapitan, nauczyciel w Szubinie,
Charków (obóz Starobielsk)
Józef Korab-Kobierzycki (1910-1940, Charków) kapitan, prokurator wojskowy, syn właściciela ziemskiego w Retkowie koło Szubina.
Miednoje (obóz Ostaszków)
1. Józef Młodowicz (1898-1940, Miednoje) komisarz PP Szubin,
2. Jan Nikodem (1900-1940, Miednoje) starszy posterunkowy PP Szubin.
Zaginęli:
1. Hieronim Alwin, kapitan,
2. Stanisław Barczyński, major, burmistrz Szubina,
3. Ferdynand Willich, kapitan.

Józef Marosz
Pałuki nr 680 (8/2005)

    Z LISTÓW UWAGI DO LISTY KATYŃSKIEJ
    Szanowny Panie Redaktorze!
    W nawiązaniu do artykułu p. Józefa Marosza w "Pałukach" pt. "Uczcić ofiary Katynia" informuję, że opisany jako zaginiony Tadeusz Graczyk nie był dyrektorem Banku Ludowego w Żninie, gdyż był nim śp. Stanisław Graczyk, urodzony w 1897 r. w Ryszewie, mój ojciec. Dyrektorował w latach 1932-39 i 1945-47. Nie zgadzają się też dane wojskowe, gdyż ojciec był kapitanem rezerwy-saperem, najwyższym stopniem oficerskim w przedwojennym Żninie.
Jego macierzystą jednostką był 9 batalion saperów w Toruniu, w składzie którego w ramach armii "Pomorze" gen. Bortnowskiego walczył w 1939 r. i po bitwie pod Kutnem dostał się do niewoli niemieckiej. Do marca 1945 r. był jeńcem obozu oficerskiego Oflag Gross-Born II C. Po powrocie do Żnina chodził w przedwojennym mundurze, tak jak wyszedł z obozu. Wojenny Komendant Żnina Kapitan Glebow, którego siedziba mieściła się w kamienicy w prawo od sądu (później gmach UB), chciał go wysłać do obozu przejściowego w Brześciu nad Bugiem. Jak wiadomo z tego obozu "nasi wyzwoliciele" wysyłali niewygodnych dla nich Polaków na "białe niedźwiedzie". Po poufnych rozmowach z polskimi oficerami RKU Gniezno (Żnin należał do Wielkopolski) polecono ojcu ukrywać się do czasu likwidacji radzieckiej komendy miasta. Przez 10 miesięcy żył pod Kościanem jako Stanisław Kujawa, z dala od rodziny. W 1946 wrócił do Żnina i do września 1947 był dyrektorem Banku Ludowego. Zniszczone zdrowie (brał udział w wojnie 1920 r. w armii Rydza-Śmigłego doszedł do Kijowa, kampanie 1939, 5 lat obozu, ukrywanie się w "wolnej Polsce") jak również załamanie psychiczne spowodowało śmierć na zawał serca we wrześniu 1947 r. w wieku 50 lat. Jak mógł czuć się człowiek, który był synem bezrolnego chłopa z Ryszewa? Bezpartyjny, dzięki uporczywej pracy i przedwojennej maturze został oficerem i dyrektorem banku, poświęcił tyle dla ojczyzny, a po wygranej wojnie od "wyzwolicieli" dowiedział się, że jest "wrogiem ludzi"! Przypominam sobie z dzieciństwa siedzibę kapitana Glebowa z zasiekami z drutu kolczastego na chodniku i wartownika z długim bagnetem na karabinie "Mosin". Reasumując uważam, że śp. pan Tadeusz Graczyk, kapitan piechoty służby stałej to inna postać niezwiązana ze Żninem. Na tablicy ofiar w Katyniu jest też nazwisko mojego wuja ppor. Władysława Schmidta, kupca z ul. Śniadeckich w Żninie. 
    Historia mojego ojca mocno zaważyła na psychice 10-letniego chłopca, miałem też trudności z dostaniem się na studia jako syn "Sanacyjnego oficera". Skończyłem studia weterynaryjne we Wrocławiu, znajdując zrozumienie u moich profesorów, których wojenny los rzucił ze Lwowa do Wrocławia też dzięki "wyzwolicielom". Od 1962 r. do chwili obecnej, mimo 67 lat jestem czynny zawodowo w powiecie żnińskim. Opisane fakty były znane śp. panu Ludwiczakowi.

Z wyrazami szacunku
Marek Graczyk

Pałuki nr 861 (9/2005)