Umowa o kredyt konsumencki

W 24. numerze „Pałuk” informowałam o obowiązkach kredytodawców i pośredników kredytowych w zakresie reklamy kredytu, a także obowiązkach przed zawarciem umowy, jakie nakłada na nich obowiązująca od  18 grudnia 2011 r. ustawa o kredycie konsumenckim. Teraz kolej na informacje dotyczące wymogów formalnych umowy, prawa do odstąpienia od umowy oraz  spłaty kredytu przed terminem.

     Umowa o kredyt konsumencki powinna być zawarta w formie pisemnej, powinna być sformułowana w sposób jednoznaczny i zrozumiały. Kredytodawca lub pośrednik kredytowy jest zobowiązany niezwłocznie doręczyć konsumentowi  umowę określającą:
     1. imię, nazwisko i adres konsumenta oraz nazwę i siedzibę kredytodawcy lub pośrednika;
     2. rodzaj kredytu i czas obowiązywania umowy;
     3. całkowitą kwotę kredytu, terminy i sposób jego wypłaty;
     4. stopę oprocentowania oraz warunki jej zmiany z podaniem indeksu lub stopy referencyjnej, która jest podstawą tej zmiany – jeśli umowa przewiduje różne stopy oprocentowania, informacje te powinny być podawane do wszystkich stosowanych stóp w danym okresie obowiązywania umowy;
     5. rzeczywistą roczną stopę oprocentowania oraz całkowitą kwotę do zapłaty przez konsumenta ustaloną w dniu zawarcia umowy z podaniem wszystkich założeń przyjętych do jej obliczenia;
     6. zasady i terminy spłaty kredytu, w szczególności kolejność zaliczania rat na poczet należności kredytodawcy, w tym informacje o prawie do otrzymania bezpłatnego harmonogramu spłaty;
     7. w przypadku udzielania karencji w spłacie kredytu – zestawienie zawierające terminy, zasady płatności odsetek oraz wszelkich innych kosztów kredytu;
     8. informacje o innych kosztach, które konsument zobowiązany jest ponieść w związku z umową o kredyt konsumencki, m.in. o opłatach, prowizjach, marżach oraz kosztach usług dodatkowych takich jak ubezpieczenie, a także warunki na jakich koszty te mogą ulec zmianie;
     9. roczną stopę oprocentowania zadłużenia przeterminowanego, warunki jej zmiany oraz ewentualne inne opłaty z tytułu zaległości w spłacie kredytu;
     10. skutki braku płatności;
     11. informacje o konieczności poniesieni opłat notarialnych, jeśli występują;
     12. sposób zabezpieczenia i ubezpieczenia spłaty kredytu;
     13. termin, sposób i skutki odstąpienia od umowy, obowiązek zwrotu przez konsumenta udostępnionego przez kredytodawcę kredytu oraz odsetek, a także kwotę odsetek należnych w stosunku dziennym;
     14. prawo do spłaty kredytu przed terminem i o prawie kredytodawcy do zastrzeżenia w umowie prowizji za spłatę kredytu przed terminem i zasady ustalania wysokości tej prowizji;
     15. w przypadku kredytu wiązanego, czyli tzw. zakupów na raty, jeżeli sprzedawca lub usługodawca nie wykonał lub wykonał nienależycie zobowiązanie wobec konsumenta, a żądanie wykonania tego zobowiązania nie było skuteczne, informację, że konsumentowi przysługuje prawo dochodzenia roszczeń o wykonanie tego zobowiązania od kredytodawcy;
     16. warunki wypowiedzenia umowy;
     17. informacje o możliwości korzystania z pozasądowego rozstrzygania sporów oraz zasadach dostępu do tej procedury;
     18. wskazanie organu nadzoru właściwego w sprawach ochrony konsumentów.
     Jeśli zawarliśmy umowę o kredyt na zakup towaru lub usługi lub w formie odroczonej płatności dodatkowo umowa ta powinna zawierać:
     1. opis towaru lub usługi,
     2. cenę nabycia towaru lub usługi.
     W przypadku zmiany oprocentowania w trakcie trwania umowy o kredyt konsumencki, konsument przed dokonaniem zmiany otrzymuje od kredytodawcy lub pośrednika kredytowego informacje o tej zmianie. Informacja musi być zawarta na trwałym nośniku i  szczegółowo określać  stopy oprocentowania, wysokość raty po dokonaniu zmiany oprocentowania oraz zawierać informacje o liczbie i częstotliwości płatności rat, jeśli ulegają zmianie.
     Konsument ma prawo w każdym czasie do spłaty całości lub części kredytu przed terminem. W przypadku przedterminowej spłaty całkowity koszt kredytu ulega obniżeniu o koszty dotyczące skróconego okresu umowy, nawet jak konsument zapłacił je już wcześniej. Należy jednak liczyć się z tym, że kredytodawca ma prawo w umowie kredytowej zastrzec sobie prowizję od  wcześniejszej spłaty. Dotyczą go jednak ograniczenia. Prowizję może zastrzec tylko wtedy, gdy:
     1. spłata przypada na okres, w którym stopa oprocentowania jest stała;
     2. łączna kwota spłat w okresie 12 kolejnych miesięcy kredytu jest wyższa niż trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw.
     Prowizja nie może przekraczać:
     1. 1% spłacanej części kredytu, jeżeli okres między datą spłaty kredytu a końcowym terminem spłaty kredytu przekracza 1 rok;
     2. 0,5%, jeżeli ww. okres jest krótszy niż 1 rok;
     3. nie może być wyższa niż wysokość odsetek jakie konsument musiałby zapłacić w terminie wynikającym z umowy;
     4. nie może być wyższa niż bezpośrednie koszty kredytodawcy związane ze spłatą.
     Kredytodawca nie możne zastrzec prowizji za wcześniejszą spłatę kredytu w przypadku umów kredytu w rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowym oraz umów, w których spłata została dokonana zgodnie z  umową ubezpieczenia zawartą w celu zabezpieczenia spłaty kredytu.
     Kredytodawca ma obowiązek rozliczyć z konsumentem kredyt w terminie 14 dni od dnia dokonania wcześniejszej spłaty kredytu w całości. Nie może on uzależniać wcześniejszej spłaty od poinformowania go o zamiarze tej spłaty. Nie może zatem tłumaczyć, że nie dokonał rozliczenia wpłaconych środków, tylko dlatego, że nie został poinformowany o zamiarze wcześniejszej spłaty.
     Jeśli otrzymamy od kredytodawcy lub pośrednika umowę kredytową, a nie zapoznamy się z jej  treścią, nadal nie będziemy świadomi warunków na jakich zawarliśmy umowę. Jedynym wówczas sposobem, który może nas uchronić od ujemnych konsekwencji podjętych decyzji jest prawo do odstąpienia od umowy kredytowej. Możemy więc w ciągu 14 dni od dnia zawarcia umowy odstąpić od niej bez podania przyczyny.      Obowiązkiem kredytodawcy lub pośrednika kredytowego jest wręczenie konsumentowi przy zawarciu umowy wzoru oświadczenia o odstąpieniu od umowy z podaniem imienia i nazwiska lub nazwy oraz adresu lub siedziby. Termin do odstąpienia jest zachowany jeżeli konsument wyśle wypełnione oświadczenie na wskazany adres przed upływem 14 dni.
     Po odstąpieniu od umowy konsument w ciągu 30 dni ma obowiązek zwrócenia kredytodawcy udostępnionej mu kwoty kredytu wraz z odsetkami za okres od dnia wypłaty do dnia zwrotu środków. Ponadto musi zwrócić kredytodawcy bezzwrotne koszty, jakie kredytodawca poniósł na rzecz organów administracji publicznej oraz opłat notarialnych. Dlatego już w umowie kredytowej zawarta musi być informacja o kwocie należnych  odsetek w stosunku dziennym, którą możemy pomnożyć przez liczbę dni od dnia wypłaty kredytu, do dnia jego zwrotu.
     Jeżeli z umową kredytową jest związana usługa dodatkowa świadczona przez kredytodawcę lub jakiś inny podmiot - na podstawie wiążącej ich umowy - w przypadku skorzystania z prawa do odstąpienia od umowy kredytowej, odstąpienie jest skuteczne także wobec tej dodatkowej umowy. Takimi dodatkowymi usługami są np. ubezpieczenia.
W przypadku odstąpienia od umowy o kredyt wiązany (na zakup towarów lub usług), jeśli środki z kredytu zostały już przekazane sprzedawcy, postępowanie różni się nieznacznie. Konsument składa oświadczenie o odstąpieniu od umowy kredytodawcy i jest zobowiązany do zwrotu odsetek należnych mu od dnia wydania towaru przez sprzedawcę do dnia złożenia oświadczenia o odstąpieniu od umowy kredytowej. Sprzedawca towaru zakupionego na kredyt jest zobowiązany do zwrotu kredytodawcy otrzymanego od niego świadczenia, a konsument musi kwotę należną za towar zapłacić sprzedawcy. Jeśli jednak konsument niezwłocznie zwróci towar sprzedawcy a sprzedawca go przyjmie umowa nabycia towaru wygasa. Ustawa wprowadza zakaz uzależniania prawa do odstąpienia od umowy o kredyt konsumencki od zwrotu towaru przez konsumenta.
     Jeśli konsument skorzystał z prawa do odstąpienia od umowy zakupu towaru lub usługi zawartych poza lokalem przedsiębiorstwa lub na odległość, to odstąpienie od tych umów jest skuteczne także wobec umowy kredytowej.  
     W przypadku zawierania umów kredytu wiązanego na zakup towaru lub usługi, ustawa o kredycie konsumenckim nakłada na kredytodawców zobowiązanie do spełnienia roszczeń konsumentów z tytułu nienależytego wykonania umowy przez sprzedawcę lub usługodawcę, jeśli te roszczenia nie zostały przez nich zaspokojone. Odpowiedzialność kredytodawcy jest wówczas ograniczona tylko do wysokości udzielonego konsumentowi kredytu.
     Ustawa o kredycie konsumenckim przewidziała również sankcje za nie-stosowanie przez kredytodawców niektórych z jej zapisów, które wynikają bezpośrednio z przepisów Kodeksu wykroczeń. Ten, kto w zakresie działalności swojego przedsiębiorstwa zawiera z konsumentem umowę o kredyt konsumencki z rażącym naruszeniem wymagań dotyczących informacji przekazywanych konsumentowi przed zawarciem umowy lub treści umowy albo z pominięciem doręczenia dokumentu, podlega karze grzywny. Tej samej karze podlega ten, kto zawierając z konsumentem umowę o kredyt konsumencki nie dopełnia obowiązku oceny ryzyka kredytowego. Grzywna grozi również tym przedsiębiorcom, którzy w reklamach kredytu konsumenckiego zawierających dane dotyczące kosztów tego kredytu nie podają stopy oprocentowania z wyodrębnieniem wszystkich opłat, całkowitej kwoty kredytu oraz rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania.
Czy przepisy nowej ustawy spowodują, że roztropniej i racjonalniej będziemy podejmować decyzje o zaciągnięciu kolejnego kredytu lub wzięciu pożyczki - czas pokaże.

Izabela Gronet
Powiatowy Rzecnik Konsumentów, Żnin, ul. Potockiego 1
tel. 52-30-31-100 w. 14, [email protected]